Tết Đoan Ngọ là một trong những lễ hội truyền thống đặc sắc của người Việt Nam, diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm. Đây không chỉ là dịp để gia đình sum họp, mà còn là thời điểm để tưởng nhớ các bậc tiền nhân và cầu mong một năm mới mạnh khỏe, bình an. Một trong những yếu tố không thể thiếu trong ngày lễ này chính là mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ. Vậy các món cúng Tết Đoan Ngọ gồm những gì? Ý nghĩa của từng món ăn là gì? Và làm thế nào để chuẩn bị một mâm cỗ đúng phong tục? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn tìm hiểu chi tiết về các món cúng Tết Đoan Ngọ, từ món mặn đến món chay, từ những món ăn truyền thống đến những lưu ý khi chuẩn bị.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cỗ Chay Cúng Tết Nguyên Tiêu: Ý Nghĩa Và Cách Bày Trí Trang Nghiêm
Tóm tắt quy trình chuẩn bị mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ
- Xác định ý nghĩa của ngày Tết Đoan Ngọ: Hiểu rõ nguồn gốc, phong tục để chuẩn bị mâm cỗ phù hợp.
- Chọn các món mặn truyền thống: Bao gồm gà luộc, xôi gấc, bánh chưng, bánh tét, thịt heo luộc, giò chả, các món xào và canh.
- Chọn các món chay (nếu cần): Bao gồm xôi chay, chè, bánh ú tro, các món rau củ luộc, đậu hũ sốt.
- Chuẩn bị mâm ngũ quả: Cúng hoa quả tươi, chọn trái cây có màu sắc đẹp, tượng trưng cho sự may mắn.
- Chuẩn bị rượu, trà, nước lọc và các vật phẩm khác: Rượu nếp, trà sen, hương, nến, tiền vàng mã.
- Trang trí mâm cỗ: Sắp xếp các món ăn gọn gàng, đẹp mắt, thể hiện lòng thành kính.
- Thực hiện nghi lễ cúng: Đọc văn khấn, dâng hương, thắp nến, cầu mong bình an.
Các món cúng Tết Đoan Ngọ phổ biến
Món mặn trong mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ
Gà luộc
Gà luộc là một trong những món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ. Gà tượng trưng cho sự may mắn, sung túc và là biểu tượng của sự hòa thuận, đoàn viên trong gia đình. Gà luộc thường được chọn là gà mái tơ hoặc gà trống, luộc nguyên con, da vàng óng, thịt mềm, thơm ngon. Khi bày mâm cỗ, gà luộc được đặt ở vị trí trung tâm, thể hiện sự tôn kính đối với tổ tiên.
Xôi gấc
Xôi gấc là món ăn truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết Đoan Ngọ. Màu đỏ của xôi gấc tượng trưng cho sự may mắn, hạnh phúc và tài lộc. Xôi gấc được làm từ gạo nếp, gấc tươi, đường và một chút muối. Khi chín, xôi có màu đỏ tươi, dẻo thơm, vị ngọt thanh. Ngoài ra, xôi gấc còn có tác dụng tốt cho sức khỏe, giúp tăng cường thị lực và hỗ trợ tiêu hóa.
Bánh chưng, bánh tét
Bánh chưng và bánh tét là những món ăn truyền thống của người Việt Nam, thường xuất hiện trong các dịp lễ Tết quan trọng. Bánh chưng tượng trưng cho đất trời, thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên và cầu mong một năm mới no ấm, đủ đầy. Bánh tét thường được dùng ở miền Nam, có hình trụ dài, được gói bằng lá chuối, nhân bánh gồm đậu xanh, thịt heo và nấm hương.
Thịt heo luộc
Thịt heo luộc là món ăn đơn giản nhưng không kém phần quan trọng trong mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ. Thịt heo luộc được chọn từ phần thịt ba chỉ hoặc thịt nạc, luộc chín, thái lát mỏng, ăn kèm với rau sống và nước chấm. Món ăn này tượng trưng cho sự no đủ, sung túc trong gia đình.
