Giao thừa là khoảnh khắc thiêng liêng đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, là thời khắc quan trọng nhất trong năm. Trong khoảnh khắc này, mỗi gia đình Việt đều chuẩn bị mâm cỗ cúng để tiễn những điều không may mắn của năm cũ và đón chào những điều tốt đẹp của năm mới. Không chỉ mâm cúng trong nhà mà ngay cả không gian ngoài trời cũng cần được chuẩn bị chỉn chu. Việc bày mâm cúng ngoài sân không chỉ là nghi lễ truyền thống mà còn thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và các vị thần linh cai quản trời đất.
Bài viết này sẽ cung cấp một cẩm nang toàn diện về cách chuẩn bị và bày mâm cúng ngoài sân đêm Giao thừa. Chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ ý nghĩa của nghi lễ này cũng như những lưu ý quan trọng để chuẩn bị một mâm cỗ tươm tất, phù hợp với phong tục tập quán của người Việt.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Giao Thừa: Nên Làm Trong Nhà Hay Ngoài Trời? Hướng Dẫn Chi Tiết Từ Chuyên Gia
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Sửa Nhà Đơn Giản Và Đầy Đủ Ý Nghĩa
Tổng quan về nghi lễ cúng Giao thừa ngoài trời
Cúng Giao thừa ngoài trời (còn gọi là cúng Thiên địa, cúng Hành khiển) là một nghi lễ bắt buộc trong đêm trừ tịch. Theo quan niệm dân gian, vào thời khắc chuyển giao năm cũ sang năm mới, các vị thần Hành khiển (vị thần cai quản năm) cũ sẽ bàn giao công việc cho vị thần Hành khiển mới. Mâm cỗ cúng ngoài trời nhằm thể hiện sự biết ơn của gia chủ đối với vị quan Hành khiển cũ và đón vị quan Hành khiển mới đến phù hộ cho gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng.
Ngoài ra, đây cũng là khoảnh khắc để con cháu rước ông bà, tổ tiên về đón năm mới cùng gia đình. Tùy vào phong tục từng vùng miền mà lễ cúng Giao thừa được chuẩn bị theo những cách khác nhau. Tuy nhiên, phần lớn các gia đình sẽ chuẩn bị hai mâm cỗ: một mâm cúng trong nhà (cúng gia tiên) và một mâm cúng ngoài sân (cúng Thiên địa). Mâm cúng ngoài trời thường được đặt ở sân nhà, trước cửa chính, nơi thông thoáng và trang trọng nhất.
Việc chuẩn bị mâm cỗ không cần quá xa hoa, nhưng phải tươm tất và thành tâm. Lễ vật cúng Giao thừa ngoài trời thường bao gồm ngũ quả, hương hoa, trà quả, và một số món mặn hoặc chay tùy theo điều kiện và tập quán của mỗi gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Cúng Sao Giải Hạn 2026: Lịch Chi Tiết 9 Sao Chiếu Mệnh Và Cách Chuẩn Bị Lễ Vật
Các bước chuẩn bị mâm cúng ngoài sân
Để chuẩn bị một mâm cúng Giao thừa ngoài trời đầy đủ và đẹp mắt, bạn cần tuân theo một quy trình nhất định. Dưới đây là các bước tóm tắt các bước chính mà bạn cần thực hiện:
- Chuẩn bị lễ vật: Liệt kê các món cần thiết bao gồm mâm ngũ quả, hoa tươi, hương, nến, trầu cau, rượu, nước, muối, gạo, và các món ăn cúng (mặn hoặc chay).
- Sắp xếp vị trí: Chọn một không gian ngoài trời sạch sẽ, thông thoáng (thường là sân nhà hoặc trước cửa chính). Đặt mâm cúng ở hướng đẹp (thường là hướng Bắc hoặc hướng Đông).
- Bày biện mâm cỗ: Xếp lễ vật lên mâm theo thứ tự trang trọng, đẹp mắt. Mâm ngũ quả thường đặt ở vị trí trung tâm hoặc phía sau mâm cỗ.
- Thực hiện nghi lễ: Gia chủ thắp hương, khấn vái theo bài khấn Giao thừa vào đúng thời khắc chuyển giao năm cũ và năm mới (lúc 0h00 ngày mùng 1 Tết).
