Lễ cúng giao thừa là một nghi lễ truyền thống thiêng liêng trong văn hóa người Việt, đánh dấu khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Đây không chỉ là phong tục tập quán mà còn là cách thể hiện lòng thành kính, biết ơn đối với các vị thần linh và tổ tiên, cầu mong một năm mới an lành, tấn tài tấn lộc. Nghi lễ này mang ý nghĩa “tống cựu nghinh tân” – tiễn những điều cũ đi, đón những điều mới mẻ, tốt đẹp đến với gia đình. Hiểu rõ về các bước chuẩn bị, nghi thức cũng như bài cúng chuẩn chỉnh sẽ giúp gia chủ thực hiện trọn vẹn ý nghĩa tâm linh này.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Gia Tiên Thế Nào Cho Đúng? Cẩm Nang Chi Tiết Dành Cho Người Việt
Những điều cần biết về lễ cúng giao thừa
Lễ cúng đêm giao thừa, hay còn gọi là lễ trừ tịch, diễn ra vào khoảnh khắc giao thời giữa năm Canh Dần và năm Tân Mão (tức 12 giờ đêm 30 tháng Chạp). Đây là thời điểm thiêng liêng để tiễn đưa các vị thần Hành binh, Hành khiển của năm cũ và nghinh đón các vị thần mới xuống hạ giới thay thế. Dân gian quan niệm rằng, mỗi năm đều có một vị thần cai quản khác nhau, vì vậy nghi lễ này là để cảm tạ công lao của thần cũ và cầu xin sự bảo hộ, ban phước của thần mới cho gia đạo. Vào thời khắc này, các chùa thường thỉnh 108 tiếng đại hồng chung để trừ tịch, cùng với đó là khai chuông, nghinh thiên tiếp giá, dâng hương trì chú, tụng kinh để chúc phúc đến đạo tràng và ban lộc mừng xuân đến Phật tử. Mâm cúng giao thừa thường được chuẩn bị chu đáo với các lễ vật cơ bản như xôi gấc, gà trống luân, hoa quả tươi, trà, rượu, đèn nến, bài sớ và tiền vàng mã.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Và Cách Cúng Dường Đèn Bơ Theo Nghi Lễ Atisha
Quy trình chuẩn bị và thực hiện nghi lễ cúng giao thừa
Để chuẩn bị cho lễ cúng giao thừa, gia chủ cần chú trọng cả không gian thờ tự và lễ vật. Dưới đây là các bước chuẩn bị chi tiết:
- Chuẩn bị không gian cúng: Lễ cúng giao thừa thường được làm tại hai nơi: ngoài trời (đón thần mới) và trong nhà (thỉnh các chư thần, gia tiên). Với không gian ngoài trời, bạn cần chuẩn bị một chiếc bàn nhỏ đặt ở khoảng sân trước nhà hoặc ban công, hướng ra ngoài trời. Nơi đây được dùng để dâng lễ nghênh đón quan Hành Khiển mới. Với không gian trong nhà, bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ thần tài sẽ được lau dọn sạch sẽ, trang nghiêm.
- Chuẩn bị lễ vật: Mâm cúng giao thừa không cần quá xa hoa nhưng phải thể hiện được lòng thành. Các lễ vật cơ bản bao gồm:
- Xôi gấc: Màu đỏ tượng trưng cho sự may mắn, tài lộc.
- Gà trống luân: Chọn gà trống nguyên con, chưa đẻ mái, luân chín vàng óng, bày biện nguyên con hoặc chặt miếng.
- Hoa quả: Chọn các loại hoa quả tươi ngon, có màu sắc rực rỡ, nên chọn hoa cúc, hoa đồng tiền.
- Trà, rượu: Rượu trắng, trà đun sôi để nóng.
- Đèn nến: Đèn cầy, nến thơm để thắp sáng.
- Tiền vàng mã: Gồm vàng tiền, quần áo mã cho các quan thần. Số lượng và màu sắc tùy theo từng năm mà thay đổi.
- Bài sớ: Ghi rõ tên tuổi, địa chỉ của gia chủ để các quan thần biết mà chứng giám.
- Thời gian cúng: Lễ cúng giao thừa nên được tiến hành vào giờ Tý, tức là khoảng từ 11 giờ đêm 30 tháng Chạp đến 1 giờ sáng mùng 1 Tết. Đây là khoảng thời gian linh thiêng nhất để giao lưu giữa âm dương.
