Chùa Tam Chúc (Hà Nam) không chỉ nổi tiếng là một quần thể tâm linh quy mô bậc nhất Việt Nam mà còn là điểm đến thu hút hàng triệu du khách mỗi năm. Giữa khung cảnh non nước hữu tình, ít ai để ý đến một chi tiết đặc biệt: tại khu vực nhà thờ Tứ Ân, nơi thờ phụng những con người có công với chùa, đang lưu giữ hình tượng của một vị cư sĩ phật tử đặc biệt – cư sĩ phật tử Diệu Liên. Bà không chỉ là một tín đồ Phật giáo mộ đạo, mà còn được xem là người đã góp công lớn trong việc kiến tạo nên diện mạo của ngôi chùa này ngày nay. Bài viết này sẽ giúp độc giả có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về cuộc đời, sự nghiệp và di sản tinh thần mà bà để lại.
Có thể bạn quan tâm: Cơ Sở Tạc Tượng Phật Phúc Minh: 75 Năm Gìn Giữ Nghệ Thuật Điêu Khắc Tượng Gỗ Truyền Thống
Ai Là Cư Sĩ Phật Tử Diệu Liên?
Cư sĩ phật tử Diệu Liên là pháp danh của bà Phạm Thị Lan (1961 – 2018), sinh ra và lớn lên tại xã Ninh Xuân, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Từ một cô gái quê hiền lành, bà đã trưởng thành thành một người phụ nữ có tấm lòng từ bi, hướng thiện và có tầm nhìn xa trông rộng trong lĩnh vực tâm linh và văn hóa.
Hành Trình Từ Một Cư Sĩ Đến Người Kiến Tạo Di Sản
Cuộc đời của bà Diệu Liên gắn liền với hai công trình tâm linh lớn của đất nước: Khu du lịch tâm linh Tràng An – Bái Đính (Ninh Bình) và Chùa Tam Chúc (Hà Nam). Bà không phải là một nhà sư, cũng không phải là một nhà khoa học, nhưng với niềm tin sâu sắc vào Phật pháp và tình yêu với di sản văn hóa dân tộc, bà đã dành cả cuộc đời mình để góp phần phục dựng và phát triển các công trình này.
Tại Tràng An – Bái Đính: Bà Diệu Liên được biết đến là một trong những người có công lớn trong việc tôn tạo, quy hoạch và quản lý quần thể danh thắng này. Dưới sự nỗ lực không ngừng nghỉ của bà cùng tập thể, khu du lịch đã vươn mình trở thành một trong những điểm đến tâm linh – du lịch hàng đầu cả nước, và được UNESCO vinh danh là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới vào năm 2014.
Tại Chùa Tam Chúc: Nếu như Tràng An – Bái Đính là nơi bà thể hiện tầm nhìn chiến lược, thì Chùa Tam Chúc chính là nơi bà gửi gắm tâm huyết và tình cảm sâu nặng nhất. Bà không chỉ đóng góp về mặt tài chính mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình quy hoạch, thiết kế và giám sát thi công.
Có thể bạn quan tâm: Cơ Sở Tượng Phật Thanh Phong: Nghệ Thuật Chế Tác Tượng Phật Truyền Thống Tại Bình Định
Cư Sĩ Phật Tử Diệu Liên Và Chùa Tam Chúc: Mối Duyên Nợ Bền Lâu
Từ Năm 1999: Khởi Nguyên Của Một Hành Trình
Năm 1999 đánh dấu một mốc son quan trọng trong hành trình của bà Diệu Liên với Chùa Tam Chúc. Khi đó, ngôi chùa cổ chỉ là một di tích nhỏ bé, bị lãng quên giữa núi rừng. Bà Diệu Liên đã cùng các vị hòa thượng, các nhà hảo tâm bắt tay vào công cuộc trùng tu, tôn tạo.
Trồng Hàng Vạn Cây Xanh: Một trong những việc làm đầu tiên và có ý nghĩa lâu dài của bà là kêu gọi và trực tiếp tham gia trồng hàng vạn cây xanh quanh khu vực chùa. Những cánh rừng ngày càng xanh tốt không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn tạo nên một môi trường tâm linh trong lành, thanh tịnh.
Kêu Gọi Nhà Hảo Tâm: Với tấm lòng chân thành và tầm nhìn rõ ràng, bà đã thuyết phục được rất nhiều doanh nhân, mạnh thường quân trong và ngoài nước đóng góp công sức, của cải để xây dựng chùa. Bà không chỉ là người kêu gọi mà còn là người trực tiếp quản lý, sử dụng nguồn quỹ một cách minh bạch, hiệu quả.