- Sau khi cúng: Sau khi hương cháy gần hết, gia chủ hóa vàng và dọn dẹp mâm cỗ.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chi Tiết Về Nghi Lễ Cúng Sao Thái Bạch Giải Hạn, Mang Lại May Mắn
Lễ vật cần thiết cho mâm cúng ngoài sân
Mâm cúng Giao thừa ngoài trời không cần quá cầu kỳ như mâm cỗ cúng trong nhà, nhưng phải đầy đủ các nghi lễ cơ bản. Dưới đây là danh sách các lễ vật phổ biến mà bạn cần chuẩn bị:
Mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả là lễ vật không thể thiếu trên mâm cúng ngoài trời, tượng trưng cho ngũ hành, ngũ phương và sự sung túc. Tùy vào từng vùng miền mà cách chọn quả khác nhau:
- Miền Bắc: Thường dùng chuối, bưởi, cam, quýt, táo, lê, ổi.
- Miền Nam: Chuối, mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài (hoặc thêm sung, dứa).
- Miền Trung: Tùy điều kiện, có thể dùng chuối, bưởi, cam, quýt, táo.
Lưu ý: Quả phải tươi ngon, không bị dập nát. Tránh dùng các loại quả giả, nhựa.
Hoa tươi
Hoa tươi dùng để dâng cúng phải là hoa còn nguyên vẹn, hương thơm nhẹ nhàng. Các loại hoa thường dùng:
- Hoa cúc: Tượng trưng cho sự trường thọ, phúc lộc.
- Hoa lay ơn (dơn): Tượng trưng cho sự mạnh mẽ, kiên cường.
- Hoa đồng tiền: Tượng trưng cho tài lộc, may mắn.
- Hoa mai, hoa đào: Đặc trưng của ngày Tết miền Nam và miền Bắc.
Hương, nến, trầu cau
- Hương (nhang): Nên chọn hương sạch, không tẩm hóa chất. Số lượng hương thường là 3 hoặc 5 nén.
- Nến: Dùng nến cầy hoặc nến điện. Nếu dùng nến cầy, nên chọn nến dài, cháy tốt.
- Trầu cau: Trầu têm cánh dán, cau bổ đôi (thường dùng 3 quả cau, 3 lá trầu).
Đồ uống và gia vị
- Rượu: Một ly rượu trắng (hoặc một chai nhỏ).
- Nước: 3 hoặc 5 ly nước sạch (nước đun sôi để nguội).
- Muối, gạo: Một bát muối và một bát gạo trắng (hoặc có thể trộn lẫn).
- Chè: Một ấm chè (hoặc một bát nước chè tươi).
Đồ ăn mặn hoặc chay
Tùy vào gia đình theo đạo hay không mà chuẩn bị đồ ăn mặn hoặc chay. Các món ăn này thường đơn giản, không cần quá nhiều:
- Thịt lợn luộc: Thường là một miếng thịt ba chỉ luộc nguyên miếng.
- Gà trống tơ luộc: Một con gà trống tơ luộc nguyên con, bày biện đẹp.
- Bánh chưng: Một cặp bánh chưng (hoặc bánh tét).
- Xôi: Một đĩa xôi (xôi gấc, xôi đỗ).
- Giò lụa: Một miếng giò lụa.
- Canh măng: Một bát canh măng (hoặc canh bóng).
- Món xào: Một đĩa rau củ xào hoặc thịt bò xào.
- Đồ chay: Nếu cúng chay, có thể chuẩn bị các món chay như nem chay, giò chay, xôi chay, bánh chưng chay, hoặc đơn giản là mứt, kẹo, mâm ngũ quả.
Cách bày mâm cúng ngoài sân đẹp và chuẩn
Cách bày mâm cúng ngoài sân không chỉ đẹp mà còn phải tuân theo quy luật phong thủy và truyền thống. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết:
1. Nguyên tắc bày biện
- Vị trí trung tâm: Mâm ngũ quả thường được đặt ở vị trí cao nhất, thường là phía sau hoặc ở trung tâm mâm cỗ.
- Sắp xếp theo độ cao: Các món ăn mặn, xôi, chè được sắp xếp xung quanh mâm ngũ quả. Các món nước (canh, nước chè) nên đặt ở vị trí dễ lấy, không bị đổ.
- Hương và nến: Đặt hương ở vị trí trung tâm, phía trước mâm cỗ. Nến đặt hai bên hương hoặc phía trước.
- Rượu và nước: Đặt ở vị trí trang trọng, thường là phía trước hoặc hai bên hương.
- Trầu cau: Đặt ở vị trí dễ thấy, thường là phía trước hoặc bên cạnh hương.
2. Chi tiết cách bày
- Bước 1: Dọn dẹp sạch sẽ không gian đặt mâm cúng. Trải một tấm vải đỏ hoặc lót mâm (nếu muốn).
- Bước 2: Đặt mâm ngũ quả lên trước. Xếp quả cao nhất ở trung tâm, các quả nhỏ xung quanh, tạo thành hình chóp hoặc hình tròn đẹp mắt.
