Tết Nguyên Đán là dịp lễ quan trọng nhất trong năm của người Việt Nam. Việc cúng Tết ở nhà không chỉ là một phong tục mà còn là cách để thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, cầu mong một năm mới an lành, may mắn và thịnh vượng. Trong bài viết này, chuaphatanlongthanh.com sẽ hướng dẫn bạn cách cúng Tết ở nhà theo phong tục truyền thống, giúp bạn chuẩn bị được một mâm cúng đầy đủ, ý nghĩa và đúng nghi lễ.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Cúng Lễ Thành Bà Bổn Mạng
Tầm quan trọng của việc cúng Tết ở nhà
Ý nghĩa tâm linh và văn hóa
Việc cúng Tết ở nhà có ý nghĩa sâu sắc trong đời sống tâm linh và văn hóa của người Việt. Đây là dịp để con cháu tưởng nhớ, tri ân công lao của tổ tiên, những người đã khuất. Theo quan niệm dân gian, vào dịp Tết, các vị tổ tiên sẽ trở về nhà để sum họp cùng con cháu. Vì vậy, việc chuẩn bị mâm cúng chu đáo là cách để thể hiện lòng hiếu thảo, biết ơn và mong muốn được tổ tiên phù hộ cho một năm mới an lành, hạnh phúc.
Tăng cường tình cảm gia đình
Mâm cúng Tết không chỉ là nghi lễ tâm linh mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, cùng nhau chuẩn bị, chia sẻ và gắn kết. Trong quá trình chuẩn bị mâm cúng, mọi người sẽ cùng nhau lựa chọn các món ăn, sắp xếp đồ lễ, tạo nên không khí ấm cúng, đoàn viên. Đây là một trong những khoảnh khắc thiêng liêng, giúp củng cố tình cảm gia đình và duy trì các giá trị truyền thống.
Các nghi lễ cúng Tết quan trọng
Cúng Tất Niên (Chiều 30 Tết)
Cúng Tất Niên là nghi lễ quan trọng, diễn ra vào chiều ngày 30 Tết. Đây là dịp để gia đình tạ ơn các vị thần linh, tổ tiên đã phù hộ cho một năm qua, đồng thời cầu mong một năm mới an lành, may mắn. Mâm cúng Tất Niên thường được chuẩn bị rất chu đáo, với nhiều món ăn truyền thống như bánh chưng, bánh tét, gà luộc, xôi gấc, mứt, bánh kẹo…
Cúng Giao Thừa
Cúng Giao Thừa là nghi lễ diễn ra vào thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, thường là vào đêm 30 Tết. Đây là thời điểm thiêng liêng, khi các vị thần linh và tổ tiên sẽ chứng kiến và phù hộ cho gia đình trong năm mới. Mâm cúng Giao Thừa thường được chuẩn bị rất trang trọng, với đầy đủ các món ăn, hoa quả, rượu, trà và các vật phẩm tâm linh.
Cúng Mùng 1 Tết
Cúng Mùng 1 Tết là nghi lễ diễn ra vào ngày đầu tiên của năm mới. Đây là dịp để gia đình cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc, thịnh vượng. Mâm cúng Mùng 1 Tết thường được chuẩn bị đơn giản hơn so với cúng Tất Niên và cúng Giao Thừa, nhưng vẫn đầy đủ các món ăn truyền thống và vật phẩm tâm linh.
Chuẩn bị mâm cúng Tết
Lựa chọn thời gian cúng
Việc chọn thời gian cúng Tết là rất quan trọng. Theo phong tục truyền thống, các nghi lễ cúng Tết thường được tiến hành vào các thời điểm sau:
- Cúng Tất Niên: Chiều ngày 30 Tết, thường là vào khoảng 3-5 giờ chiều.
- Cúng Giao Thừa: Vào thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, thường là vào lúc 11 giờ 59 phút đêm 30 Tết.
- Cúng Mùng 1 Tết: Sáng ngày mùng 1 Tết, thường là vào khoảng 7-9 giờ sáng.
Sắp xếp bàn thờ
Bàn thờ là nơi thiêng liêng, cần được sắp xếp gọn gàng, sạch sẽ. Trước khi cúng, bạn nên lau dọn bàn thờ, thay nước, thay hoa, thắp nhang và chuẩn bị các vật phẩm cần thiết. Bàn thờ nên được đặt ở vị trí cao, sạch sẽ, tránh gió và ánh nắng trực tiếp.