Những Góp Ý Về Kiến Trúc Và Quy Hoạch
Bà Diệu Liên không chỉ đóng góp về mặt vật chất mà còn có những ý tưởng, đóng góp quan trọng về mặt kiến trúc và quy hoạch. Bà luôn mong muốn Chùa Tam Chúc không chỉ là nơi tu hành mà còn là một trung tâm văn hóa, tâm linh mang tầm cỡ quốc tế, nơi giao thoa giữa truyền thống và hiện đại.
Sự Kết Hợp Giữa Thiên Nhiên Và Kiến Trúc: Bà luôn đề cao yếu tố hài hòa giữa công trình nhân tạo và cảnh quan thiên nhiên. Các khu vực như điện Tam Thế, khu vực hành lễ, khu vực nghỉ ngơi đều được bố trí một cách hợp lý, tận dụng tối đa ánh sáng tự nhiên và gió trời.
Tôn Trọng Giá Trị Truyền Thống: Dù theo đuổi sự hiện đại, bà vẫn luôn nhấn mạnh việc giữ gìn những giá trị kiến trúc truyền thống của Phật giáo Việt Nam. Các họa tiết trang trí, chất liệu xây dựng đều được lựa chọn kỹ lưỡng để phù hợp với bản sắc dân tộc.
Có thể bạn quan tâm: Cơ Sở Tượng Phật Như Ý: Đánh Giá Chất Lượng Và Dịch Vụ
Nhà Thờ Tứ Ân – Nơi Gửi Trọn Niềm Tri Ân
Ý Nghĩa Của Nhà Thờ Tứ Ân
Tại khuôn viên Chùa Tam Chúc, bên cạnh điện Tam Thế, có hai công trình kiến trúc đặc biệt: nhà thờ Tổ và nhà thờ Tứ Ân. Nếu nhà thờ Tổ là nơi thờ tự các vị tổ sư có công khai sáng và phát triển Phật giáo Việt Nam, thì nhà thờ Tứ Ân là nơi để tưởng nhớ, tri ân những con người có công lao to lớn trong việc xây dựng và phát triển ngôi chùa.
- “Tứ Ân” trong Phật giáo là bốn ân đức mà mỗi người con Phật cần ghi nhớ và báo đáp: Ân Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng), Ân Cha Mẹ, Ân Chúng Sanh và Ân Quốc Độ (Tổ quốc). Việc xây dựng nhà thờ Tứ Ân là một hành động thể hiện tinh thần biết ơn sâu sắc của Phật tử đối với những người đã có công với đạo pháp và dân tộc.
Cư Sĩ Phật Tử Diệu Liên Được Thờ Tại Nhà Thờ Tứ Ân
Việc cư sĩ phật tử Diệu Liên được thờ tại nhà thờ Tứ Ân là một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt. Điều này không chỉ là sự ghi nhận công lao to lớn của bà mà còn là một minh chứng cho tinh thần “bầu hậu” (ghi nhận công lao của người đã khuất) trong Phật giáo Việt Nam.
Theo Thượng tọa Thích Minh Quang, Phó Trụ trì chùa Tam Chúc: “Việc thờ tự những người có công với chùa là một truyền thống tốt đẹp từ xa xưa. Từ năm 1999, cư sĩ phật tử Diệu Liên đã có công lớn trong việc tôn tạo, trồng cây, kêu gọi nhà hảo tâm cùng chung tay phục dựng chùa Tam Chúc. Vì vậy, việc thờ bà trong nhà thờ Tứ Ân là điều hết sức bình thường và nên làm.”
Tiến sĩ Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ, cũng khẳng định: “Chùa Tam Chúc có nhà thờ Tứ Ân, một nơi thờ riêng không nằm trong nơi thờ Phật. Quan niệm của Phật giáo Việt Nam, trong khuôn viên đất chùa vẫn có thể xây đền hay điện để thờ, ngoài tam bảo là nơi thờ Phật. Nhà thờ Tứ Ân là nơi thờ người có công với chùa. Người có công đức xây dựng chùa, khi mất đưa vào chùa thờ đây là việc làm theo truyền thống từ xa xưa, đâu có trái.”
Giải Đáp Những Thắc Mắc Xung Quanh Việc Thờ Cúng
Trong thời gian qua, việc thờ cư sĩ phật tử Diệu Liên tại nhà thờ Tứ Ân đã vấp phải một số ý kiến trái chiều. Nhiều người thắc mắc liệu việc này có “phù hợp” hay không. Tuy nhiên, nếu tìm hiểu sâu về truyền thống Phật giáo và ý nghĩa của việc thờ hậu, chúng ta sẽ dễ dàng hiểu được tính chính đáng của hành động này.
