Hằng năm, cứ vào ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch, hàng triệu người con đất Việt lại hướng về Đền Hùng, thành kính dâng nén tâm hương tưởng nhớ công đức các Vua Hùng. Đây không chỉ là nghi lễ truyền thống, mà còn là biểu hiện sâu sắc nhất của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương – một di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Việc bảo tồn thờ cúng Hùng Vương không chỉ là việc giữ gìn nghi lễ, mà là gìn giữ cội nguồn, là nuôi dưỡng tinh thần “Uống nước nhớ nguồn” thiêng liêng trong mỗi trái tim người Việt, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Có thể bạn quan tâm: Bảng Giá Đồ Thờ Cúng Bằng Đồng: Cập Nhật Mới Nhất, Đủ Loại & Kích Thước
Những giá trị cốt lõi của Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương
Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là một hiện tượng văn hóa độc đáo, được hình thành và phát triển trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Nó không chỉ là một nghi lễ tôn giáo đơn thuần, mà là một hệ giá trị văn hóa, tâm linh và xã hội sâu sắc, phản ánh bản sắc riêng có của người Việt.
Cội nguồn hình thành từ thời đại Hùng Vương
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Bảng Tính Dựng Lượng Ổ Cúng Nvr Kbvision
Tại khu vực Đền Hùng, dưới thời đại các Vua Hùng, cộng đồng cư dân Việt cổ đã có những tín ngưỡng thờ thần tự nhiên, thờ trời, thần núi và các tín ngưỡng cầu phồn thực nông nghiệp. Những nghi thức ấy bắt nguồn từ thực tiễn cuộc sống, từ khát vọng cầu mong mùa màng bội thu, mùa màng tốt tươi, cầu mong mưa thuận gió hòa. Dần dần, những tín ngưỡng này đã trở thành các nghi lễ tâm linh không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân.
Khi thời đại Hùng Vương chấm dứt, các Vua Hùng được suy tôn, thờ tự và trở thành Thánh Tổ của cộng đồng, của quốc gia dân tộc. Họ được tin là những vị anh linh có khả năng phù trợ cho xã tắc, cho con cháu, cho đất nước được bình an, thịnh vượng. Việc thờ phụng các Vua Hùng đã ăn sâu vào tiềm thức, trở thành một hình thức nghi lễ tín ngưỡng mang tính bản địa đặc trưng sâu sắc, được bảo tồn và phát huy qua hàng nghìn năm lịch sử.
Giá trị nhân văn: “Uống nước nhớ nguồn” và tinh thần đại đoàn kết
Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là biểu hiện cao nhất, sâu sắc nhất của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” – một trong những giá trị cốt lõi trong văn hóa truyền thống của người Việt. Mỗi dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, hàng triệu người con đất Việt, dù ở bất cứ nơi đâu, đều trở về Đền Hùng, thành kính dâng nén hương, dâng mâm cơm cúng tổ tiên. Đây là dịp để mỗi người nhắc nhở bản thân về cội nguồn, về công lao dựng nước của các bậc tiền nhân.
Không chỉ là nghi thức tưởng nhớ, tín ngưỡng này còn là sợi dây kết nối vô hình, gắn kết mọi người dân Việt Nam thành một khối đại đoàn kết. Dù ở bất cứ miền quê nào, dù làm nghề gì, khi cùng hướng về Đền Hùng, cùng dâng hương tri ân tổ tiên, thì họ đều là “đồng bào” – cùng một bào thai, cùng một tổ tiên. Tinh thần đại đoàn kết ấy là nền tảng vững chắc để xây dựng và bảo vệ đất nước.
Giá trị văn hóa: Bản sắc riêng có và tính lan tỏa
Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là một di sản văn hóa phi vật thể độc đáo, không có biên giới riêng mà là biên giới cộng đồng. Nó không chỉ tồn tại ở Đền Hùng, mà còn được lan tỏa mạnh mẽ đến các di tích thờ Hùng Vương, danh tướng thời Hùng Vương trên khắp cả nước, và cả ở các cộng đồng người Việt ở nước ngoài.