Giò chả
Giò chả là món ăn quen thuộc trong các mâm cỗ cúng của người Việt. Giò được làm từ thịt heo xay nhuyễn, trộn với gia vị, gói trong lá chuối hoặc lá dong, luộc chín. Chả được làm từ thịt heo, tôm hoặc cá, xay nhuyễn, trộn với gia vị, chiên hoặc hấp chín. Giò chả tượng trưng cho sự đoàn viên, sum họp và may mắn.
Các món xào
Các món xào như mực xào, thịt bò xào, gà xào măng, rau củ xào… cũng thường xuất hiện trong mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ. Các món xào được chế biến từ các nguyên liệu tươi ngon, xào nhanh tay, giữ được độ giòn, ngọt tự nhiên. Món xào không chỉ ngon miệng mà còn thể hiện sự chăm chút, tinh tế trong việc chuẩn bị mâm cỗ.
Canh
Canh là món ăn không thể thiếu trong bất kỳ mâm cỗ nào, đặc biệt là trong ngày lễ cúng. Các món canh thường được chọn trong mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ bao gồm canh măng, canh khổ qua, canh bí đỏ, canh rau củ… Canh không chỉ giúp cân bằng bữa ăn mà còn mang ý nghĩa cầu mong sự thanh tịnh, mát mẻ trong tâm hồn.
Món chay trong mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ
Xôi chay
Xôi chay là món ăn được nhiều gia đình lựa chọn trong ngày lễ cúng, đặc biệt là những gia đình theo đạo Phật hoặc có người ăn chay. Xôi chay được làm từ gạo nếp, đậu xanh, đường, dừa nạo và các loại hạt như đậu phộng, vừng. Khi chín, xôi có màu vàng óng, dẻo thơm, vị ngọt thanh. Xôi chay tượng trưng cho sự thanh tịnh, tinh khiết và lòng thành kính đối với tổ tiên.
Chè
Chè là món ăn tráng miệng quen thuộc trong các mâm cỗ cúng của người Việt. Các loại chè thường được dùng trong ngày Tết Đoan Ngọ bao gồm chè đậu xanh, chè trôi nước, chè bưởi, chè sen… Chè không chỉ ngon miệng mà còn mang ý nghĩa cầu mong sự ngọt ngào, hạnh phúc trong cuộc sống.
Bánh ú tro
Bánh ú tro là món ăn truyền thống của người Việt Nam, thường được dùng trong các dịp lễ cúng. Bánh ú tro được làm từ gạo nếp, tro bếp, đường và dừa nạo. Khi chín, bánh có màu đen nhánh, dẻo thơm, vị ngọt thanh. Bánh ú tro tượng trưng cho sự may mắn, tài lộc và lòng thành kính đối với tổ tiên.
Có thể bạn quan tâm: Các Món Cúng Ngày Tết Đon Ngọ
Các món rau củ luộc
Các món rau củ luộc như bắp cải luộc, cải thìa luộc, cà rốt luộc, khoai lang luộc… cũng thường xuất hiện trong mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ. Các món rau củ luộc được chế biến từ các nguyên liệu tươi ngon, luộc chín, giữ được độ giòn, ngọt tự nhiên. Món rau củ luộc không chỉ tốt cho sức khỏe mà còn mang ý nghĩa cầu mong sự thanh tịnh, mát mẻ trong tâm hồn.
Đậu hũ sốt
Đậu hũ sốt là món ăn chay được nhiều người yêu thích. Đậu hũ được làm từ đậu nành, giàu protein, tốt cho sức khỏe. Đậu hũ sốt được chế biến từ đậu hũ, nấm, rau củ và các loại gia vị, sốt sánh đặc, thơm ngon. Món ăn này tượng trưng cho sự thanh tịnh, tinh khiết và lòng thành kính đối với tổ tiên.