Chuẩn bị các vật phẩm cúng
1. Mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả là một phần không thể thiếu trong mâm cúng Tết. Theo quan niệm dân gian, mâm ngũ quả tượng trưng cho ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), mang lại sự cân bằng và hài hòa cho gia đình. Các loại quả thường được chọn để bày mâm ngũ quả bao gồm: chuối, bưởi, cam, quýt, thanh long, dưa hấu, táo, lê…
2. Bánh chưng, bánh tét
Bánh chưng, bánh tét là biểu tượng của ngày Tết, tượng trưng cho đất trời và sự sum họp gia đình. Bánh chưng thường được gói bằng lá dong, còn bánh tét được gói bằng lá chuối. Cả hai loại bánh này đều có ý nghĩa cầu mong một năm mới no đủ, ấm no.
3. Gà luộc
Gà luộc là món ăn không thể thiếu trong mâm cúng Tết. Gà luộc tượng trưng cho sự sung túc, đủ đầy. Gà luộc thường được chọn là gà trống tơ, luộc chín, để nguyên con và trang trí đẹp mắt.
4. Xôi gấc
Xôi gấc là món ăn mang màu đỏ may mắn, tượng trưng cho sự thịnh vượng, phát đạt. Xôi gấc thường được nấu với gạo nếp, gấc tươi và đường, tạo nên màu đỏ đẹp mắt và hương vị thơm ngon.
5. Mứt, bánh kẹo
Mứt, bánh kẹo là những món ăn nhẹ, thường được bày trên mâm cúng để mời khách. Các loại mứt truyền thống bao gồm mứt dừa, mứt gừng, mứt bí, mứt sen… Các loại bánh kẹo thường được chọn là bánh chưng, bánh tét, bánh in, kẹo mè xửng…
6. Rượu, trà
Rượu, trà là những thức uống không thể thiếu trong mâm cúng Tết. Rượu tượng trưng cho sự đầm ấm, sum họp, còn trà tượng trưng cho sự thanh tao, tinh khiết. Rượu, trà thường được đổ vào ly, chén nhỏ và đặt trên mâm cúng.
7. Hoa, nhang
Hoa là vật phẩm không thể thiếu trong mâm cúng Tết. Các loại hoa thường được chọn để cắm trên bàn thờ bao gồm hoa cúc, hoa lay ơn, hoa hồng, hoa sen… Nhang là vật phẩm dùng để thắp trong quá trình cúng, tạo nên không khí thiêng liêng, trang trọng.
Có thể bạn quan tâm: Cách Cúng Tam Tai Tuổi Quý Dậu 1993 Năm 2026: Hướng Dẫn Chi Tiết
Các bước thực hiện cúng Tết
Bước 1: Chuẩn bị
Trước khi cúng, bạn cần chuẩn bị đầy đủ các vật phẩm cần thiết, sắp xếp bàn thờ gọn gàng, sạch sẽ. Bạn cũng cần chuẩn bị bài khấn cúng, có thể là bài khấn truyền thống hoặc bài khấn do gia đình tự soạn.
Bước 2: Thắp nhang
Sau khi chuẩn bị xong, bạn thắp nhang và đặt lên ban thờ. Nhang nên được thắp đủ 3 cây, tượng trưng cho Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) hoặc Tam Tài (Thiên, Địa, Nhân).
Bước 3: Đọc bài khấn
Khi nhang đã cháy được một phần, bạn đứng trước ban thờ, chắp tay và đọc bài khấn cúng. Bài khấn nên được đọc to, rõ ràng, thành kính. Nội dung bài khấn thường bao gồm:
- Lời thỉnh cầu các vị thần linh, tổ tiên về dự mâm cúng.
- Lời tạ ơn các vị thần linh, tổ tiên đã phù hộ cho gia đình trong năm qua.
- Lời cầu mong các vị thần linh, tổ tiên phù hộ cho gia đình trong năm mới.
- Lời hứa sẽ thực hiện các điều tốt đẹp, tránh xa điều xấu.
