Việc vái lạy là một nghi thức quan trọng trong văn hóa tâm linh và tín ngưỡng của người Việt Nam. Từ những buổi lễ cúng tổ tiên, lễ Phật, lễ cưới cho đến việc phúng viếng người đã khuất, hành động vái lạy đều thể hiện lòng thành kính, biết ơn và mong muốn giao cảm với thế giới tâm linh. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ cúng lạy như nào là đúng cách, phù hợp với từng hoàn cảnh và đối tượng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nắm vững ý nghĩa, số lần vái lạy và tư thế chuẩn trong các nghi lễ phổ biến.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Cúng Làm Ăn Ngày Tết: Mâm Cúng, Văn Khấn & Ý Nghĩa
Tổng quan về vái lạy trong văn hóa Việt
Có thể bạn quan tâm: Cúng Lược Cho Sư Là Gì? Hướng Dẫn Chi Tiết Quy Trình, Ý Nghĩa Và Những Điều Cần Lưu Ý
Vái lạy hay bái lạy là hình thức tham gia thờ cúng có ý nghĩa đặc biệt. Khi đi lễ cúng, sau khi bày hoa quả, đồ lễ, thắp nhang, ta thường khấn vái hay lạy để tỏ lòng hiếu kính, biết ơn và cầu phước lành.
- Khấn là lời cầu khấn lầm rầm khi cúng, tức là nói nhỏ các chi tiết về thông tin cá nhân, mục đích buổi cúng lễ, cúng ai, cùng lời cầu xin và hứa hẹn. Sau khi khấn, người ta thường vái hoặc lạy vì đó được coi là lời chào kính cẩn.
- Vái thường thực hiện ở thế đứng, chắp hai bàn tay lại để trước ngực rồi đưa lên ngang đầu. Người vái hơi cúi và khom lưng xuống rồi sau đó ngẩng lên, đưa hai bàn tay lên xuống theo nhịp lúc cúi xuống khi ngẩng lên. Tùy theo trường hợp cụ thể mà số lượng vái khác nhau.
- Lạy là hành động bày tỏ lòng tôn kính chân thành hơn cả, thường là nằm phủ phục dưới đất. Thông thường lạy được phân biệt với các hành vi ít hơn cúi hoặc quỳ do liên quan đến một phần của cơ thể phía trên đầu gối chạm đất, đặc biệt là bàn tay. Lạy có hai tứ thế với nam và nữ khác nhau, gia chủ nên lưu ý.
Cách vái lạy theo từng hoàn cảnh
Vái lạy trước Phật
Khi đến chùa lễ Phật, nghi thức vái lạy mang ý nghĩa kính lễ Tam Bảo (Phật – Pháp – Tăng). Số lần vái lạy trước tượng Phật thường là 3 lần:
Có thể bạn quan tâm: Cúng Lá Tết Đoan Ngọ Là Gì Và Cách Thực Hiện Đúng Truyền Thống
- Lần 1: Cúi đầu trước Phật, biểu thị lòng thành kính và biết ơn.
- Lần 2: Cúi đầu trước Pháp (giáo lý, lời dạy của Đức Phật), biểu thị sự tôn trọng và quyết tâm tu học.
- Lần 3: Cúi đầu trước Tăng (chư Tăng, Ni, những người nối truyền Phật pháp), biểu thị sự kính trọng và cung kính.
Vái lạy trong lễ cúng người đã khuất
Tùy vào tình trạng của người đã khuất mà có cách vái lạy khác nhau:
- Nếu người đã khuất đã khâm niệm, chưa an táng: Vái hoặc lạy 2 lần, tượng trưng cho Âm Dương nhị khí.
- Nếu người đã khuất đã được chôn cất dưới mộ: Thực hiện 4 vái (hoặc lạy), tượng trưng cho Tứ Đại: Thổ, Thuỷ, Phong, Hoả. Điều này mang ý nghĩa: thân tứ đại nay trả về cho tứ đại, trở về cát bụi.
Tư thế vái lạy đúng cách
Tư thế lạy đúng cách cho nam giới
- Tư thế chuẩn bị: Đứng thẳng, nghiêm túc, hai chân khép lại. Chắp hai bàn tay trước ngực giống như đang vái.
- Bắt đầu lạy: Giơ tay cao lên trán, cúi người xuống đồng thời đưa hai bàn tay đang chắp xuống đất.
- Đặt tay xuống đất: Gần tới mặt đất, xòe hai bàn tay đặt nằm úp xuống.
- Quỳ xuống: Từ từ quỳ gối xuống, bên nào thuận thì quỳ chân đó xuống trước.
- Thủ phục: Cúi đầu xuống gần hai bàn tay – đây gọi là tư thế thủ phục.
- Dậy lên: Dùng lực hai bàn tay đẩy người lên, đồng thời chắp hai bàn tay để trên đầu gối bên trái, nhấc chân này lên trước rồi đến bên kia. Sau đó, đứng về tư thế nghiêm như ban đầu.
Tư thế lạy đúng cách cho nữ giới
Nữ giới có thể thực hiện lạy theo hai cách phổ biến:
Cách 1: Lạy theo kiểu ngồi trệt
- Tư thế chuẩn bị: Ngồi trệt xuống đất, hai chân vắt chéo về bên phải, bàn chân phải thường ngửa lên để trên phía đùi chân trái.
- Chắp tay: Chắp hai bàn tay trước ngực, đưa tay cao tầm ngang trán, giữ ở tư thế đó rồi cúi đầu xuống.
