Ngày Rằm tháng Giêng, còn được gọi là Tết Nguyên Tiêu, là một trong những ngày lễ quan trọng trong năm. Đây không chỉ là ngày rằm đầu tiên của năm mới mà còn là dịp để các gia đình dâng hương cầu nguyện, giải hạn và cầu mong một năm bình an, may mắn. Trong phong tục truyền thống của người Việt, đặc biệt là với những ai theo đạo Phật, mâm cúng chay vào ngày này rất được chú trọng. Một mâm cúng chay tươm tất không thể thiếu đi những món xôi chè truyền thống, vừa ngon miệng lại mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc.
Nấu xôi chè cúng Rằm không chỉ là việc chế biến món ăn mà còn là cách thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và thần linh. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết cách nấu những món xôi chè sao cho vừa thơm ngon, đẹp mắt lại vừa đảm bảo đúng quy trình. Đừng lo lắng, bài viết này sẽ hướng dẫn bạn 5 cách nấu xôi chè khác nhau, từ những món dân dã quen thuộc đến những món cầu kỳ hơn, tất cả đều đơn giản và dễ thực hiện để bạn có thể chuẩn bị một mâm cúng trọn vẹn cho ngày Rằm tháng Giêng.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Và Nghi Thức Cúng Thần Linh Ngày 30 Tết Chuẩn Nhất
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Cúng Rằm: Thời Điểm Vàng Và Những Lưu Ý Quan Trọng Cho Gia Chủ
Tóm tắt các bước nấu xôi chè cúng Rằm
Để giúp bạn dễ hình dung và chuẩn bị nguyên liệu, dưới đây là tóm tắt quy trình cho 5 món xôi chè đặc sắc cho ngày cúng Rằm:
- Xôi chè dân dã: Vo gạo nếp và đỗ xanh, ngâm nước qua đêm. Hấp chín xôi với phần đỗ xanh xay nhuyễn. Nấu nước đường với bột năng để tạo độ sánh, cho đỗ xanh nguyên hạt vào. Múc chè ra bát, múc xôi lên trên.
- Xôi gấc cốt dừa: Gạo nếp ngâm nước ấm. Trộn gấc (đã dầm với dầu rượu) với muối và gạo nếp. Hấp xôi, trong quá trình hấp thêm nước cốt dừa và đường để xôi thấm vị.
- Chè trôi nước ngũ sắc: Đậu xanh luộc chín, tán nhuyễn trộn với dừa nạo, hành phi, sữa đặc, xào khô nhân. Nhào bột nếp với nước ấm, chia bột tạo màu tự nhiên (gấc, khoai lang tím, bột trà xanh). Vo viên nhân vào bọc bột, luộc chín. Nấu nước đường thốt nốt với gừng, thả viên chè vào.
- Xôi vị: Ngâm nếp với nước lá cẩm và nước lá dứa riêng. Làm nhân đậu xanh sên với nước cốt dừa và đường. Xào xôi với nước cốt dừa, đường và bột hoa hồi (tai vị). Tạo hình xôi thành các lớp màu xen kẽ.
- Xôi bắp lá dứa: Xay lá dứa lấy nước, ngâm gạo nếp trong nước này. Tách hạt bắp nếp. Trộn gạo nếp với hạt bắp và muối, hấp chín. Rưới đậu phộng rang giã nhỏ lên trên.
Có thể bạn quan tâm: Thịt Trâu Có Cúng Được Không: Quan Điểm Văn Hóa, Tâm Linh Và Thực Tế
Các biến tấu xôi chè cho mâm cúng Rằm tháng Giêng
Mâm cúng Rằm tháng Giêng không chỉ đơn thuần là những món ăn quen thuộc mà còn là sự kết hợp tinh tế giữa hương vị và màu sắc, thể hiện sự chu đáo của người nấu. Dưới đây là chi tiết về 5 món xôi chè độc đáo mà bạn có thể tham khảo để bổ sung vào mâm cúng của gia đình.
1. Xôi chè dân dã
Xôi chè là một món kết hợp độc đáo, vừa có vị dẻo thơm của xôi, vừa có vị ngọt thanh mát của chè. Đây là món ăn mang đậm hương vị quê hương, không cần quá nhiều nguyên liệu cầu kỳ nhưng lại tạo nên một tổng thể hài hòa và hấp dẫn. Trong cách nấu xôi chè dân dã, bí quyết nằm ở việc tạo độ đặc dẻo vừa phải cho món ăn, sao cho vị dẻo dai của gạo nếp hòa quyện với vị bùi bùi của đậu xanh.