Truyền Thống “Bầu Hậu”: Từ hàng nghìn năm nay, trong văn hóa dân tộc và Phật giáo Việt Nam, việc thờ cúng những người có công với làng, với nước, với đạo đã trở thành một nét đẹp văn hóa. Các vị anh hùng dân tộc, các vị tổ nghề, các vị cao tăng có công phò vua giúp nước, phù trợ nhân dân đều được nhân dân lập đền, lập miếu để thờ tự.
Không Phải Là “Đền” Mà Là “Nhà Thờ”: Thượng tọa Thích Minh Quang cũng đã lên tiếng đính chính, đây không phải là “đền Tứ Ân” mà là “nhà thờ Tứ Ân”. Đây là một sự nhầm lẫn do sai sót của đội thi công, và hiện nay đã được sửa lại. “Nhà thờ” mang tính chất sùng bái, tưởng nhớ, khác với “đền” vốn mang sắc thái tín ngưỡng dân gian.
Không Phải Chỉ Thờ Một Mình Bà: Nhà thờ Tứ Ân không phải chỉ thờ riêng cư sĩ phật tử Diệu Liên mà nơi đây sẽ là nơi thờ tự những người đã có công lớn trong việc xây dựng, tôn tạo ngôi chùa. Bà Diệu Liên là người đầu tiên được vinh danh tại đây, và trong tương lai, những con người có công đức tương tự cũng sẽ được ghi danh.
Những Giá Trị Tinh Thần Mà Cư Sĩ Phật Tử Diệu Liên Để Lại
Tấm Gương Về Tinh Thần Từ Bi, Hộ Đạo
Có thể bạn quan tâm: Cơ Sở Tạc Tượng Phật Tp.hcm: Kinh Nghiệm Chọn Đơn Vị Uy Tín, Chất Lượng
Cuộc đời của cư sĩ phật tử Diệu Liên là một tấm gương sáng về lòng từ bi, hướng thiện và tinh thần hộ đạo. Bà không màng danh lợi, chỉ mong muốn góp phần nhỏ bé của mình để làm rạng rỡ đạo pháp, lợi ích chúng sanh.
Sống Vì Cộng Đồng: Bà luôn quan tâm đến đời sống vật chất và tinh thần của người dân địa phương. Các công trình do bà tham gia không chỉ mang lại lợi ích về mặt tâm linh mà còn góp phần phát triển kinh tế – xã hội của khu vực.
Tinh Thần Làm Việc Không Mệt Mỏi: Dù tuổi đã cao, sức khỏe không còn như xưa, bà vẫn miệt mài làm việc, đi đi về về giữa Ninh Bình và Hà Nam để giám sát tiến độ công trình. Tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy của bà là nguồn cảm hứng cho rất nhiều người.
Góp Phần Làm Sáng Lên Hình Ảnh Người Phụ Nữ Việt Nam Hiện Đại
Bà Diệu Liên là hình ảnh tiêu biểu cho người phụ nữ Việt Nam hiện đại: giỏi việc nước, đảm việc nhà, vừa có tri thức, vừa có tâm hồn đẹp. Bà đã chứng minh rằng, phụ nữ hoàn toàn có thể đảm nhận những trọng trách lớn lao, đóng góp vào sự nghiệp chung của đất nước và đạo pháp.
Sự Duyên Dáng Trong Giao Tiếp: Bà được nhiều người kính nể không chỉ vì công lao mà còn vì cách ứng xử khéo léo, tinh tế. Bà biết cách lắng nghe, chia sẻ và thuyết phục người khác bằng chính tấm lòng chân thành của mình.
Tầm Nhìn Chiến Lược: Khác với suy nghĩ của nhiều người rằng phụ nữ chỉ thích làm những việc nhỏ lẻ, bà Diệu Liên lại có tầm nhìn chiến lược, biết cách quy hoạch, tổ chức và điều hành một dự án lớn.
Hành Trình Tri Ân Và Tưởng Nhớ
Các Hoạt Động Tưởng Nhớ
Hằng năm, vào dịp giỗ忌 của bà, chùa Tam Chúc và chùa Bái Đính đều tổ chức các buổi lễ tưởng niệm trang trọng để tri ân công lao của cư sĩ phật tử Diệu Liên. Các tăng ni, phật tử và du khách thập phương cùng về đây để dâng hương, cầu nguyện.
Lễ Cúng Dường Trai Tăng: Đây là một trong những hình thức cúng dường cao quý nhất trong Phật giáo, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với công lao của người đã khuất.
Thuyết Pháp Mừng Khánh Tuế: Các vị hòa thượng, thượng tọa sẽ có những thời pháp thoại nói về công hạnh, cuộc đời và những bài học quý báu từ bà Diệu Liên.
