Tết Nguyên Đán không chỉ là khoảnh khắc giao thora giữa năm cũ và năm mới mà còn là thời điểm quan trọng để gia chủ chuẩn bị lễ vật, tiến hành các nghi thức tâm linh, cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng. Trong đó, tục lệ xông nhà (hay xông đất) đầu năm luôn được xem là nghi lễ mang ý nghĩa đặc biệt, có khả năng chiêu hút tài lộc và xua tan những điều không may mắn của năm cũ. Việc thực hiện đúng cách và chọn được người xông nhà hợp tuổi sẽ giúp gia đạo thêm phần sung túc, làm ăn tấn tới. Bài viết sau đây sẽ hướng dẫn chi tiết từ A đến Z về cách cúng xông nhà chuẩn xác theo phong tục truyền thống.
Có thể bạn quan tâm: Tìm Hiểu Về Ông Tổ Nghề Làm Gái Và Cách Cúng Tổ Nghề Chuẩn Nhất
Tổng quan về nghi lễ xông nhà và cúng giao thừa
Xông nhà (hay xông đất) là phong tục lâu đời của người Việt, diễn ra ngay sau thời khắc giao thừa. Ý nghĩa của nghi lễ này là để đón những vị thần linh, thiên binh thiên tướng năm mới xuống cai quản hạ giới, đồng thời cầu mong những điều tốt lành, tài lộc sẽ đến với gia đình trong 365 ngày tiếp theo. Theo quan niệm dân gian, người đầu tiên bước vào nhà sau thời điểm giao thừa sẽ có ảnh hưởng lớn đến vận khí của cả năm. Vì vậy, gia chủ thường rất kỹ lưỡng trong việc chọn tuổi xông nhà cũng như chuẩn bị mâm cúng giao thừa và nghi thức xông nhà sao cho chu đáo.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Tết Đoan Ngọ Đơn Giản Và Trọn Vẹn Ý Nghĩa
Các bước chuẩn bị và quy trình thực hiện
Dưới đây là quy trình tóm tắt các bước chính mà gia chủ cần thực hiện để chuẩn bị cho nghi lễ cúng xông nhà vào dịp Tết Nguyên Đán:
- Chuẩn bị mâm cúng giao thừa: Bao gồm hương, hoa, quả, vàng mã, bánh chưng, trầu cau, và các lễ vật mặn (heo quay, gà luộc…). Mâm cúng thường được đặt ở ngoài trời hoặc trước cửa chính của ngôi nhà.
- Xem tuổi chọn người xông nhà: Dựa vào ngũ hành, thiên can và địa chi để chọn người phù hợp với gia chủ. Người xông nhà cần có sức khỏe tốt, không đang trong tang chế và có tài chính vững vàng.
- Thực hiện nghi thức cúng giao thừa: Gia chủ thắp hương, khấn vái các vị thần linh, tiễn năm cũ và đón năm mới. Cánh cửa chính nên mở toang để nghinh tiếp tân thần.
- Tiến hành xông nhà: Sau khi cúng giao thừa xong, người được chọn sẽ bước vào nhà, chúc Tết gia chủ và lì xì. Gia chủ cũng nên chuẩn bị sẵn một ít tiền kim loại hoặc xu để rải khắp nhà hoặc dùng nước tưới nhẹ vào sân nhà để lấy lẻ.
- Các tục lệ cầu may: Mở đĩa nhạc có tiếng pháo nổ hoặc bài hát chúc mừng năm mới để xua tan âm khí và đón phúc lộc.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Cúng Thổ Công Trong Nhà: Nghi Lễ Truyền Thống Và Ý Nghĩa Tâm Linh Sâu Sắc
Các phương pháp chọn tuổi xông nhà chuẩn xác
Việc chọn tuổi người xông nhà là khâu quan trọng nhất, có thể thực hiện theo các phương pháp sau:
Chọn theo ngũ hành và thiên can
Đây là cách xem dựa trên quan hệ tương sinh ngũ hành và can chi. Gia chủ cần xác định ngũ hành của mình (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) và thiên can của năm để chọn người phù hợp.
- Chủ nhà Nam:
- Tuổi Tý, Ngọ, Mão, Dậu: Chọn người có hành can Nhâm hoặc Ất (ví dụ: Nhâm Dần, Ất Tỵ…).
- Tuổi Dần, Thân, Tỵ, Hợi: Chọn người có hành can Nhâm, Bính, Mậu (ví dụ: Nhâm Tý, Bính Tuất…).
- Tuổi Thìn, Tuất, Sửu, Mùi: Chọn người có hành can Ất, Nhâm, Tân (ví dụ: Ất Mùi, Tân Mão…).
