Ngày 5/5 âm lịch, hay còn gọi là Tết Đoan Ngọ, là một trong những dịp lễ lớn trong năm của người Việt. Đây không chỉ là ngày để mọi người “diệt sâu bọ” mà còn là thời điểm quan trọng để con cháu thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, cầu mong sức khỏe và bình an. Để chuẩn bị cho một mâm cúng tươm tất, việc nắm rõ các lễ vật và nghi thức là vô cùng cần thiết. Bài viết này sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết, giúp bạn có một lễ cúng ý nghĩa và trọn vẹn nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Thái Tuế 2026: Cẩm Nang Chi Tiết Từ A Đến Z Cho Người Phạm Hạn
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Cúng Ngày 30 Tết: Ý Nghĩa, Nghi Thức Chuẩn Người Tày Và Các Lưu Ý Quan Trọng
Tổng quan về Tết Đoan Ngọ và ý nghĩa cúng bái
Tết Đoan Ngọ mùng 5/5 âm lịch là một phong tục truyền thống lâu đời của người Việt, có nguồn gốc từ Trung Hoa nhưng đã được bản địa hóa phù hợp với văn hóa dân tộc. Theo quan niệm dân gian, đây là thời điểm giao thoa giữa hai mùa, khí hậu thay đổi khiến sâu bọ, côn trùng sinh sôi nảy nở, đồng thời tà khí và bệnh tật cũng dễ phát sinh. Vì vậy, người Việt tổ chức cúng bái vào giờ Ngọ (giữa trưa) để “đoan” (cắt đứt) những điều xấu, “ngọ” (giữa trưa) để tận dụng lúc dương khí thịnh nhất, giúp xua đuổi âm tà và bệnh tật.
Việc cúng bái vào ngày này không chỉ là nghi thức truyền thống mà còn mang đậm giá trị nhân văn. Qua đó, con cháu bày tỏ lòng biết ơn với công lao của tổ tiên, cầu mong phù hộ cho gia đình mạnh khỏe, làm ăn thuận lợi. Đồng thời, đây cũng là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, thắt chặt tình cảm, giáo dục con cháu về đạo lý uống nước nhớ nguồn. Những món ăn trong mâm cúng ngày này cũng có ý nghĩa lớn về mặt sức khỏe, giúp thanh nhiệt, giải độc cơ thể trong thời điểm giao mùa oi bức.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Mùng 3 Tết 2026: Cẩm Nang Chuẩn Bị Lễ Vật Và Cách Bày Biện Trang Nghiêm
Những lợi ích cốt lõi khi chuẩn bị mâm cúng đúng chuẩn
Việc chuẩn bị một mâm cúng ngày 5/5 đầy đủ và đúng cách mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho gia đình. Trước hết, nó tạo nên không khí sum vầy ấm cúng, là cơ hội để các thành viên trong gia đình cùng nhau chuẩn bị, trao đổi và chia sẻ, từ đó tăng thêm sự gắn bó giữa các thế hệ. Thông qua quá trình này, cha mẹ có thể giáo dục con cháu về truyền thống văn hóa dân tộc một cách tự nhiên và sâu sắc.
Thứ hai, nhiều món ăn trong mâm cúng như rượu nếp, bánh tro, các loại trái cây chua có tác dụng rất tốt cho sức khỏe, giúp thanh nhiệt, giải độc và kích thích tiêu hóa, đặc biệt phù hợp với thời tiết oi nóng của ngày hè. Cuối cùng, việc thực hiện nghi lễ cúng bái trang nghiêm còn tạo động lực tinh thần, giúp gia đình bước vào một giai đoạn mới với nhiều năng lượng tích cực, cầu mong một năm không có sâu bệnh, gia đạo bình an và phát đạt.
Có thể bạn quan tâm: Sự Thật Về Hoạt Động ‘sớt Bát Cúng Dường’ Tại Chùa Ba Vàng: Góc Nhìn Đa Chiều Từ Truyền Thống Đến Thực Tiễn
Danh sách đồ cúng ngày 5/5 theo phong tục truyền thống
Mâm cúng ngày 5/5 thường được chia làm hai loại là mâm cỗ mặn và mâm cỗ chay, tùy theo tín ngưỡng và tập quán của từng gia đình. Dưới đây là danh sách chi tiết các lễ vật không thể thiếu.
Mâm cỗ mặn: Các món ăn chính
Gà luộc là món ăn đầu tiên không thể thiếu trong mâm cúng. Gà trống tơ được chọn phải còn tươi sống, thịt chắc, da vàng óng. Gà luộc cần chín đều, da không bị vỡ, giữ được hình dáng đẹp. Theo quan niệm dân gian, gà luộc tượng trưng cho sự thanh khiết, tinh khôi, màu vàng óng của da gà còn mang ý nghĩa của sự may mắn và thịnh vượng. Khi bày biện, con gà thường được đặt nguyên con, hướng đầu về phía bàn thờ để thể hiện lòng thành kính.
