Rằm tháng Giêng, hay còn gọi là Tết Nguyên Tiêu, là một trong những ngày lễ quan trọng nhất của người Việt. “Cúng quanh năm không bằng Rằm tháng Giêng”, chính vì vậy, việc chuẩn bị mâm lễ cúng sao cho chu đáo, thành kính là điều mà bất kỳ gia chủ nào cũng quan tâm. Trong đó, mâm ngũ quả là điểm nhấn không thể thiếu trên bàn thờ, không chỉ thể hiện lòng hiếu kính mà còn mang ý nghĩa cầu mong những điều tốt đẹp cho gia đình trong năm mới.
Bài viết này sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết và toàn diện về cách bày mâm ngũ quả cúng Rằm tháng Giêng để rước may mắn, tài lộc vào nhà, cũng như những quy tắc và điều kiêng kỵ mà bạn cần nắm rõ để tránh phạm phải.
Có thể bạn quan tâm: Các Ngày Cúng Trước Tết: Những Mốc Thời Gian Quan Trọng Và Ý Nghĩa Truyền Thống
Tầm quan trọng và ý nghĩa của mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả không đơn thuần là một mâm hoa quả dâng cúng tổ tiên, nó còn là một biểu tượng văn hóa sâu sắc, mang theo nhiều ý nghĩa tâm linh và phong thủy. Theo quan niệm dân gian, “Ngũ” tượng trưng cho sự trọn vẹn, đầy đặn. Mâm ngũ quả thường sẽ bao gồm năm loại quả khác nhau, mỗi loại mang một màu sắc đặc trưng, tương ứng với thuyết Ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ).
Việc bày biện mâm ngũ quả đẹp mắt, trang trọng không chỉ thể hiện sự khéo léo của gia chủ mà còn là cách để thể hiện lòng thành kính đối với các đấng thần linh, gia tiên, mong muốn một năm mới an khang, thịnh vượng. Mâm ngũ quả với nhiều màu sắc rực rỡ còn tạo cảm giác ấm cúng, sum vầy, giúp không gian thờ tự thêm phần linh thiêng.
Có thể bạn quan tâm: Các Ngày Cúng Trong Tháng Giêng: Danh Sách Chi Tiết Và Ý Nghĩa
Hướng dẫn chi tiết cách chọn và trang trí mâm ngũ quả
Theo các chuyên gia phong thủy, để mâm ngũ quả cúng Rằm tháng Giêng mang lại nhiều may mắn, gia chủ cần lưu ý đến màu sắc, loại quả và cách bài trí.
Chọn quả theo ngũ hành
Mâm ngũ quả cần hội tụ năm màu sắc cơ bản, thể hiện sự cân bằng âm dương, ngũ hành. Cụ thể:
- Hành Kim (màu trắng, ánh kim): Có thể chọn các loại quả có màu sáng như na, mãng cầu, bưởi.
- Hành Mộc (màu xanh): Chuối xanh, dưa hấu xanh, sung.
- Hành Thủy (màu đen, tím): Nho đen, táo đen, mồng tơi.
- Hành Hỏa (màu đỏ, cam, hồng): Cam, quýt, cà chua, ớt, phật thủ.
- Hành Thổ (màu vàng, nâu): Xoài, dứa, na, chanh.
Mỗi loại quả lại mang một ý nghĩa riêng, ví dụ:
- Nải chuối: Nằm ở dưới cùng, có ý nghĩa che chở, bao bọc, tượng trưng cho sự đoàn kết, đùm bọc của gia đình.
- Quả bưởi, dưa hấu: Căng tròn, mọng nước, tượng trưng cho sự viên mãn, may mắn.
- Quả cam, quýt: Có múi, tượng trưng cho sự thành đạt, thăng tiến.
- Quả thanh long: Tượng trưng cho rồng mây gặp hội, mang lại tài lộc.
- Quả lựu: Nhiều hạt, mong muốn con cháu sum vầy, đông đúc.
- Quả đu đủ: Mong muốn gia đình đầy đủ, thịnh vượng.
Cách bài trí mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả cần được sắp xếp một cách hài hòa, cân đối và thẩm mỹ. Có thể tham khảo các bước sau:
- Xác định quả chủ đạo: Nải chuối thường được đặt ở dưới cùng để làm nền, giữ cho các loại quả khác không bị lăn.