Mâm ngũ quả trong ngày Tết Đoan Ngọ
Ý nghĩa của mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả là một phần quan trọng trong mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ. Mâm ngũ quả gồm 5 loại trái cây tươi, tượng trưng cho 5 yếu tố ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Mỗi loại trái cây đều mang một ý nghĩa riêng, thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và cầu mong một năm mới may mắn, hạnh phúc.
Các loại trái cây thường dùng
- Chuối: Tượng trưng cho sự sinh sôi, nảy nở, cầu mong gia đình đông con, nhiều cháu.
- Cam, quýt: Tượng trưng cho sự may mắn, tài lộc, cầu mong một năm mới sung túc, đủ đầy.
- Thanh long: Tượng trưng cho sự mạnh khỏe, trường thọ, cầu mong một năm mới bình an, khỏe mạnh.
- Dưa hấu: Tượng trưng cho sự mát mẻ, thanh tịnh, cầu mong một năm mới mát mẻ, yên bình.
- Dứa (thơm): Tượng trưng cho sự may mắn, tài lộc, cầu mong một năm mới sung túc, đủ đầy.
Cách bày trí mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả cần được bày trí gọn gàng, đẹp mắt, thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên. Các loại trái cây cần được chọn kỹ, tươi ngon, không bị dập nát. Khi bày trí, cần sắp xếp các loại trái cây sao cho hài hòa về màu sắc và hình dáng, tạo nên một mâm ngũ quả đẹp mắt, trang trọng.
Rượu, trà và các vật phẩm khác trong mâm cỗ cúng
Rượu nếp
Rượu nếp là loại rượu truyền thống của người Việt Nam, thường được dùng trong các dịp lễ cúng. Rượu nếp được làm từ gạo nếp, men rượu và nước, lên men tự nhiên, có mùi thơm đặc trưng, vị ngọt thanh. Rượu nếp tượng trưng cho sự may mắn, tài lộc và lòng thành kính đối với tổ tiên.
Trà sen
Trà sen là loại trà truyền thống của người Việt Nam, thường được dùng trong các dịp lễ cúng. Trà sen được làm từ hoa sen, có mùi thơm đặc trưng, vị ngọt thanh. Trà sen tượng trưng cho sự thanh tịnh, tinh khiết và lòng thành kính đối với tổ tiên.
Nước lọc
Nước lọc là vật phẩm không thể thiếu trong mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ. Nước lọc tượng trưng cho sự thanh tịnh, mát mẻ và lòng thành kính đối với tổ tiên.
Có thể bạn quan tâm: Các Món Chay Cúng Ông Bà Truyền Thống Và Cách Chuẩn Bị Đầy Đủ, Chi Tiết
Hương, nến, tiền vàng mã
Hương, nến, tiền vàng mã là những vật phẩm không thể thiếu trong mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ. Hương được thắp để cầu mong sự thanh tịnh, mát mẻ trong tâm hồn. Nến được thắp để cầu mong sự ấm áp, hạnh phúc trong gia đình. Tiền vàng mã được đốt để cầu mong sự may mắn, tài lộc cho gia đình.
Cách chuẩn bị mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ
Chuẩn bị nguyên liệu
Để chuẩn bị một mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ, bạn cần chuẩn bị các nguyên liệu sau:
- Gà: 1 con gà mái tơ hoặc gà trống.
- Gạo nếp: 1 kg.
- Gấc: 1 quả.
- Bánh chưng, bánh tét: 1-2 chiếc.
- Thịt heo: 500g thịt ba chỉ hoặc thịt nạc.
- Giò, chả: 500g.
- Rau củ: Các loại rau củ theo mùa.
- Trái cây: 5 loại trái cây tươi.
- Rượu nếp: 1 chai.
- Trà sen: 1 gói.
- Nước lọc: 1 bình.
- Hương, nến, tiền vàng mã: Đủ dùng.
Cách chế biến các món ăn
Gà luộc
- Làm sạch gà, rửa sạch với nước muối loãng.
- Cho gà vào nồi, đổ nước ngập gà, thêm chút muối, gừng, hành.