Bước 4: Hóa vàng
Sau khi đọc xong bài khấn, bạn có thể hóa vàng (đốt vàng mã) để tiễn các vị thần linh, tổ tiên về trời. Vàng mã nên được đốt ở nơi sạch sẽ, tránh gió và xa các vật dụng dễ cháy.
Bước 5: Hóa sớ
Nếu có sớ (giấy viết lời khấn), bạn cũng nên hóa sớ cùng với vàng mã. Sớ nên được viết bằng mực đen, chữ rõ ràng, nội dung thành kính.
Bước 6: Hóa tiền
Tiền vàng (tiền âm phủ) cũng nên được hóa cùng với vàng mã và sớ. Tiền vàng tượng trưng cho sự sung túc, đủ đầy, mong muốn các vị thần linh, tổ tiên phù hộ cho gia đình làm ăn phát đạt.
Những lưu ý khi cúng Tết ở nhà
1. Tôn trọng phong tục, truyền thống
Việc cúng Tết ở nhà cần tuân thủ các phong tục, truyền thống của địa phương và gia đình. Bạn nên tìm hiểu kỹ các nghi lễ, bài khấn, vật phẩm cần thiết để tránh phạm phải những điều kiêng kỵ.
2. Chuẩn bị chu đáo, thành kính
Mâm cúng Tết cần được chuẩn bị chu đáo, đầy đủ các vật phẩm cần thiết. Bạn nên chọn các vật phẩm tươi ngon, chất lượng, tránh sử dụng các vật phẩm đã hỏng, dập nát. Việc cúng cần được thực hiện với thái độ thành kính, nghiêm túc.
3. Tránh lãng phí
Mặc dù mâm cúng Tết cần được chuẩn bị chu đáo, nhưng bạn cũng nên tránh lãng phí. Các vật phẩm cúng nên được sử dụng hợp lý, tránh mua quá nhiều, gây lãng phí.
4. Giữ gìn vệ sinh
Bàn thờ và các vật phẩm cúng cần được giữ gìn sạch sẽ, tránh bụi bẩn, côn trùng. Sau khi cúng, bạn nên dọn dẹp bàn thờ, thu dọn các vật phẩm cúng một cách cẩn thận.
5. Tôn trọng người khác
Trong quá trình cúng, bạn nên tôn trọng người khác, tránh gây ồn ào, làm ảnh hưởng đến hàng xóm, người thân. Bạn cũng nên mời các thành viên trong gia đình cùng tham gia vào nghi lễ cúng, tạo nên không khí đoàn viên, ấm cúng.
Các bài khấn cúng Tết phổ biến
Có thể bạn quan tâm: Cách Cúng Sao Kế Đô Nữ Tuổi Bính Thân Chi Tiết Và Đầy Đủ
Bài khấn cúng Tất Niên
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị tôn thần.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại, chư vị tiên linh.
Nay là ngày… tháng… năm… (Âm lịch), nhằm ngày… tháng… năm… (Dương lịch).
Chúng con là: … (Họ tên, năm sinh, nơi ở hiện tại).
Cùng toàn thể gia đình.
Nhân tiết… (Tất Niên), chúng con có chút lễ mọn, hương hoa, trà quả, thắp nén tâm hương, thành kính kính dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, các bà Táo quân, chư vị Tôn thần cai quản ở trong xứ này.
Các ngài linh thiêng nghiệm trước lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho gia chúng con được an ninh khang thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được an bình thịnh vượng.
Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, chư vị tiên linh, các ngài Nội Ngoại Gia tiên, Cửu huyền Thất tổ, Tổ Khảo, Tổ Tỷ, Bá Thúc, Huynh Đệ, Cô Di, Tỷ Muội, các vị Gia nhân, bản xứ, bản hương, các vị Tiền chủ, Hậu chủ, các vị Hương linh, các ngài Năm cũ, Năm mới, cùng về đây chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các vị vong linh, các vị Tiền chủ, Hậu chủ, các vị Hương linh, các vị Năm cũ, Năm mới cùng về đây chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con cầu xin chư vị gia tiên, chư vị vong linh, các vị Tiền chủ, Hậu chủ, các vị Hương linh, các vị Năm cũ, Năm mới chứng minh cho lòng thành, phù hộ độ trì cho gia chúng con được an ninh khang thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được an bình thịnh vượng.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn cúng Giao Thừa
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị tôn thần.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại, chư vị tiên linh.