- Đặt tay xuống đất: Khi đầu gần chạm đất, đưa hai bàn tay đặt nằm úp xuống đất, để đầu chạm lên hai bàn tay.
- Dậy lên: Dùng lực hai bàn tay đẩy để lấy thế ngồi thẳng lên đồng thời chắp hai bàn tay trước trán đưa xuống ngực như tư thế ban đầu. Cứ như vậy mà lạy tiếp cho đủ số lạy, khi lạy xong đứng lên vái ba vái rồi lui ra.
Cách 2: Lạy theo kiểu quỳ gối
- Tư thế chuẩn bị: Quỳ gối xuống chiếu, đặt mông ngồi lên hai gót chân.
- Thực hiện: Các bước tiếp theo làm giống như cách 1.
Cách 3: Lạy theo kiểu truyền thống
- Tư thế chuẩn bị: Úp hai bàn tay xuống đất, chùi thẳng ra trước, xong lạy ngửa hai bàn tay lên, cuối cùng nắm hai bàn tay lại rồi đứng lên.
- Kết thúc: Sau khi lạy xong, vái ba vái rồi đi ra.
Ý nghĩa số lần vái lạy
Hai lạy hai vái
Có thể bạn quan tâm: Cúng Làm Ăn Năm Mới: Hướng Dẫn Toàn Tập Cho Khởi Đầu Hanh Thông, Phát Đạt
- Ý nghĩa: Đây là kiểu lạy dùng để áp dụng cho người sống, chẳng hạn như khi cô dâu chú rể khấn lạy cha mẹ.
- Áp dụng: Khi đi phúng điếu, nếu là vai dưới của người quá cố, như em, con cháu và những người vào hàng con em, ta nên lạy hai lạy.
- Lưu ý: Nếu người quá cố còn để trong quan tài tại nhà quan, khi đến phúng viếng nếu là vai trên như bậc cao niên, hoặc những ai vào hàng cha, anh, chị,… thì đứng vái hai vái.
- Trường hợp đặc biệt: Nếu người quá cố đã được chôn cất, thì người ta thường vái bốn vái. Theo nguyên lý âm dương, nếu người quá cố chưa được chôn thì coi như còn sống, lạy hai lại. Đây là hai lạy tượng trưng cho âm dương nhị khí hòa hợp trên dương thế, tức là sự sống.
Ba lạy ba vái
- Ý nghĩa: Kiểu vái lạy này thường sử dụng khi đi lễ Phật, tượng trưng cho Phật, Pháp, và Tăng.
- Phật ở đây là giác, tức là giác ngộ, sáng suốt, và thông hiểu mọi lẽ.
- Pháp là chánh, tức là điều chánh đáng, trái với tà ngụy.
- Tăng là tịnh, tức là trong sạch, thanh tịnh, không bợn-nhơ.
Bốn lạy bốn vái
- Ý nghĩa: Bốn lạy để cúng người quá cố như ông bà, cha mẹ, và thánh thần. Bốn lạy tượng trưng cho tứ thân phụ mẫu, tứ phương (đông: thuộc dương, tây: thuộc âm, nam: thuộc dương, và bắc: thuộc âm), và tứ tượng (Thái Dương, Thiếu Dương, Thái Âm, Thiếu Âm).
- Áp dụng: Bốn lạy bao gồm cả cõi âm lẫn cõi dương mà hồn ở trên trời và phách hay vía ở dưới đất nương vào đó để làm chỗ trú ngụ. Kiểu vái này dùng để cúng người quá cố như ông bà, cha mẹ, và thánh thần, khi không thể áp dụng thế lạy.
Năm lạy năm vái
- Ý nghĩa: Thời phong kiến, người ta lạy vua năm lạy, năm lạy tượng trưng cho ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa và Thổ), vua tượng trưng cho trung cung tức là hành Thổ màu vàng đứng ở giữa. Có ý kiến cho rằng, năm lạy tượng trưng cho bốn phương và trung ương nơi nhà vua như trị.
Những điều cần lưu ý khi vái lạy
- Tâm thành là trên hết: Hãy hiểu rằng, vái lạy không chỉ là đang thực hiện nghi thức của các cụ ngày xưa, mà còn là thể hiện đạo nghĩa của con người hiện đại. Việc kính cẩn thành tâm vái lạy như một sự giao cảm với bề trên, tỏ lòng tôn kính, ghi ơn và tưởng nhớ.
- Không quá câu nệ: Tất nhiên, cũng không phải quan trọng quá rằng khi đi cúng ở đâu thì vái bao nhiêu lần, lạy bao nhiêu lần. Tâm thành, thiện lương dù không vái lạy cái nào cũng đều được chứng.
- Ưu tiên đạo đức: Người sống là cái gốc, khấn cầu lễ bái là cái ngọn. Miễn sao sống đủ đức đủ thiện, đủ cống hiến đủ nỗ lực, khấn cầu sẽ đem lại những điều may mắn. Còn nếu sống thiếu đạo đức, sống vụ lợi, thì khấn cầu sẽ chỉ mang bệnh vào thân.
Tóm lại, việc hiểu rõ cúng lạy như nào là đúng cách không chỉ giúp bạn thực hiện các nghi lễ một cách thành kính và trang trọng mà còn thể hiện sự hiểu biết và tôn trọng văn hóa truyền thống của dân tộc. Hy vọng bài viết trên đã cung cấp cho bạn những kiến thức cần thiết để thực hiện các nghi lễ vái lạy một cách đúng đắn và ý nghĩa. Để tìm hiểu thêm các kiến thức hữu ích khác, mời bạn tham khảo các bài viết tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 6, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