- Đun sôi, vớt bọt, đun nhỏ lửa cho đến khi gà chín.
- Vớt gà ra, để nguội, chặt miếng, bày lên đĩa.
Xôi gấc
- Gạo nếp ngâm nước ấm 2-3 tiếng, vo sạch.
- Gấc tách lấy thịt, trộn với rượu, để 15 phút.
- Trộn gạo nếp với gấc, thêm chút đường, muối.
- Cho gạo vào nồi, hấp chín.
- Khi xôi chín, trộn đều với dừa nạo.
Bánh chưng, bánh tét
- Ngâm gạo nếp, đậu xanh, lá dong.
- Trộn gạo nếp với muối, đậu xanh luộc chín, xay nhuyễn.
- Gói bánh, buộc chặt.
- Luộc bánh 8-10 tiếng, thay nước 2-3 lần.
Thịt heo luộc
- Thịt heo rửa sạch, luộc chín.
- Thái lát mỏng, bày lên đĩa.
Giò, chả
- Giò: Xay nhuyễn thịt heo, trộn với gia vị, gói lá chuối, luộc chín.
- Chả: Xay nhuyễn thịt heo, tôm hoặc cá, trộn với gia vị, chiên hoặc hấp chín.
Các món xào
- Sơ chế nguyên liệu: Thịt, cá, tôm rửa sạch, thái miếng.
- Rau củ rửa sạch, thái miếng.
- Xào nhanh tay với dầu ăn, gia vị.
Canh
- Sơ chế nguyên liệu: Măng, khổ qua, bí đỏ, rau củ rửa sạch.
- Nấu canh với nước, gia vị.
Xôi chay
- Gạo nếp ngâm nước ấm 2-3 tiếng, vo sạch.
- Đậu xanh ngâm nước 2 tiếng, hấp chín, xay nhuyễn.
- Trộn gạo nếp với đậu xanh, đường, dừa nạo.
- Cho gạo vào nồi, hấp chín.
Chè
- Đậu xanh ngâm nước 2 tiếng, hấp chín.
- Nấu đậu xanh với đường, nước.
- Thêm dừa nạo, vừng rang.
Bánh ú tro
- Gạo nếp ngâm tro bếp 2 tiếng, vo sạch.
- Trộn gạo nếp với đường, dừa nạo.
- Gói bánh, luộc chín.
Các món rau củ luộc
- Rau củ rửa sạch, thái miếng.
- Luộc chín, bày lên đĩa.
Đậu hũ sốt
- Đậu hũ cắt miếng, chiên vàng.
- Nấm, rau củ rửa sạch, thái miếng.
- Xào nhanh tay với dầu ăn, gia vị, thêm nước, đun sôi.
- Cho đậu hũ vào, đun sôi lại.
Cách bày trí mâm cỗ
- Bày gà luộc: Đặt ở vị trí trung tâm, thể hiện sự tôn kính.
- Bày xôi gấc, xôi chay: Đặt bên cạnh gà luộc.
- Bày bánh chưng, bánh tét: Đặt ở góc mâm cỗ.
- Bày thịt heo luộc, giò, chả: Đặt ở các góc còn lại.
- Bày các món xào, canh: Đặt ở giữa mâm cỗ.
- Bày mâm ngũ quả: Đặt ở một bên mâm cỗ.
- Bày rượu, trà, nước lọc: Đặt ở một bên mâm cỗ.
- Bày hương, nến, tiền vàng mã: Đặt ở một bên mâm cỗ.
Văn khấn cúng Tết Đoan Ngọ
Văn khấn cúng gia tiên
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Tổ tiên nội ngoại họ… cùng chư vị Hương linh.