Điều đặc biệt là, vào ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch, khi nghi lễ Giỗ Tổ được tổ chức trang trọng tại Đền Thượng trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh linh thiêng, thì ở các di tích thờ cúng Hùng Vương trong cả nước đều đồng loạt tổ chức nghi lễ Giỗ Tổ. Không chỉ vậy, trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, nhiều gia đình đã có phong tục làm mâm cơm dâng cúng lên ban thờ tổ tiên tại gia, cùng tưởng nhớ, tri ân tổ tiên ông bà, cha mẹ. Đây chính là bản thể, cội nguồn sự hình thành, kết nối của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, từ gia đình đến dòng họ, đến quốc gia, dân tộc.
Công nhận của UNESCO và cam kết bảo tồn
Với những giá trị văn hóa, tâm linh và xã hội sâu sắc, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào ngày 06 tháng 12 năm 2012. Đây là sự ghi nhận quốc tế đối với giá trị độc đáo và tầm quan trọng của di sản này.
Ý nghĩa của sự công nhận
Sự công nhận của UNESCO không chỉ là niềm tự hào của người dân Phú Thọ mà còn là niềm tự hào chung của cả dân tộc. Nó khẳng định rằng, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương không chỉ là di sản của một vùng đất, mà là di sản chung của cả dân tộc Việt Nam, có giá trị nhân văn sâu sắc, đóng góp vào kho tàng di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
Sự công nhận này cũng đặt ra trách nhiệm lớn lao cho các cấp chính quyền, các cơ quan chức năng và toàn thể cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản. Nó đòi hỏi phải có những nỗ lực, kế hoạch hành động cụ thể, bài bản để gìn giữ, phát huy giá trị của di sản, đồng thời đảm bảo tính nguyên gốc, tính toàn vẹn của di sản.
Chương trình hành động quốc gia
Ngay sau khi được UNESCO công nhận, Việt Nam đã xây dựng Chương trình hành động quốc gia nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Chương trình này bao gồm các nội dung chính:
Có thể bạn quan tâm: Bảng Sớ Cúng Cô Hồn: Hướng Dẫn Chi Tiết, Mẫu Giấy Cúng Chiêu Hồn
- Nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, lập hồ sơ di sản: Tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, lập hồ sơ về các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể liên quan đến tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, nhằm làm rõ hơn các giá trị, tiêu chí, các yếu tố cấu thành di sản.
- Bảo tồn, phục hồi các giá trị văn hóa phi vật thể: Bảo tồn, phục hồi các nghi lễ truyền thống, các hình thức diễn xướng dân gian, các nghề thủ công truyền thống, các phong tục, tập quán có liên quan đến tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.
- Bảo vệ môi trường văn hóa truyền thống: Bảo vệ môi trường văn hóa truyền thống gắn liền với di sản, bao gồm không gian văn hóa, cảnh quan thiên nhiên, các di tích lịch sử, văn hóa có liên quan.
- Tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức: Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị, ý nghĩa của di sản, từ đó tạo sự đồng thuận, ủng hộ và tham gia tích cực của toàn xã hội vào công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
- Phát huy giá trị di sản trong đời sống hiện đại: Tìm kiếm, xây dựng các mô hình phát huy giá trị di sản trong đời sống hiện đại, gắn kết di sản với phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt là phát triển du lịch bền vững.
Những nỗ lực bảo tồn trong thực tiễn
Trong những năm qua, tỉnh Phú Thọ, cùng với các cấp, các ngành, đã có nhiều nỗ lực, giải pháp cụ thể để bảo tồn thờ cúng Hùng Vương, nhằm gìn giữ và phát huy giá trị của di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Tăng cường công tác bảo tồn di tích
Đền Hùng là trung tâm thực hành nghi lễ tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, là nơi hội tụ sâu sắc nhất nghĩa “Đồng bào”, nơi thể hiện cho ý thức về nguồn cội của hàng triệu triệu người dân đất Việt. Việc bảo tồn, tu bổ, tôn tạo các di tích tại Đền Hùng luôn được tỉnh Phú Thọ quan tâm, đầu tư.
