Lễ cúng giao thừa là một trong những nghi lễ truyền thống quan trọng nhất của người Việt trong dịp Tết Nguyên Đán, đánh dấu khoảnh khắc chuyển giao thiêng liêng giữa năm cũ và năm mới. Đây không chỉ là nét đẹp văn hóa tâm linh mà còn thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với tổ tiên và các vị thần linh. Để chuẩn bị cho nghi lễ này một cách chu đáo, bạn cần nắm rõ các bước thực hiện, bài văn khấn chuẩn xác cũng như những điều kiêng kị cần tránh.
Có thể bạn quan tâm: Cá Chép Giấy Cúng Ông Táo: Giải Mã Ý Nghĩa Và Lựa Chọn Tối Ưu Cho Mùa Lễ 2026
Tóm tắt các bước chính
- Chuẩn bị mâm cúng: Bày biện đầy đủ lễ vật cần thiết (ngũ quả, hương hoa, đèn nến, trầu cau, rượu trà, mâm cỗ mặn/chay).
- Lễ cúng ngoài trời: Thực hiện trước, thường vào thời khắc giao thừa (23h đến 1h sáng), nhằm tiễn thần cũ đón thần mới.
- Lễ cúng trong nhà: Thực hiện sau lễ ngoài trời, tại bàn thờ gia tiên để cầu mong tổ tiên phù hộ cho gia đình.
- Văn khấn: Sử dụng bài văn khấn phù hợp (ngoài trời hoặc trong nhà) và đọc với thái độ thành tâm.
- Thời gian và kiêng kị: Chọn giờ cúng thích hợp và tránh các hành động không tốt trong khoảnh khắc giao thừa.
Có thể bạn quan tâm: Top 10 Ý Tưởng Kinh Doanh Đồ Thờ Cúng Độc Đáo Và Hiệu Quả Năm 2026
Cúng Giao Thừa là gì?
Từ xa xưa, người dân quan niệm rằng, cứ mỗi độ năm hết Tết đến, các vị thần linh trông coi việc nhân gian sẽ thay đổi. Lễ cúng giao thừa ra đời nhằm mục đích “tiễn thần cũ, đón thần mới”. Theo quan niệm dân gian, mỗi năm Thiên đình sẽ thay đổi quan quân dưới hạ giới, đứng đầu là một vị thần có tài năng và trí tuệ.
Đến giây phút cuối cùng của năm cũ, vị thần năm trước sẽ rời đi để bàn giao công việc cho vị thần năm mới. Việc bàn giao này diễn ra vô cùng khẩn trương, chóng vánh, nên các vị thần thường chỉ dừng lại ở ngoài trời để chứng kiến lòng thành của gia chủ. Chính vì thế, nghi lễ cúng giao thừa thường được chia làm hai phần: lễ cúng ngoài trời (trước) và lễ cúng trong nhà (sau).
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Của Việc Thắp Nén Nhang Để Cúng Cho Di Lặc Trong Văn Hóa Tâm Linh
Các bước chuẩn bị mâm cúng giao thừa
Mâm cúng giao thừa cần được chuẩn bị tươm tất, sạch sẽ. Tùy vào điều kiện và quan điểm của từng gia đình, bạn có thể chuẩn bị mâm cỗ mặn hoặc mâm cỗ chay.
1. Lễ cúng ngoài trời
Đây là lễ quan trọng nhất, diễn ra vào thời khắc chuyển giao. Mâm cúng thường bao gồm:
- Lễ vật ngũ hương: Ngũ quả, hương nhang, hoa tươi, nến, trầu cau.
- Đồ lễ thiết yếu: Muối, gạo, rượu, trà.
- Vàng mã: Quần áo và mũ nón thần linh (thường đốt sau khi cúng).
- Mâm cỗ:
- Mặn: Gà luộc, heo quay, xôi mặn, giò lụa, nem rán…
- Chay: Xôi chè, bánh, gỏi chay, giò chay, các món ăn từ thực phẩm tươi.
2. Lễ cúng trong nhà
Sau khi hoàn tất lễ ngoài trời, gia chủ tiến hành cúng trong nhà tại bàn thờ gia tiên. Lễ vật tương tự như mâm cúng ngoài trời nhưng thường có thêm bánh chưng/bánh tét (tùy vùng miền), xôi, chè. Điều quan trọng là không gian thờ cúng phải được dọn dẹp sạch sẽ, chân hương tỉa bớt gọn gàng.
Có thể bạn quan tâm: Top 10+ Địa Chỉ Chợ Bán Đồ Thờ Cúng Uy Tín, Chất Lượng Nhất Hiện Nay
Văn khấn cúng giao thừa
Bài văn khấn là phần không thể thiếu, thể hiện lòng thành kính của gia chủ. Dưới đây là bài văn khấn chuẩn theo phong tục truyền thống.
Văn khấn cúng ngoài trời
Nam mô A di đà Phật (3 lần)
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư phật, chư phật mười phương
Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật
Con kính lạy Đức Bồ-tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị tôn thần
Con kính lạy ngài cựu niên đương cai Hành khiển: Lỗ Vương Hành Khiển, Ngũ Nhạc chi Thần
Con kính lạy ngài đương niên Thiên quan: Cự Tào Phán quan.
Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ hổ, Long mạch, Táo quân, chư vị tôn thần.