Triển Lãm Ảnh, Tư Liệu: Một số hình ảnh, tư liệu về quá trình xây dựng chùa do bà lưu giữ cũng được trưng bày để mọi người cùng chiêm ngưỡng và học hỏi.
Những Lời Khuyên Dạy Của Bà
Trong suốt quá trình hoạt động, cư sĩ phật tử Diệu Liên đã để lại nhiều lời khuyên dạy quý báu cho các thế hệ hậu bối. Những lời dạy này không chỉ có giá trị về mặt tâm linh mà còn mang tính thực tiễn cao trong cuộc sống hàng ngày.
Luôn Sống Với Tâm Lành: Bà luôn dạy rằng, dù làm bất cứ việc gì, cũng phải xuất phát từ tâm lành, không vụ lợi, không tham danh.
Biết Ơn Và Báo Ơn: Đây là một trong những đức tính quan trọng nhất mà bà luôn nhắc nhở mọi người phải ghi nhớ. Biết ơn cha mẹ, thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp và cả những người xa lạ đã giúp đỡ mình.
Tinh Thần Học Hỏi Không Ngừng: Dù ở tuổi ngoài 50, bà vẫn không ngừng học hỏi, tìm tòi những kiến thức mới về kiến trúc, văn hóa, lịch sử để phục vụ cho công việc.
Làm Thế Nào Để Đến Thăm Nhà Thờ Tứ Ân?
Hướng Dẫn Đường Đi
Chùa Tam Chúc tọa lạc tại thị trấn Ba Sao, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam, cách thủ đô Hà Nội khoảng 60km về phía Nam. Du khách có thể di chuyển bằng xe máy, ô tô hoặc xe buýt theo các tuyến đường sau:
- Từ Hà Nội: Theo quốc lộ 1A đến ngã ba Ba Sao, rẽ phải theo quốc lộ 38B đi khoảng 3km là đến chùa.
- Từ Ninh Bình: Theo quốc lộ 1A đến ngã tư Bình Mỹ, rẽ trái theo quốc lộ 38B đi khoảng 10km là đến chùa.
Thời Điểm Tham Quan Lý Tưởng
Mùa Lễ Hội (Từ tháng Giêng đến tháng 3 âm lịch): Đây là thời điểm chùa Tam Chúc đón lượng lớn du khách thập phương về dự lễ. Không khí trang nghiêm, nhộn nhịp, các hoạt động văn hóa, văn nghệ cũng được tổ chức thường xuyên.
Mùa Thu (Từ tháng 9 đến tháng 11 dương lịch): Thời tiết mát mẻ, trong lành, khung cảnh thiên nhiên đẹp như tranh vẽ, rất thích hợp cho việc tham quan, chiêm ngưỡng và tĩnh tâm.
Những Lưu Ý Khi Tham Quan
- Mặc Trang Phục Kín Đáo, Lịch Sự: Khi đến chùa, du khách nên mặc trang phục kín đáo, lịch sự, không nên穿 quần short, áo hai dây, váy ngắn.
- Giữ Gìn Vệ Sinh Chung: Không xả rác bừa bãi, giữ gìn môi trường xung quanh sạch sẽ.
- Tôn Trọng Nội Quy Chùa: Không nói to, không hút thuốc, không mang theo đồ ăn, thức uống có mùi nặng vào khu vực chính điện.
- Chụp Ảnh: Nếu muốn chụp ảnh lưu niệm, nên hỏi ý kiến của ban quản lý chùa, đặc biệt là khi chụp ảnh ở khu vực nhà thờ Tứ Ân.
Tổng Kết: Cư Sĩ Phật Tử Diệu Liên – Một Di Sản Tinh Thần Bất Tử
Cư sĩ phật tử Diệu Liên không còn nữa, nhưng hình ảnh, công lao và những giá trị tinh thần mà bà để lại thì vẫn còn mãi với thời gian. Bà là một trong những người đã góp phần làm nên diện mạo mới cho Chùa Tam Chúc – một quần thể tâm linh lớn nhất nhì khu vực. Việc thờ bà tại nhà thờ Tứ Ân không phải là một đặc ân, mà là sự ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp to lớn của một con người có tấm lòng hướng thiện, có tầm nhìn chiến lược và có tinh thần trách nhiệm cao.
Chuyến tham quan Chùa Tam Chúc sẽ trở nên有意义 hơn rất nhiều nếu du khách dành một chút thời gian để ghé thăm nhà thờ Tứ Ân, thắp nén tâm hương tưởng nhớ đến cư sĩ phật tử Diệu Liên – một người phụ nữ bình dị nhưng có một trái tim vĩ đại.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 15, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