Nhiều công trình, hạng mục di tích đã được tu bổ, tôn tạo, phục hồi theo nguyên tắc “giữ nguyên hiện trạng”, “bảo tồn nguyên gốc”, nhằm đảm bảo tính toàn vẹn, tính xác thực của di sản. Các công trình mới được xây dựng đều tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ di tích, đảm bảo hài hòa với cảnh quan, kiến trúc tổng thể của khu di tích.
Tổ chức lễ hội truyền thống
Lễ hội Đền Hùng là một trong những lễ hội truyền thống lớn nhất, có quy mô toàn quốc, thu hút hàng triệu lượt khách tham dự mỗi năm. Lễ hội không chỉ là dịp để tưởng nhớ, tri ân công đức các Vua Hùng mà còn là dịp để giao lưu, gặp gỡ, trao đổi văn hóa giữa các vùng miền, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Việc tổ chức lễ hội được tỉnh Phú Thọ đặc biệt chú trọng, nhằm giáo dục truyền thống, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tôn vinh công đức các Vua Hùng đã có công dựng nước và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân. Lễ hội được tổ chức trang trọng, thành kính theo các nghi lễ truyền thống với sự tham dự của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành Trung ương, các tỉnh, thành, kiều bào nước ngoài và đông đảo Nhân dân.
Phát huy vai trò của cộng đồng
Cộng đồng là chủ thể, là lực lượng nòng cốt trong việc bảo tồn thờ cúng Hùng Vương. Việc bảo tồn, phát huy giá trị của di sản không thể thành công nếu không có sự tham gia, đóng góp tích cực của cộng đồng.
Tỉnh Phú Thọ đã có nhiều giải pháp để hỗ trợ cộng đồng bảo tồn các tập quán tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tại địa phương. Chú trọng việc truyền dạy cho thế hệ trẻ việc kết nối và thực hành di sản để sáng tạo, tiếp nối và duy trì bản sắc văn hóa truyền thống trong cuộc sống đương đại. Nhiều chương trình văn hóa, giáo dục và truyền thống đa dạng được xây dựng để giới thiệu, phổ biến, quảng bá nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của xã hội đối với việc bảo vệ tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.
Xây dựng các mô hình phát huy giá trị di sản
Bên cạnh việc bảo tồn, tỉnh Phú Thọ còn chú trọng đến việc phát huy giá trị của di sản trong đời sống hiện đại. Nhiều mô hình phát huy giá trị di sản đã được xây dựng, nhằm đưa di sản vào đời sống, gắn kết di sản với phát triển kinh tế – xã hội.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Lập Bảng Nam Sinh Cúng Sao Cho Năm Mới
Một trong những mô hình tiêu biểu là việc tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao, du lịch gắn liền với lễ hội Đền Hùng. Các hoạt động này không chỉ góp phần làm phong phú thêm lễ hội, mà còn góp phần quảng bá, giới thiệu di sản đến với đông đảo công chúng, đồng thời góp phần phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.
Những thách thức trong công tác bảo tồn
Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, nhưng công tác bảo tồn thờ cúng Hùng Vương vẫn đang đối mặt với không ít thách thức trong bối cảnh xã hội hiện đại.
Tác động của quá trình đô thị hóa và toàn cầu hóa
Quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa nhanh chóng đang làm thay đổi mạnh mẽ đời sống xã hội, ảnh hưởng đến các giá trị truyền thống, trong đó có tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Sự thay đổi về lối sống, về quan niệm, về thời gian, về không gian sống đang làm thay đổi dần dần các nghi lễ, các phong tục, tập quán liên quan đến tín ngưỡng.
Bên cạnh đó, quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế đang mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Sự giao thoa văn hóa, sự du nhập của các giá trị văn hóa, lối sống mới đang ảnh hưởng đến các giá trị truyền thống, trong đó có tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.
Sự mai một của các giá trị văn hóa phi vật thể
Một trong những thách thức lớn nhất trong công tác bảo tồn là sự mai một của các giá trị văn hóa phi vật thể. Nhiều nghi lễ truyền thống, các hình thức diễn xướng dân gian, các nghề thủ công truyền thống, các phong tục, tập quán có liên quan đến tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đang dần bị mai một do thiếu người kế thừa, do sự thay đổi về nhu cầu, về thị hiếu của công chúng.