Nguyên liệu làm Xôi chè dân dã:
- 300g Gạo nếp
- 170g Đậu xanh không vỏ
- 1 muỗng canh Dầu ăn
- 1g Muối
- 2 muỗng canh Bột năng
- 100g Đường trắng
Hướng dẫn làm Xôi chè dân dã:
Bước đầu tiên là sơ chế nguyên liệu. Gạo nếp vo sạch rồi ngâm nước qua đêm để gạo nở mềm. Đậu xanh cũng vo sạch, ngâm nước từ 2-4 tiếng sau đó đổ ra rổ cho ráo nước. Bạn hấp chín đậu xanh, lấy riêng 1/3 số đậu để nguyên hạt, phần còn lại cho vào cối giã nhuyễn hoặc máy xay.
Tiếp theo, trộn đều 1/2 số đậu xanh đã xay vào gạo nếp rồi cho vào xửng hấp. Khi gạo nếp chín mềm, bạn đổ xôi ra mâm, cho nốt phần đậu xanh xay còn lại vào, dùng tay xoa đều để các hạt xôi tơi ra và được bám đều một lớp đỗ xanh bên ngoài. Phần xôi này đã hoàn thành.
Về phần chè, bạn cho lượng nước vừa đủ vào nồi cùng đường, khuấy tan và nấu sôi. Trong lúc chờ nước sôi, hòa bột năng với một chút nước để tạo thành hỗn hợp lỏng. Khi nước chè sôi, bạn từ từ chế hỗn hợp bột năng vào, vừa chế vừa khuấy nhanh tay để tránh bị vón cục ở đáy nồi. Bạn có thể điều chỉnh lượng bột năng để chè có độ đặc như ý.
Nấu cho đến khi chè sôi lại và nước trở nên trong vắt, lúc này bạn cho phần đậu xanh nguyên hạt đã hấp chín vào, khuấy đều rồi tắt bếp. Khi dùng, múc chè ra bát sau đó múc xôi đã hấp chín lên trên. Vậy là bạn đã có ngay một món xôi chè dân dã thơm ngon, hấp dẫn cho ngày Rằm.
2. Xôi gấc cốt dừa
Ngày Rằm mà thiếu xôi gấc thì quả thật là một thiếu sót lớn. Xôi gấc cốt dừa không chỉ có màu đỏ tươi tắn, tượng trưng cho sự may mắn và tài lộc, mà còn có hương vị béo thơm, dẻo ngon. Những hạt xôi nếp thấm đẫm vị béo của nước cốt dừa và màu đỏ quyến rũ của gấc chắc chắn sẽ làm sáng bừng mâm cúng của gia đình.
Nguyên liệu làm Xôi gấc cốt dừa:
- 2 chén Gạo nếp
- 150g Gấc
- 70g Đường trắng
- 1/4 muỗng cà phê Muối
- 1 muỗng canh Dầu ăn
- 1 muỗng canh Rượu trắng
- 100ml Nước cốt dừa
Hướng dẫn làm Xôi gấc cốt dừa:
Gạo nếp vo sạch, ngâm với nước ấm ít nhất 4 tiếng hoặc qua đêm để nếp nở đều. Trong lúc chờ gạo nếp, bạn sơ chế gấc. Lấy ruột gấc cho vào chén cùng với dầu và rượu, dầm nhuyễn rồi lược qua rây để lấy phần nước cốt gấc mịn, loại bỏ hạt.
Gạo nếp sau khi ngâm xong, đổ ra rổ xả qua nước lạnh cho sạch. Cho nếp vào xửng hấp hoặc rổ hấp, trộn đều gấc đã lược nhuyễn cùng với muối. Đeo bao tay để trộn đều và tránh bị lem màu. Nấu một nồi nước sôi, cho xửng nếp vào hấp khoảng 10 phút.
Sau 10 phút hấp đầu, bạn cho 1/2 nước cốt dừa vào trộn đều và hấp tiếp 5-7 phút. Tiếp tục cho phần nước dừa còn lại vào, trộn đều và hấp thêm 5 phút nữa. Bước cuối cùng là cho đường vào, xới nhẹ tay cho đường thấm đều và hấp thêm 7-8 phút nữa là có thể tắt bếp.
Xôi gấc cốt dừa sau khi chín có thể cho vào khuôn, ấn mạnh và úp ra đĩa để tạo hình đẹp mắt. Món xôi này có những hạt nếp nở dẻo, béo thơm của nước cốt dừa và đặc biệt là hương vị đặc trưng của gấc, tạo nên một món ăn vừa bắt mắt vừa ngon miệng.