- Chủ nhà Nữ:
- Tuổi Tý, Ngọ: Chọn người có hành can Bính, Mậu, Tân.
- Tuổi Mão, Dậu: Chọn người có hành can Nhâm, Ất.
- Tuổi Dần, Thân, Tỵ, Hợi: Chọn người có hành can Nhâm, Bính, Mậu.
- Tuổi Thìn, Tuất, Sửu, Mùi: Chọn người có hành can Ất, Tân.
Lưu ý: Cần tránh những tuổi xung khắc với chủ nhà (ví dụ: Tý xung Ngọ, Mão xung Dậu, Thìn xung Tuất, Sửu xung Mùi).
Chọn theo tuổi (Địa chi)
Một cách chọn phổ biến khác là dựa vào quan hệ tam hợp, lục hợp giữa các con giáp. Dưới đây là các tuổi hợp để xông nhà cho từng tuổi của gia chủ:
- Chủ nhà tuổi Tý: Nên chọn người tuổi Thân, Thìn, Sửu.
- Chủ nhà tuổi Sửu: Nên chọn người tuổi Tỵ, Dậu, Tý.
- Chủ nhà tuổi Dần: Nên chọn người tuổi Ngọ, Tuất, Hợi.
- Chủ nhà tuổi Mão: Nên chọn người tuổi Tuất, Hợi, Mùi.
- Chủ nhà tuổi Thìn: Nên chọn người tuổi Dậu, Thân, Tý.
- Chủ nhà tuổi Tỵ: Nên chọn người tuổi Thân, Dậu, Sửu.
- Chủ nhà tuổi Ngọ: Nên chọn người tuổi Mùi, Dần, Tuất.
- Chủ nhà tuổi Mùi: Nên chọn người tuổi Ngọ, Hợi, Mão.
- Chủ nhà tuổi Thân: Nên chọn người tuổi Tỵ, Tý, Thìn.
- Chủ nhà tuổi Dậu: Nên chọn người tuổi Thìn, Tỵ, Sửu.
- Chủ nhà tuổi Tuất: Nên chọn người tuổi Mão, Dần, Ngọ.
- Chủ nhà tuổi Hợi: Nên chọn người tuổi Dần, Mão, Mùi.
Chọn theo mệnh (Ngũ hành)
Ngoài tuổi, mệnh của người xông nhà cũng cần tương sinh hoặc tương hòa với mệnh của gia chủ để mang lại sự hanh thông:
- Chủ nhà mệnh Kim: Chọn người mệnh Thổ, Thủy, Kim.
- Chủ nhà mệnh Mộc: Chọn người mệnh Thủy, Hỏa, Mộc.
- Chủ nhà mệnh Thủy: Chọn người mệnh Kim, Mộc, Thủy.
- Chủ nhà mệnh Hỏa: Chọn người mệnh Mộc, Thổ, Hỏa.
- Chủ nhà mệnh Thổ: Chọn người mệnh Hỏa, Kim, Thổ.
Chọn theo trạch lưu niên
Đây là phương pháp xem dựa trên cung phi của gia chủ trong năm. Các tuổi sau đây rất tốt để xông nhà:
- Người 19, 28, 37, 46, 55, 64, 73 tuổi (trạch Phúc).
- Người 20, 29, 38, 47, 56, 65, 74 tuổi (trạch Đức).
- Người 17, 26, 35, 44, 53, 62, 71 tuổi (trạch Bảo).
- Người 18, 27, 36, 45, 54, 63, 72 tuổi (trạch Phúc).
Những tuổi còn lại thuộc các trạch Bại, Hư, Khốc, Quỷ, Tử thì không nên chọn.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Tổ Chức Cúng Sinh Nhật 2 Tuổi Trọn Vẹn Ý Nghĩa Cho Bé Yêu
Các bước thực hiện nghi thức cúng xông nhà
Nghi thức cúng xông nhà không chỉ đơn giản là chọn tuổi mà còn bao gồm các bước lễ lạy và chuẩn bị vật phẩm cẩn thận.
Chuẩn bị mâm cúng giao thừa
Mâm cúng giao thừa thường được đặt ở ngoài trời (hoặc trước cửa nhà) để nghinh tiếp các vị thần linh. Các lễ vật cơ bản bao gồm:
- Hương án: Bình hương, hai ngọn đèn dầu hoặc nến.
- Lễ vật mặn: Thủ lợn quay hoặc con gà luộc nguyên con, bánh chưng, xôi chè.
- Hoa quả và trầu cau: Trầu têm cánh phượng, cau tươi, hoa tươi (hoa cúc, hoa đồng tiền…).