- Thực hiện nghi lễ: Sau khi đã sắp xếp mâm cúng tề tựu, gia chủ thắp nén hương, khấn vái với lòng thành kính. Bài khấn cần đọc rõ tên tuổi, địa chỉ, năm sinh, cầu xin các quan thần chứng giám, ban phước lộc cho gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng. Sau khi hương cháy hết, gia chủ hóa vàng mã và thụ lộc.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Cất Nóc Nhà Ở Đâu? Địa Chỉ Uy Tín Và Những Điều Cần Lưu Ý
Bài văn khấn cúng giao thừa chuẩn theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam
Bài văn khấn là phần quan trọng không thể thiếu trong lễ cúng giao thừa. Dưới đây là bài văn khấn chuẩn theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam, NXB Văn hóa Thông tin:
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần)
Kính lạy:
- Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương
- Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật
- Con kính lạy Đức Bồ-tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh
- Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị tôn thần
- Con kính lạy ngài cựu niên đương cai Hành khiển
- Con kính lạy ngài đương niên thiên quan Tống Vương Hành khiển, Ngũ Đạo hành binh chi thần, Lâm Tào phán quan
- Con kính lạy các ngài Ngũ Phương, Ngũ Hổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị tôn thần.
Nay là phút giao thừa năm … với năm …, chúng con là: …………….., sinh năm: ………, hành canh: ……….. tuổi, cư ngụ tại số nhà:………, ấp/khu phố:……….., xã/phường ……….., quận/huyện/ thành phố …………………., tỉnh/thành phố ……………………
Nhân phút thiêng liêng Giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, tam dương khang thái, vạn tượng canh tân. Nay ngài Thái Tuế tôn thần trên vâng lệnh Ngọc Hoàng Thượng-đế, giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt.
Quan cũ về triều cửa khuyết, lưu phúc, lưu ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban tài tiếp lộc. Nhân buổi tân xuân, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật-Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên đương cái Thái tuế, ngài Tân niên đương cai Thái tuế chí đức tôn thần, ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài bản xứ thần linh Thổ địa, ngài Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, chư vị bản gia Táo quân, và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này, cúi xin giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật.
Nguyện cho tín chủ, minh niên kháng thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng, bách sự hanh thông, ngày ngày được hưởng ơn trời, Phật, chư vị tôn thần.
Chúng con kính cẩn tiến dâng lễ vật, thành tâm cầu nguyện. Cúi xin chín phương trời, mười phương chư Phật cùng chư vị tôn thần chứng giám phù hộ độ trì.
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy).
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Cà Phê Cho Ông Địa: Bài Học Đắt Giá Từ Những Sai Lầm Ít Ai Ngờ
Câu hỏi thường gặp khi cúng giao thừa
Một số thắc mắc phổ biến khi chuẩn bị lễ cúng giao thừa mà bạn có thể tham khảo:
Ở nhà chung cư có cần cúng giao thừa ngoài trời không?
Theo phong tục, cúng giao thừa thường phải làm hai lễ, một lễ cúng trong nhà và một lễ ngoài trời. Tuy nhiên, đối với những gia đình sống ở chung cư, việc cúng ngoài trời có thể được thực hiện ở ban công hoặc cửa sổ hướng ra ngoài trời lớn. Nếu không có điều kiện, gia chủ có thể làm một mâm cúng duy nhất đặt ở ban công hoặc cửa ra vào chính của căn hộ, thành tâm cầu khấn vẫn được xem là trọn vẹn.Mâm cúng giao thừa có nhất thiết phải có gà luân không?
Gà luân là lễ vật truyền thống trong mâm cúng giao thừa, tượng trưng cho sự đủ đầy, no ấm. Tuy nhiên, tùy vào hoàn cảnh và tín ngưỡng của từng gia đình mà có thể thay thế bằng các lễ vật khác như heo quay, bánh chưng, hoa quả… Điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính của gia chủ.Có nhất thiết phải cúng cả ngoài trời và trong nhà không?
Việc cúng cả hai nơi là để phân biệt rõ ràng giữa việc nghinh đón quan thần mới và thỉnh các chư thần, gia tiên. Nếu gia đình bạn không có nhiều thời gian hoặc điều kiện, có thể gộp lại nhưng nên ưu tiên cúng ngoài trời trước để đón thần, sau đó mới cúng trong nhà.
Lễ cúng giao thừa là một nét đẹp văn hóa tâm linh không thể thiếu của người Việt. Hiểu rõ về nghi lễ, chuẩn bị chu đáo và thành tâm cầu khấn sẽ giúp gia đình bạn đón một năm mới an khang, thịnh vượng, xua tan những điều không may của năm cũ. Đừng quên truy cập chuaphatanlongthanh.com để khám phá thêm nhiều thông tin hữu ích về phong tục tập quán và văn hóa Việt Nam.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 14, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