Thiếu nguồn lực và cơ chế chính sách
Công tác bảo tồn, phát huy giá trị của di sản cần có nguồn lực tài chính, nhân lực, vật lực dồi dào. Tuy nhiên, hiện nay, nguồn lực cho công tác bảo tồn vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu. Bên cạnh đó, cơ chế, chính sách về bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể vẫn còn nhiều bất cập, chưa tạo được hành lang pháp lý thuận lợi cho công tác bảo tồn.
Giải pháp và định hướng phát triển trong tương lai
Để bảo tồn thờ cúng Hùng Vương một cách hiệu quả, bền vững, cần có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, của toàn xã hội, với những giải pháp đồng bộ, toàn diện.
Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục
Tuyên truyền, giáo dục là giải pháp then chốt, có ý nghĩa quyết định đến sự thành công của công tác bảo tồn. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị, ý nghĩa của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, từ đó tạo sự đồng thuận, ủng hộ và tham gia tích cực của toàn xã hội vào công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Cần đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền, giáo dục, phù hợp với từng đối tượng, từng lứa tuổi, đặc biệt là thế hệ trẻ. Cần tận dụng các phương tiện truyền thông hiện đại, các mạng xã hội để lan tỏa thông điệp bảo tồn di sản đến với đông đảo công chúng.
Xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách
Cần xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách về bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho công tác bảo tồn. Cần có cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ các cá nhân, tổ chức tham gia vào công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Cần có cơ chế, chính sách về xã hội hóa công tác bảo tồn, khuyến khích các nguồn lực xã hội tham gia vào công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Đầu tư nguồn lực cho công tác bảo tồn
Cần tăng cường đầu tư nguồn lực tài chính, nhân lực, vật lực cho công tác bảo tồn. Cần có kế hoạch, chương trình cụ thể, bài bản để đầu tư cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Cần đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác bảo tồn có trình độ chuyên môn, có tâm huyết, có trách nhiệm với di sản.
Phát huy vai trò của cộng đồng
Cộng đồng là chủ thể, là lực lượng nòng cốt trong việc bảo tồn, phát huy giá trị của di sản. Cần phát huy mạnh mẽ vai trò của cộng đồng trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Cần có các chính sách, cơ chế hỗ trợ cộng đồng bảo tồn các tập quán tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tại địa phương. Cần tạo điều kiện để cộng đồng tham gia vào quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện các hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Gắn kết bảo tồn di sản với phát triển kinh tế – xã hội
Bảo tồn di sản không phải là việc “đóng băng” di sản, mà là việc bảo tồn trong sự phát triển, gắn kết di sản với phát triển kinh tế – xã hội. Cần xây dựng các mô hình phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững, phát triển các ngành nghề thủ công truyền thống, phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch đặc trưng.
Cần chú trọng đến việc phát triển du lịch Đền Hùng theo hướng bền vững, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn di sản, giữa lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội.
Kết luận
Bảo tồn thờ cúng Hùng Vương là một nhiệm vụ quan trọng, có ý nghĩa sâu sắc đối với sự phát triển bền vững của dân tộc. Đây không chỉ là việc giữ gìn một di sản văn hóa phi vật thể, mà còn là việc gìn giữ cội nguồn, là nuôi dưỡng tinh thần “Uống nước nhớ nguồn” thiêng liêng trong mỗi trái tim người Việt.
Chúng ta cần có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, của toàn xã hội, với những giải pháp đồng bộ, toàn diện, nhằm gìn giữ, phát huy giá trị của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương – di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Hãy cùng chung tay, góp sức để di sản quý báu này mãi mãi trường tồn, tiếp tục là điểm tựa tinh thần, là nguồn cảm hứng cho các thế hệ người Việt trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Bạn có thể tìm hiểu thêm các thông tin hữu ích khác về văn hóa, lịch sử, du lịch và đời sống trên chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 4, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