- Vàng mã: Tiền vàng, quần áo mã, mũ của Đại Vương hành khiển (nếu có).
- Nước uống và rượu trắng.
Quy trình cúng giao thừa và xông nhà
- Thời điểm: Gia chủ nên chuẩn bị sẵn sàng trước thời khắc giao thừa. Khi đồng hồ điểm 12 giờ đêm (tức thời điểm chuyển giao năm cũ sang năm mới), gia chủ bắt đầu thắp hương và khấn.
- Nghi thức cúng ngoài trời:
- Gia chủ mở toang các cánh cửa chính và cửa sổ để nghinh tân thần.
- Đứng trước mâm cúng, gia chủ nhìn ra ngoài khấn vái, cầu xin các vị thần linh năm mới phù hộ độ trì.
- Sau khi khấn xong, gia chủ quay mặt vào trong nhà và khấn tiếp tục (thường là khấn Thổ Công hoặc các vị thần trong nhà).
- Nghi thức xông nhà:
- Sau khi cúng giao thừa xong, người được chọn để xông nhà sẽ bước vào.
- Người này nên mang theo một ít tiền kim loại hoặc xu (khoảng 50 đồng) rải nhẹ khắp nhà hoặc vun vào góc nhà để cầu chiêu tài, sinh tài.
- Nếu nhà có sân, nên dùng xô nước hoặc vòi nước tưới nhẹ một ít nước lên sân nhà để lấy lẻ, lấy may.
- Gia chủ và người xông nhà trao nhau phong bao lì xì và những lời chúc Tết tốt đẹp.
- Tạo âm thanh may mắn:
- Nên mở đĩa có tiếng pháo nổ (hoặc nhạc chúc mừng năm mới) để xua tan âm khí và đón phúc lộc. Tiếng pháo hoặc nhạc tạo nên không khí vui tươi, hào hứng cho năm mới.
Các trường hợp đặc biệt và lưu ý quan trọng
Khi thực hiện nghi lễ xông nhà, gia chủ cần lưu ý một số vấn đề sau để đảm bảo mọi việc suôn sẻ:
- Nếu không tìm được người hợp tuổi: Nếu trong dòng họ hoặc bạn bè không có ai hợp tuổi để xông nhà, gia chủ có thể tự xông nhà cho mình. Cách tốt nhất là trước giao thừa, gia chủ nên cài chốt cửa lại, sau đó sang mùng 1 Tết mới mở cửa để người hợp tuổi đến xông đất. Đây được coi là thượng sách.
- Người xông nhà cần có phẩm chất tốt: Người xông nhà nên là người có đạo đức tốt, sức khỏe dồi dào, không đang chịu tang chế và có tài chính sung túc.
- Xử lý khi có người không mong muốn xông vào: Nếu vô tình có người không tốt, hoặc người có tuổi xung khắc với gia chủ bước vào nhà đầu tiên, gia chủ có thể dùng bột tẩy uế để xông nhà ngay lập tức. Cách dùng: Đốt bột tẩy uế, hơ đi khắp nơi từ dưới nhà lên trên các phòng, sau đó để bột ở giữa nhà. Nam nhảy qua nhảy lại 7 bước, nữ 9 bước để hóa giải.
- Mở đĩa nhạc phù hợp: Nếu không có đĩa pháo nổ, bạn có thể mở đĩa nhạc “Happy New Year” hoặc các bài hát chúc mừng năm mới để thay thế.
Ý nghĩa của lễ cúng giao thừa
Lễ cúng giao thừa còn gọi là lễ trừ tịch. Ý nghĩa của nó là “cũ giao lại, mới đón lấy”. Đây là thời điểm quan trọng để tiễn送 các vị thần linh năm cũ và đón các vị thần linh năm mới. Gia chủ cần thể hiện lòng thành tâm để các vị thần linh chứng giám và ban phúc lộc.
Sau khi cúng giao thừa xong, gia chủ tiếp tục khấn Thổ Công (hoặc Ông Địa ở Nam bộ) để xin phép cho tổ tiên về ăn Tết. Đây là lúc không khí Tết thực sự bắt đầu trong gia đình.
Việc chuẩn bị và thực hiện đúng cách các nghi thức cúng xông nhà không chỉ là nét đẹp văn hóa mà còn thể hiện sự thành kính, hiếu thảo của con cháu đối với tổ tiên và thần linh. Hy vọng những chia sẻ trên đây sẽ giúp bạn đọc có thêm kiến thức để chuẩn bị cho gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng. Bạn có thể tham khảo thêm nhiều bài viết hay về phong tục tập quán tại chuaphatanlongthanh.com để trang bị thêm nhiều kiến thức bổ ích cho cuộc sống.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