Nay là ngày… tháng… năm… (Âm lịch), nhằm ngày… tháng… năm… (Dương lịch).
Chúng con là: … (Họ tên, năm sinh, nơi ở hiện tại).
Cùng toàn thể gia đình.
Nhân tiết Giao Thừa, chúng con có chút lễ mọn, hương hoa, trà quả, thắp nén tâm hương, thành kính kính dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, các bà Táo quân, chư vị Tôn thần cai quản ở trong xứ này.
Các ngài linh thiêng nghiệm trước lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho gia chúng con được an ninh khang thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được an bình thịnh vượng.
Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, chư vị tiên linh, các ngài Nội Ngoại Gia tiên, Cửu huyền Thất tổ, Tổ Khảo, Tổ Tỷ, Bá Thúc, Huynh Đệ, Cô Di, Tỷ Muội, các vị Gia nhân, bản xứ, bản hương, các vị Tiền chủ, Hậu chủ, các vị Hương linh, các vị Năm cũ, Năm mới, cùng về đây chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các vị vong linh, các vị Tiền chủ, Hậu chủ, các vị Hương linh, các vị Năm cũ, Năm mới cùng về đây chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con cầu xin chư vị gia tiên, chư vị vong linh, các vị Tiền chủ, Hậu chủ, các vị Hương linh, các vị Năm cũ, Năm mới chứng minh cho lòng thành, phù hộ độ trì cho gia chúng con được an ninh khang thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được an bình thịnh vượng.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài khấn cúng Mùng 1 Tết
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị tôn thần.
Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại, chư vị tiên linh.
Nay là ngày… tháng… năm… (Âm lịch), nhằm ngày… tháng… năm… (Dương lịch).
Chúng con là: … (Họ tên, năm sinh, nơi ở hiện tại).
Cùng toàn thể gia đình.
Nhân tiết Mùng 1 Tết, chúng con có chút lễ mọn, hương hoa, trà quả, thắp nén tâm hương, thành kính kính dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, các bà Táo quân, chư vị Tôn thần cai quản ở trong xứ này.
Các ngài linh thiêng nghiệm trước lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho gia chúng con được an ninh khang thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được an bình thịnh vượng.
Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, chư vị tiên linh, các ngài Nội Ngoại Gia tiên, Cửu huyền Thất tổ, Tổ Khảo, Tổ Tỷ, Bá Thúc, Huynh Đệ, Cô Di, Tỷ Muội, các vị Gia nhân, bản xứ, bản hương, các vị Tiền chủ, Hậu chủ, các vị Hương linh, các vị Năm cũ, Năm mới, cùng về đây chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các vị vong linh, các vị Tiền chủ, Hậu chủ, các vị Hương linh, các vị Năm cũ, Năm mới cùng về đây chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con cầu xin chư vị gia tiên, chư vị vong linh, các vị Tiền chủ, Hậu chủ, các vị Hương linh, các vị Năm cũ, Năm mới chứng minh cho lòng thành, phù hộ độ trì cho gia chúng con được an ninh khang thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được an bình thịnh vượng.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Những điều kiêng kỵ khi cúng Tết ở nhà
1. Kiêng cúng vào buổi tối
Theo quan niệm dân gian, cúng Tết nên được thực hiện vào ban ngày, tránh cúng vào buổi tối. Việc cúng vào buổi tối có thể khiến các vị thần linh, tổ tiên không nhận được lòng thành, ảnh hưởng đến sự linh thiêng của nghi lễ.
2. Kiêng cúng bằng đồ giả
Có thể bạn quan tâm: Cách Cúng Sao Hạn Tuổi Giáp Dần: Hướng Dẫn Chi Tiết, Đầy Đủ Và Dễ Thực Hiện
Các vật phẩm cúng nên là đồ thật, tránh sử dụng đồ giả. Việc cúng bằng đồ giả có thể khiến các vị thần linh, tổ tiên không nhận được lòng thành, ảnh hưởng đến sự linh thiêng của nghi lễ.
3. Kiêng cúng bằng đồ đã hỏng
Các vật phẩm cúng nên tươi ngon, tránh sử dụng các vật phẩm đã hỏng, dập nát. Việc cúng bằng đồ đã hỏng có thể khiến các vị thần linh, tổ tiên không nhận được lòng thành, ảnh hưởng đến sự linh thiêng của nghi lễ.