- Sắp xếp các loại quả lớn: Đặt các quả lớn, tròn ở vị trí trung tâm hoặc xen kẽ để tạo độ cân bằng.
- Tạo điểm nhấn: Dùng các quả nhỏ, có màu sắc sặc sỡ để trang trí ở các khoảng trống, tạo sự sinh động.
- Lưu ý về độ cao: Mâm ngũ quả nên được sắp xếp theo hình chóp, độ cao tăng dần về trung tâm để tạo sự uy nghiêm, trang trọng.
Có thể bạn quan tâm: Các Nghi Lễ Cúng Ngày Tết: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Trọn Vẹn Nhất
Mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng cần những gì?
Ngoài mâm ngũ quả, mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng cũng là một phần quan trọng. Tùy vào điều kiện và phong tục từng vùng miền mà mâm cỗ có thể khác nhau, nhưng chung quy lại đều thể hiện lòng thành kính.
- Mâm cỗ chay: Dành cho các gia đình có ban thờ Phật. Mâm cỗ chay thường bao gồm các món như xôi chè, rau củ xào chay, đậu phụ, canh rau củ, bánh bao chay… Mâm cỗ chay không nên dùng các món chay giả mặn.
- Mâm cỗ mặn: Dâng thần linh, gia tiên. Thường có 4 bát, 6 đĩa: 4 bát (canh măng, canh bóng, miến, mọc), 6 đĩa (thịt gà hoặc lợn luộc, giò/chả, nem, món xào, dưa hành, xôi hoặc bánh chưng). Lưu ý, không nên cúng thủ lợn đầu năm.
Đặc biệt, vào Rằm tháng Giêng, nhiều gia đình thường có thêm món bánh trôi nước (chè trôi) với ý nghĩa mong muốn mọi việc hanh thông, trôi chảy.
Có thể bạn quan tâm: Top Các Mẫu Đèn Thờ Cúng Bằng Đồng Mỹ Nghệ Đẹp, Chất Lượng
Những kiêng kỵ cần nhớ khi cúng Rằm tháng Giêng
Để nghi lễ cúng Rằm được trọn vẹn và không phạm phải điều kiêng kỵ, gia chủ cần lưu ý những điểm sau:
- Không dùng hoa quả giả: Tuyệt đối không dùng hoa quả nhựa, hoa giả để dâng cúng. Điều này thể hiện sự không thành tâm và có thể mang lại âm khí, không tốt cho ban thờ.
- Đồ chay không giả mặn: Khi cúng Phật, chỉ nên dùng các món chay thuần túy, không nên chế biến các món chay có hình dạng, tên gọi giống như món mặn.
- Không đốt quá nhiều vàng mã: Việc đốt quá nhiều vàng mã không chỉ gây tốn kém, lãng phí mà còn gây ô nhiễm môi trường. Lòng thành kính nằm ở sự chuẩn bị chu đáo, không phải ở số lượng vàng mã.
- Kiêng di chuyển bát hương: Khi lau dọn ban thờ (bao sái), cần thắp hương khấn xin thần linh, gia tiên tạm lánh sang một bên. Tuyệt đối không xê dịch bát hương một cách tùy tiện.
- Tiền cúng phải minh bạch: Không dùng tiền có nguồn gốc bất chính để dâng cúng. Tiền dâng lên bàn thờ phải là đồng tiền do chính mình làm ra.
- Chọn ngày tốt để làm lễ: Gia chủ có thể tham khảo để chọn ngày, giờ đẹp để làm lễ cúng Rằm, giúp công việc được suôn sẻ, thuận lợi.
Lời kết
Việc chuẩn bị mâm lễ cúng Rằm tháng Giêng không chỉ là một phong tục truyền thống mà còn là cách để mỗi người thể hiện lòng biết ơn, sự thành kính với tổ tiên và các đấng thần linh. Hy vọng những chia sẻ trong bài viết trên đã giúp bạn đọc có thêm nhiều thông tin hữu ích để chuẩn bị một mâm ngũ quả và mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng thật tươm tất, đón một năm mới với nhiều tài lộc, may mắn và bình an. Để khám phá thêm nhiều kiến thức văn hóa, phong tục truyền thống và các mẹo vặt gia đình khác, bạn có thể truy cập và tham khảo thêm tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 14, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