- Bước 3: Đặt hương ở phía trước mâm ngũ quả. Thắp hương trước khi cúng.
- Bước 4: Xếp các món ăn mặn/chay xung quanh mâm ngũ quả. Các món ăn nên được bày ra đĩa riêng, không để chung một đĩa. Thịt luộc, gà luộc nên để nguyên miếng, xắt miếng vừa phải.
- Bước 5: Đặt các ly nước, ly rượu ở vị trí thuận tiện. Nếu dùng chè, nên rót sẵn vào ấm hoặc bát.
- Bước 6: Cuối cùng, đặt trầu cau, muối, gạo vào các vị trí còn trống. Lưu ý, muối và gạo nên để ở vị trí thấp, không che khuất các lễ vật khác.
- Bước 7: Kiểm tra lại tổng thể. Mâm cỗ phải cân đối, đẹp mắt, không quá lộn xộn.
3. Lưu ý khi bày mâm cúng ngoài trời
- Hướng đặt mâm: Nên chọn hướng đẹp để đặt mâm cúng. Thông thường, người ta sẽ đặt mâm cúng Giao thừa ở hướng Bắc hoặc hướng Đông. Tránh đặt mâm cúng ở hướng Nam (vì đây là hướng của lửa, không phù hợp với nghi lễ này).
- Vị trí đặt mâm: Đặt mâm cúng ở nơi thông thoáng, sạch sẽ, tránh đặt ở nơi có nhiều gió hoặc nơi dễ bị động vật xâm nhập.
- Thời gian chuẩn bị: Gia chủ cần sắm sửa, chuẩn bị mâm cỗ tươm tất trước giờ Giao thừa (trước 0h00 ngày mùng 1 Tết).
Những lưu ý quan trọng khi cúng Giao thừa ngoài trời
Ngoài việc chuẩn bị mâm cỗ đầy đủ, gia chủ cũng cần lưu ý một số điểm sau để nghi lễ được trọn vẹn:
- Thời gian cúng: Thực hiện lễ cúng vào đúng thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới (0h00 ngày mùng 1 Tết). Đây là thời điểm linh thiêng nhất.
- Trang phục: Người làm lễ cúng phải ăn mặc chỉn chu, tươm tất, sạch sẽ. Tránh mặc quần áo xộc xệch, cũ kỹ.
- Tâm thế: Khi cúng, gia chủ cần tập trung, thành tâm, không nên suy nghĩ lung tung hoặc làm việc riêng.
- Bài khấn: Nên chuẩn bị sẵn bài khấn Giao thừa. Giọng khấn phải rõ ràng, mạch lạc, không vấp váp.
- Lễ vật: Tuyệt đối không sử dụng các loại hoa giả, quả giả, hoặc lễ vật đã hỏng, dập nát. Lễ vật phải tươi ngon, sạch sẽ.
- Sau khi cúng: Sau khi hương cháy gần hết (khoảng 1/3 nén hương), gia chủ có thể hóa vàng và dọn dẹp mâm cỗ. Tuy nhiên, ở một số地方，người ta để đến ngày mùng 1 Tết mới dọn đi với mong muốn cầu may. Bạn có thể cân nhắc tùy theo tập quán gia đình.
- An toàn: Vì đặt mâm cúng ngoài trời, bạn cần chú ý đến thời tiết. Nếu trời có gió lớn, nên dùng nến điện thay vì nến cầy để tránh gây cháy. Đảm bảo mâm cỗ không bị động vật (chó, mèo, chuột) xâm nhập.
Kết luận
Việc chuẩn bị và bày mâm cúng ngoài sân đêm Giao thừa là một nghi lễ truyền thống đẹp đẽ của người Việt. Nó không chỉ là sự thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và các vị thần linh mà còn là cách để gia đình sum vầy, chuẩn bị đón một năm mới an khang, thịnh vượng.
Qua bài viết này, hy vọng bạn đã nắm rõ cách chuẩn bị và bày mâm cúng ngoài trời một cách tươm tất và chuẩn phong tục. Dù điều kiện kinh tế của mỗi gia đình khác nhau, nhưng sự thành tâm và tươm tất luôn là yếu tố quan trọng nhất. Hãy chuẩn bị mâm cỗ thật đẹp, thật ngon để chào đón năm mới Giáp Thìn may mắn và thành công.
Đừng quên truy cập chuaphatanlongthanh.com để cập nhật thêm nhiều kiến thức đời sống bổ ích khác về phong tục, tập quán và mẹo vặt gia đình. Chúc bạn và gia đình có một mùa Tết ấm cúng và sum vầy!
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