4. Kiêng cúng bằng đồ mặn
Theo quan niệm dân gian, cúng Tết nên được thực hiện bằng đồ chay, tránh cúng bằng đồ mặn. Việc cúng bằng đồ mặn có thể khiến các vị thần linh, tổ tiên không nhận được lòng thành, ảnh hưởng đến sự linh thiêng của nghi lễ.
5. Kiêng cúng bằng đồ có mùi hôi
Các vật phẩm cúng nên có mùi thơm, tránh sử dụng các vật phẩm có mùi hôi. Việc cúng bằng đồ có mùi hôi có thể khiến các vị thần linh, tổ tiên không nhận được lòng thành, ảnh hưởng đến sự linh thiêng của nghi lễ.
6. Kiêng cúng bằng đồ có màu đen
Theo quan niệm dân gian, cúng Tết nên được thực hiện bằng đồ có màu đỏ, vàng, tránh cúng bằng đồ có màu đen. Việc cúng bằng đồ có màu đen có thể khiến các vị thần linh, tổ tiên không nhận được lòng thành, ảnh hưởng đến sự linh thiêng của nghi lễ.
7. Kiêng cúng bằng đồ có hình thù kỳ dị
Các vật phẩm cúng nên có hình thù bình thường, tránh sử dụng các vật phẩm có hình thù kỳ dị. Việc cúng bằng đồ có hình thù kỳ dị có thể khiến các vị thần linh, tổ tiên không nhận được lòng thành, ảnh hưởng đến sự linh thiêng của nghi lễ.
8. Kiêng cúng bằng đồ có chất độc
Các vật phẩm cúng nên an toàn, tránh sử dụng các vật phẩm có chất độc. Việc cúng bằng đồ có chất độc có thể khiến các vị thần linh, tổ tiên không nhận được lòng thành, ảnh hưởng đến sự linh thiêng của nghi lễ.
Những lưu ý đặc biệt khi cúng Tết ở nhà
1. Cúng Tết theo vùng miền
Việt Nam là một đất nước có nhiều vùng miền với phong tục, tập quán khác nhau. Vì vậy, việc cúng Tết ở nhà cần tuân thủ các phong tục, tập quán của từng vùng miền. Bạn nên tìm hiểu kỹ các nghi lễ, bài khấn, vật phẩm cần thiết để tránh phạm phải những điều kiêng kỵ.
2. Cúng Tết theo tôn giáo
Việt Nam là một đất nước đa tôn giáo, với nhiều tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau. Vì vậy, việc cúng Tết ở nhà cần tuân thủ các nghi lễ, phong tục của từng tôn giáo. Bạn nên tìm hiểu kỹ các nghi lễ, bài khấn, vật phẩm cần thiết để tránh phạm phải những điều kiêng kỵ.
3. Cúng Tết theo gia đình
Mỗi gia đình có những phong tục, tập quán riêng trong việc cúng Tết. Vì vậy, việc cúng Tết ở nhà cần tuân thủ các phong tục, tập quán của gia đình. Bạn nên tìm hiểu kỹ các nghi lễ, bài khấn, vật phẩm cần thiết để tránh phạm phải những điều kiêng kỵ.
4. Cúng Tết theo hoàn cảnh
Tùy vào hoàn cảnh gia đình, bạn có thể điều chỉnh các nghi lễ, vật phẩm cúng Tết cho phù hợp. Tuy nhiên, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, bạn cũng nên thực hiện việc cúng Tết với thái độ thành kính, nghiêm túc.
Kết luận
Cúng Tết ở nhà là một phong tục truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, cầu mong một năm mới an lành, may mắn và thịnh vượng. Việc cúng Tết cần được thực hiện với thái độ thành kính, nghiêm túc, tuân thủ các phong tục, tập quán của địa phương và gia đình. Hy vọng rằng, với hướng dẫn chi tiết trên đây, chuaphatanlongthanh.com đã giúp bạn chuẩn bị được một mâm cúng Tết đầy đủ, ý nghĩa và đúng nghi lễ, mang lại một năm mới an lành, hạnh phúc và thịnh vượng cho gia đình.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 5, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