Tín chủ (chúng) con là:…
Ngụ tại:…
Hôm nay là ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, Tết Đoan Ngọ, tín chủ con có lòng thành, sửa sang lễ vật, hương hoa trà quả, thắp nén tâm hương dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long Mạch, Tài thần, chư vị Tôn thần cai quản ở trong khu vực này, cúi xin các ngài giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ…, cúi xin các vị thương xót con cháu, linh thiêng hiện về, chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời các vị vong linh, tiền chủ, hậu chủ ở trong nhà này, đất này, cùng về hâm hưởng lễ vật, hộ trì cho gia chủ, để một năm mới an khang, thịnh vượng.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Văn khấn cúng Phật
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Phật A Di Đà, Đức Phật Thích Ca, Đức Phật Dược Sư, chư vị Bồ Tát, chư vị Bồ Tát Ma Ha Tát.
Con kính lạy chư vị Thần linh, Thổ địa cai quản trong khu vực này.
Tín chủ (chúng) con là:…
Ngụ tại:…
Hôm nay là ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, Tết Đoan Ngọ, tín chủ con có lòng thành, sửa sang lễ vật, hương hoa trà quả, thắp nén tâm hương dâng lên trước án.
Có thể bạn quan tâm: Các Món Chay Cúng Phật Đản
Chúng con kính mời chư vị Bồ Tát, chư vị Bồ Tát Ma Ha Tát, chư vị Thần linh, cúi xin các vị giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ…, cúi xin các vị thương xót con cháu, linh thiêng hiện về, chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời các vị vong linh, tiền chủ, hậu chủ ở trong nhà này, đất này, cùng về hâm hưởng lễ vật, hộ trì cho gia chủ, để một năm mới an khang, thịnh vượng.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Lưu ý khi chuẩn bị mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ
Chọn nguyên liệu tươi ngon
Nguyên liệu tươi ngon là yếu tố quan trọng để tạo nên một mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ ngon miệng và ý nghĩa. Bạn nên chọn những nguyên liệu tươi ngon, không bị dập nát, có nguồn gốc rõ ràng.
Chuẩn bị đúng giờ
Theo phong tục, mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ nên được chuẩn bị vào buổi sáng, trước khi mặt trời lên cao. Việc chuẩn bị đúng giờ thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và cầu mong một năm mới may mắn, hạnh phúc.
Trang trí mâm cỗ đẹp mắt
Mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ cần được trang trí đẹp mắt, gọn gàng, thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên. Bạn nên sắp xếp các món ăn sao cho hài hòa về màu sắc và hình dáng, tạo nên một mâm cỗ đẹp mắt, trang trọng.
Thực hiện nghi lễ cúng
Sau khi chuẩn bị xong mâm cỗ, bạn cần thực hiện nghi lễ cúng. Đọc văn khấn, dâng hương, thắp nến, cầu mong bình an. Việc thực hiện nghi lễ cúng thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và cầu mong một năm mới may mắn, hạnh phúc.
Kết luận
Tết Đoan Ngọ là một trong những lễ hội truyền thống đặc sắc của người Việt Nam, diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm. Mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ là một phần quan trọng trong ngày lễ này, thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và cầu mong một năm mới may mắn, hạnh phúc. Các món cúng Tết Đoan Ngọ bao gồm các món mặn như gà luộc, xôi gấc, bánh chưng, bánh tét, thịt heo luộc, giò chả, các món xào và canh; các món chay như xôi chay, chè, bánh ú tro, các món rau củ luộc, đậu hũ sốt; mâm ngũ quả gồm 5 loại trái cây tươi; rượu, trà, nước lọc và các vật phẩm khác như hương, nến, tiền vàng mã. Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng Tết Đoan Ngọ cần được thực hiện cẩn thận, từ việc chọn nguyên liệu tươi ngon, chuẩn bị đúng giờ, trang trí mâm cỗ đẹp mắt đến việc thực hiện nghi lễ cúng. Hy vọng bài viết trên đây đã giúp bạn hiểu rõ hơn về các món cúng Tết Đoan Ngọ và cách chuẩn bị một mâm cỗ cúng đúng phong tục, thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và cầu mong một năm mới may mắn, hạnh phúc.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 4, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