Nay là phút giao thừa năm [Năm cũ] với năm [Năm mới], chúng con là: …………….., sinh năm: ………, hành canh: ……….. tuổi, cư ngụ tại số nhà: ………, ấp/khu phố: ……….., xã/phường: ……….., quận/huyện: …………………., tỉnh/thành phố: ……………………
Phút thiêng liêng giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, tam dương khang thái, vạn tượng canh tân. Nay ngài Thái Tuế tôn thần trên vâng lệnh Ngọc Hoàng Thượng đế, giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về triều cửa khuyết, lưu phúc, lưu ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban tài tiếp lộc.
Nhân buổi tân xuân, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật thánh, dâng hiến Tôn thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài cựu niên đương cái Thái tuế, ngài tân niên đương cai Thái tuế chí đức tôn thần, ngài bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài bản xứ thần linh Thổ địa, ngài Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, chư vị bản gia Táo quân và chư vị thần linh cai quản ở trong xứ này, cúi xin giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho tín chủ, minh niên khang thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng, bách sự hanh thông, ngày ngày được hưởng ơn trời, Phật, chư vị tôn thần. Chúng con kính cẩn tiến dâng lễ vật, thành tâm cầu nguyện. Cúi xin chín phương trời, mười phương chư phật cùng chư vị tôn thần chứng giám phù hộ độ trì.
Nam mô A di đà Phật (3 lần, 3 lạy)
Văn khấn cúng trong nhà
Nam mô A di đà Phật (3 lần)
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư phật, chư phật mười phương
Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật
Con kính lạy Đức Bồ-tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị tôn thần
Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ hổ, Long mạch, Táo quân, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội – ngoại chư vị tiên linh
Nay là phút giao thừa năm [Năm cũ] với năm [Năm mới], chúng con là: …………….., sinh năm: ………, hành canh: ……….. tuổi, cư ngụ tại số nhà: ………, ấp/khu phố: ……….., xã/phường: ……….., quận/huyện: …………………., tỉnh/thành phố: ……………………
Phút giao thừa vừa tới, nay theo vận luật, tống cựu nghênh tân, giờ Tý đầu xuân, đón mừng Nguyên đán, chúng con thành tâm, tu biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật- Thánh, dâng hiến tôn Thần, tiến cúng Tổ tiên, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời:
Ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Hỷ Thần, Phúc đức chính Thần, ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch Tài thần, các ngài bản gia Táo phủ Thần quân và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này. Cúi xin giáng lâm trước án, thụ hưởng lễ vật.
Con lại kính mời, các cụ tiên linh, Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, Bá thúc đệ huynh, Cô di tỷ muội, nội tộc, ngoại tộc, chư vị hương linh, cúi xin giáng phó linh sàng hâm hưởng lễ vật. Tín chủ lại kính mời các vị vong linh tiền chủ, hậu chủ, y thảo thụ mộc ở trong đất này, nhân tiết giao thừa, giáng lâm trước án, chiêm ngưỡng tân xuân, thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho chúng con, tân niên khang thái, ngày đêm tốt lành, thời thời được chữ bình an, gia đạo hưng long, thịnh vượng.
Giải tấm lòng thành cúi xin chứng giám.
Phục duy cẩn cáo!
Các bước thực hiện và lưu ý quan trọng
Thời gian cúng giao thừa
Lễ cúng giao thừa được cử hành vào thời khắc kết thúc năm cũ chuyển sang năm mới, tức bắt đầu từ giờ Tí (23h ngày 30 tháng Chạp đến 1h sáng ngày mùng 1 Tết). Bạn có thể bắt đầu cúng từ 23h đêm giao thừa hoặc chọn đúng thời khắc 00h00 phút để phù hợp với gia đình.
Cách cúng giao thừa nhà chung cư
Nhiều người thắc mắc ở chung cư có cần cúng ngoài trời hay không. Theo các chuyên gia phong thủy, khi ở chung cư, do không gian hạn chế, việc cúng chỉ cần tập trung ở trong nhà. Nếu gia đình muốn cúng ngoài trời, nên xuống dưới sân của nhà chung cư (nếu có) chứ không nên cúng ở ban công trên cao. Lý do là lễ cúng ngoài trời cần đặt gần mặt đất để gần gũi với đất trời, việc cúng ở nơi quá cao cách mặt đất nhiều sẽ không còn ý nghĩa.
Những kiêng kị trong lúc cúng giao thừa
Theo quan niệm dân gian, để năm mới gặp nhiều may mắn, gia chủ cần lưu ý những điều sau:
- Chuẩn bị kỹ lưỡng: Trước khi mời linh hồn tổ tiên về, các thành viên trong gia đình phải có mặt đông đủ, đồ cúng phải chu toàn, tươi ngon, không bị hỏng hay ôi thiu.
- Tránh tranh cãi: Gia chủ nên tránh những tranh cãi, xô xát, hay những chuyện không vui trong khoảnh khắc giao thừa.
- Kiêng kị chỗ ngồi: Sau khi cúng giao thừa xong, các thành viên không nên ngồi ở phía trước hay hai bên bàn thờ. Dân gian quan niệm nếu ngồi ở đây sẽ như đang tranh giành chỗ ngồi của tổ tiên.
- Đảm bảo trang phục: Khi làm lễ, nên mặc quần áo trang nghiêm, kín đáo, đặc biệt là ở khu vực phía Bắc (vì thời tiết lạnh).
Việc chuẩn bị chu đáo cho lễ cúng giao thừa không chỉ giúp giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn thể hiện sự thành kính của con cháu đối với bề trên. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn và gia đình có một cái Tết ấm cúng, sum vầy và nhiều may mắn. Bạn có thể tham khảo thêm nhiều bài viết hay về văn hóa, phong tục Tết tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