3. Chè trôi nước ngũ sắc
Chè trôi nước luôn là một món không thể thiếu trong mâm cúng ngày Rằm, đặc biệt là chè trôi nước ngũ sắc với màu sắc sặc sỡ, tượng trưng cho ngũ hành. Món chè này có lớp vỏ mềm mịn, nhân đậu xanh thơm bùi, hòa quyện cùng nước đường nâu có gừng thơm lừng và nước cốt dừa béo ngậy. Đây là một món chè tinh tế, đòi hỏi sự khéo léo nhưng thành phẩm thì vô cùng xứng đáng.
Nguyên liệu làm Chè trôi nước ngũ sắc:
Phần nhân:
- 200g Đậu xanh không vỏ
- 50g Dừa nạo
- 30g Hành phi
- 100g Sữa đặc
- 30ml Dầu ăn
Phần vỏ:
- 700g Bột nếp
- 100g Khoai lang tím
- 65g Gấc
- 30g Bột trà xanh
- 100ml Sữa tươi không đường
- 75g Sữa đặc
- 75g Đường trắng
Phần nước đường:
- 300g Đường thốt nốt
- 2 củ Gừng
Phần nước cốt dừa:
- 150ml Nước cốt dừa
- 1/2 muỗng cà phê Bột năng
- 20g Mè trắng rang sẵn
Hướng dẫn làm Chè trôi nước ngũ sắc:
Đầu tiên là làm nhân. Đậu xanh vo sạch, ngâm nước 30 phút cho mềm. Luộc đậu chín trong khoảng 12-15 phút. Dùng muỗng tán nhuyễn đậu xanh, trộn đều với hành phi, dừa nạo và sữa đặc. Cho lên chảo dầu, xào nhân với lửa vừa đến khi khô, không còn dín chảo thì nhắc xuống. Chờ nhân nguội bớt thì vo thành những viên tròn nhỏ.
Tiếp theo là làm vỏ. Cho bột nếp vào thố, từ từ đổ nước ấm vào nhào sao cho bột tạo thành một khối dẻo mịn. Nếu bột quá ướt, bạn có thể thêm bột khô. Thêm sữa đặc và đường trắng, nhào mịn.
Tạo màu cho vỏ chè:
- Màu đỏ: từ ruột gấc.
- Màu cam: từ ruột gấc pha với sữa tươi.
- Màu xanh: từ bột trà xanh pha với sữa tươi.
- Màu tím: từ khoai lang tím luộc chín.
- Màu trắng: màu tự nhiên của bột.
Chia khối bột thành 5 phần tương ứng với 5 màu. Nhào đều cho màu lên uniform. Vo tròn các cục bột, ấn dẹt mỏng, cho nhân đậu xanh vào giữa và gói lại. Thấm vào tay một lớp dầu ăn rồi vo viên chè để tạo độ bóng.
Luộc chè: Bắc nồi nước sôi, luộc riêng từng màu đến khi chín, viên chè nổi lên thì vớt ra cho ngay vào tô nước lạnh.
Nấu nước đường: Cho 1.2 lít nước cùng 400g đường thốt nốt vào nồi, nấu đến khi đường tan và nước sôi thì cho gừng cắt sợi vào. Cho những viên chè trôi nước vào nấu khoảng 10 phút để chè thấm đường. Khi ăn, múc chè ra chén, rưới nước cốt dừa và rắc mè rang.
4. Xôi vị
Xôi vị là một món xôi đặc biệt, không chỉ xuất hiện trong các mâm cúng mà còn là món ăn vặt béo thơm, không gây ngán. Thay vì những loại xôi truyền thống, xôi vị với màu tím mướt từ lá cẩm sẽ làm cho mâm cúng Rằm tháng Giêng của bạn trở nên hài hòa và bắt mắt hơn. Hương vị hòa quyện giữa nước cốt dừa, hoa hồi và đậu xanh tạo nên một món xôi đậm đà, khó quên.
Nguyên liệu làm Xôi vị:
- 500g Gạo nếp
- 300g Đậu xanh không vỏ
- 100g Lá cẩm
- 200g Lá dứa
- 20g Mè trắng
- 550ml Nước cốt dừa
- 120g Đường trắng
- 4g Hoa hồi (tai vị)
- 20ml Rượu trắng
- 1/2 muỗng cà phê Bột tai vị (bột hoa hồi)
Hướng dẫn làm Xôi vị:
Sơ chế nguyên liệu: Lá cẩm rửa sạch, nấu với nước lọc và nghiền để lấy màu nước cốt. Lá dứa xay với ít nước, lọc lấy nước cốt. Hoa hồi giã nát, cho vào 2 túi lọc. Nếp vo sạch, chia làm hai nửa. Một nửa ngâm với nước lá cẩm, nửa kia ngâm với nước cốt lá dứa và túi lọc hoa hồi trong 2-3 giờ. Sau đó vớt ra để ráo.
