Cúng vái ông bà là một nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt, thể hiện lòng thành kính, biết ơn và mong muốn nhận được sự phù hộ từ tổ tiên. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ cách cúng vái ông bà đúng chuẩn, từ cách khấn, vái, đến số lần lạy phù hợp. Bài viết này sẽ giúp bạn nắm vững từng bước, từng ý nghĩa để thực hiện nghi lễ cúng gia tiên một cách trang trọng và đầy đủ.
1. Khái niệm cơ bản: Khấn, vái, cúng, lạy
Trước khi đi vào chi tiết, bạn cần hiểu rõ các khái niệm cơ bản trong nghi lễ cúng bái để tránh nhầm lẫn.
1.1. Khấn – Lời cầu khẩn thành tâm
Khấn là hành động lầm rầm trong miệng các câu cầu nguyện, xin phước lành, hoặc tạ ơn tổ tiên. Những lời khấn thường bao gồm:
Tên người cúng, họ hàng trong gia đình.
Ngày, tháng, năm thực hiện lễ cúng.
Lời cầu xin sức khỏe, tài lộc, bình an cho bản thân và gia đình.
Sau khi khấn xong, người cúng thường thực hiện hành động vái để thể hiện sự kính cẩn.
1.2. Vái – Hành động chào kính cẩn
Vái là tư thế thay thế cho lạy khi không thể quỳ, thường áp dụng ở các dịp lễ ngoài trời. Cách vái đúng:
Theo truyền thống, nam và nữ có cách lạy khác nhau để phù hợp với tính cách và văn hóa.
2.1. Thế lạy của người đàn ông
Thế lạy của nam giới thể hiện sự mạnh mẽ, kiên毅 (dũng). Cách thực hiện:
Đứng thẳng, chắp hai tay trước ngực.
Đưa tay lên ngang trán, cúi người xuống.
Quỳ gối trái trước, rồi gối phải.
Cúi đầu sát đất, hai tay úp xuống.
Đứng dậy theo trình tự ngược: dùng tay chắp lên gối trái, rồi gối phải để lấy đà.
Lưu ý: Luôn quỳ chân thuận trước để giữ thăng bằng. Các nhà sư thường luyện tập nhiều để thực hiện động tác này một cách trang trọng.
Thế Lạy Đàn Ông
2.2. Thế lạy của người phụ nữ
Phụ nữ có hai cách lạy phổ biến:
Cách 1: Ngồi trệt xuống đất
Hai cẳng chân vắt chéo sang trái.
Chân phải ngửa lên phía dưới đùi trái.
Nếu mặc áo dài, cần trải tà áo ngay ngắn, kéo vạt sau che mông.
Cách 2: Quỳ hai đầu gối
Thế Lạy Đàn Bà
Quỳ cả hai gối xuống chiếu.
Mông đặt lên hai gót chân.
Quy trình lạy:
Chắp hai tay trước ngực, đưa lên ngang trán.
Cúi đầu từ từ, đến khi gần chạm đất thì đặt hai tay úp xuống.
Giữ nguyên tư thế 1–2 giây, sau đó ngẩng đầu, chắp tay lên trán.
Tiếp tục lạy đủ số lần cần thiết, kết thúc bằng 3 vái và lui ra.
Lưu ý: Tư thế này có thể gây mỏi chân, đầu gối, nhưng vẫn cần thực hiện một cách trang trọng.
3. Ý nghĩa của số lần lạy – vái
Số lần lạy và vái không chỉ là hình thức, mà còn mang ý nghĩa sâu sắc trong văn hóa Việt.
3.1. 2 lạy – 2 vái
Áp dụng cho người quá cố chưa chôn, coi như còn sống.
Tượng trưng cho âm dương hòa hợp trên dương thế.
Cô dâu chú rể cũng lạy 2 lạy khi ở lễ cưới, thể hiện lòng kính trọng cha mẹ hai bên.
3.2. 3 lạy – 3 vái
Trong Phật giáo: 3 lạy tượng trưng cho Phật, Pháp, Tăng.
3 vái là lời chào kính cẩn.
Dùng phổ biến trong các buổi cúng ở chùa.
3.3. 4 lạy – 4 vái
2 Lạy Và 2 Vái
Tượng trưng cho tứ thân phụ mẫu (ông bà, cha mẹ).
Liên quan đến bốn phương (đông, tây, nam, bắc) và bốn tượng (Thái Dương, Thiếu Dương, Thái Âm, Thiếu Âm).
Dùng để cúng tổ tiên, thánh thần.
3.4. 5 lạy – 5 vái
Tượng trưng cho ngũ hành (kim, mộc, thủy, hỏa, thổ).
Có ý kiến cho rằng 5 lạy đại diện cho bốn phương và trung ương (nơi nhà vua ngự).
Ngày nay, trong lễ giỗ Tổ Hùng Vương, thường lạy 5 lạy.
4. Nghi thức cúng gia tiên đúng chuẩn
Một buổi cúng gia tiên trang trọng cần tuân thủ các bước sau:
3 Lạy Và 3 Vái
Chuẩn bị mâm cỗ theo nguyên tắc “đông bình tây quả”.
Thắp đèn (đèn dầu, nến, đèn điện).
Thắp nhang – đốt 3 nén nhang, thay nhang 3 lần.
Khấn – đọc văn khấn thành kính, nêu rõ tên người cúng, lý do, lời cầu xin.
Vái hoặc lạy – tùy theo quan hệ với người quá cố.
Con cháu cúng tổ tiên: lạy 4 lạy.
Người đến viếng: lạy 2 lạy.
Làm lễ xong, người cúng lui ra, mâm cỗ được giữ nguyên cho đến khi hương tàn.
Chú ý: Sau khi khấn, các thành viên trong gia đình (trừ trẻ nhỏ) lần lượt cúng theo thứ tự từ lớn đến bé.
5. Những lưu ý quan trọng khi cúng vái ông bà
4 Lạy Và 4 Vái
Thời điểm cúng: Nên chọn giờ lành, tránh giờ Tý, Ngọ.
Trang phục: Mặc áo dài hoặc trang phục trang trọng.
Tâm thế: Phải thật thành kính, không nói chuyện linh tinh.
Văn khấn: Nên chuẩn bị văn khấn rõ ràng, tránh đọc lung tung.
Số lần lạy: Phải phù hợp với quan hệ và dịp cúng.
6. Lời kết
Cúng vái ông bà không chỉ là một nghi lễ hình thức, mà còn là cách thể hiện lòng hiếu kính, gìn giữ truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc. Khi thực hiện đúng cách, từ khấn, vái, đến số lần lạy, bạn không chỉ thể hiện sự tôn kính mà còn hy vọng nhận được sự phù hộ từ tổ tiên.
Hãy áp dụng những hướng dẫn trên để mỗi lần cúng gia tiên đều trở nên trang trọng, ý nghĩa và đầy đủ nhất. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các nghi lễ phong thủy, văn khấn, hay cách thờ cúng tổ tiên chi tiết, mời tham khảo thêm các bài viết khác tại chuaphatanlongthanh.com.