Làm nhân đậu xanh: Trong lúc chờ xôi, cho 300g đậu xanh đã hấp chín vào chảo, thêm 150ml nước cốt dừa và 50g đường. Sên lửa nhỏ trong khoảng 10 phút đến khi đậu xanh tạo thành một khối mịn, không dính chảo.
Làm xôi vị màu tím: Sau khi hấp chín xôi lá cẩm, cho xôi vào chảo chống dính. Thêm 200ml nước cốt dừa, 50g đường và 2g bột hoa hồi (bột tai vị). Xào đều đến khi xôi khô ráo, dẻo và tạo thành một khối không dính chảo. Để hỗn hợp nguội 5 phút.
Làm xôi vị màu xanh: Tương tự, xào xôi lá dứa cùng 200ml nước cốt dừa, 50g đường và 2g bột hoa hồi. Khi xôi đạt độ dẻo, khô ráo thì tắt bếp, để nguội.
Tạo hình xôi: Lót lá chuối vào khuôn, quét một lớp mỏng dầu ăn chống dính. Rắc mè rang lên mặt lá chuối. Cho lớp xôi màu tím vào, dàn đều và nén chặt. Tiếp tục cho lớp đậu xanh ở giữa, và cuối cùng là lớp xôi lá dứa màu xanh. Để xôi trong khuôn ít nhất 30 phút để định hình, sau đó lấy ra và cắt thành hình thù tùy ý. Để xôi dễ cắt, bạn nên quét một lớp dầu mỏng vào dao.
5. Xôi bắp lá dứa
Một biến tấu khác cho mâm cúng Rằm là món xôi bắp lá dứa. Đây là món xôi không chỉ thơm ngon mà còn rất bổ dưỡng. Màu xanh lá cây từ lá dứa bắt mắt cộng với hương lá dứa thơm lừng, mùi bắp nếp thơm nồng quyến rũ, cùng với đậu phộng rang giòn chắc chắn sẽ khiến mọi người thích mê. Món xôi này có thể dùng để cúng và cũng là một món ăn sáng thú vị.
Nguyên liệu làm Xôi bắp lá dứa:
- 2 trái Bắp nếp
- 500g Gạo nếp
- 100g Lá dứa
- 200g Đậu phộng
- 2g Muối
- 200g Đường trắng
Hướng dẫn làm Xôi bắp lá dứa:
Bước đầu tiên, bạn rửa sạch lá dứa, cắt khúc và cho vào máy sinh tố xay cùng với nước, sau đó lọc lấy nước cốt.
Gạo nếp vo sạch, để ráo. Cho gạo vào ngâm trong nước cốt lá dứa khoảng 2 giờ để nếp mềm và có màu xanh đẹp mắt.
Bắp nếp lột vỏ, tách hạt riêng. Sau khi ngâm xong, vớt gạo nếp ra rổ cho ráo nước rồi trộn đều với hạt bắp và một chút muối.
Cho hỗn hợp gạo nếp và hạt bắp vào xửng, hấp chín. Khi hấp xôi được khoảng 20 phút, bạn mở nắp vung, xới xôi đều lên rồi hấp thêm 10 phút nữa cho xôi chín mềm.
Khi xôi đã chín, bạn cho ra đĩa, rắc đậu phộng rang giã nhuyễn lên trên. Món xôi bắp lá dứa có màu xanh mướt, hương thơm nồng nàn của lá dứa và bắp, vị dẻo thơm của nếp, vị bùi giòn của đậu phộng, chắc chắn sẽ làm hài lòng mọi người trong gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập: Rằm Tháng 7 Nên Cúng Chè Gì Và Các Món Xôi Dâng Cúng Ý Nghĩa
Lời kết
Việc chuẩn bị một mâm cúng Rằm tháng Giêng với những món xôi chè truyền thống không chỉ là cách để gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, cùng nhau vào bếp. Những món xôi chè như xôi gấc cốt dừa, chè trôi nước ngũ sắc hay xôi bắp lá dứa đều mang những ý nghĩa riêng, góp phần làm cho mâm cúng trở nên trọn vẹn và ấm cúng hơn.
Hy vọng rằng với 5 cách nấu xôi chè đơn giản và dễ làm mà chuaphatanlongthanh.com đã chia sẻ, bạn sẽ tự tin hơn để vào bếp và tạo ra những món ăn ngon, dâng lên tổ tiên trong ngày Rằm đặc biệt này. Chúc bạn và gia đình có một ngày Tết Nguyên Tiêu an lành, hạnh phúc và một năm mới bình an, may mắn.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