Xôi gấc cũng là một món ăn truyền thống không thể thiếu. Màu đỏ rực rỡ của gấc không chỉ làm cho món xôi bắt mắt mà còn tượng trưng cho sự may mắn, hạnh phúc và có tác dụng xua đuổi tà khí. Xôi gấc được làm từ gạo nếp ngon và gấc tươi, tạo nên hương thơm đặc trưng và vị ngọt thanh. Canh măng là món ăn tiếp theo, mang ý nghĩa xua tan điều xấu. Măng có hình dáng nhọn, mọc thẳng lên, tượng trưng cho sự mạnh mẽ, vươn lên. Canh măng nấu với thịt gà hoặc thịt lợn không chỉ ngon mà còn giúp thanh nhiệt, giải độc.
Ngoài ra, mâm cỗ mặn còn có thể bao gồm các món ăn phụ khác như thịt kho tàu (thịt ba chỉ, nước dừa, trứng tạo màu nâu cánh gián đẹp mắt), canh bầu nấu tôm (thanh mát, giải nhiệt), rau muống luộc (thanh nhiệt, giải độc) và các loại nộm (gỏi) từ rau củ, thịt, tôm trộn với nước mắm chua ngọt để kích thích vị giác.
Mâm cỗ chay: Các món ăn thanh tịnh
Bánh tro (bánh ú tro) là đặc sản không thể thiếu trong ngày Đoan Ngọ. Bánh được làm từ gạo nếp ngâm nước tro (tro của rơm, rạ, vỏ trấu), gói trong lá dong hoặc lá chuối, tạo nên màu nâu đặc trưng và hương vị thơm ngon, dẻo mềm. Bánh tro thường được ăn kèm với đường, mật ong hoặc muối vừng.
Chè hoa cau là món tráng miệng thanh tao, được làm từ bột sắn, đường, nước cốt dừa và hoa cau. Món chè này mang ý nghĩa tượng trưng cho sự tinh khiết, thanh cao. Việc dùng chè hoa cau trong mâm cúng thể hiện lòng thành kính, cầu mong sự thanh tịnh và bình an.
Trái cây là phần không thể thiếu, nên chọn những loại theo mùa, có màu sắc đẹp để dâng lên bàn thờ. Các loại trái cây thường được dùng bao gồm: xoài (màu vàng tượng trưng cho sự giàu có), dứa (thơm) (hình dáng đẹp, màu vàng tươi tượng trưng cho may mắn), cam quýt (màu cam đỏ tượng trưng cho ấm no, hạnh phúc), ổi (hình tròn tượng trưng cho viên mãn) và dưa hấu (màu đỏ tượng trưng cho may mắn).
Các loại bánh, kẹo và đồ uống
Bánh ú (bánh trôi) là loại bánh truyền thống, được làm từ bột gạo nếp, nhân đường hoặc đậu xanh, luộc chín. Bánh có màu trắng tinh khiết, hình dáng tròn trịa, tượng trưng cho sự viên mãn, đầy đủ. Rượu nếp là thức uống truyền thống, được làm từ gạo nếp lên men, có màu trắng sữa, hương thơm đặc trưng và vị ngọt dịu. Rượu nếp có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, giúp xua đuổi tà khí. Ngoài ra, mâm cúng còn có thể bao gồm các loại trà (trà xanh, trà sen…) và nước ngọt (nước cam, nước dừa…) để giải khát.
Vàng mã, hương, hoa và các vật phẩm khác
Hương (nhang) là vật phẩm kết nối tâm linh, giúp con cháu gửi gắm lời cầu khẩn đến tổ tiên. Hoa tươi cũng không thể thiếu, các loại hoa thường được dùng bao gồm hoa cúc (màu vàng tượng trưng cho trường thọ, may mắn), hoa lay ơn (màu trắng tinh khiết), hoa hồng (màu đỏ tượng trưng cho may mắn) và hoa sen (thanh cao, tinh khiết). Vàng mã là lộc vật cho người âm, tượng trưng cho tiền bạc, của cải. Tuy nhiên, hiện nay nhiều gia đình đã giảm bớt vàng mã, thay vào đó dùng hoa tươi, trái cây để dâng lên bàn thờ.
Cách mua đồ cúng ngày 5/5: Hướng dẫn chi tiết
Việc chuẩn bị đồ cúng cần được lên kế hoạch kỹ lưỡng để đảm bảo sự tươm tất và tiết kiệm.
Chuẩn bị trước ngày cúng
Bạn cần lên kế hoạch mua sắm trước 1-2 ngày để đảm bảo thực phẩm còn tươi ngon và tránh tình trạng khan hàng, tăng giá. Hãy xác định số lượng người tham gia cúng bái để ước lượng thực phẩm cần mua, tránh lãng phí. Nên chọn những chợ truyền thống, siêu thị lớn hoặc các cửa hàng chuyên về đồ cúng để đảm bảo chất lượng. Về ngày giờ cúng, theo quan niệm dân gian, bạn có thể chọn giờ đẹp trong ngày 5/5 như giờ Thìn (7h – 9h) hoặc giờ Ngọ (11h – 13h) để thực hiện nghi thức, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là sự thành kính.
Mua sắm tại chợ truyền thống
Khi mua gà, heo, cá tại chợ, cần chọn kỹ để đảm bảo tươi ngon. Gà nên chọn gà trống tơ, da vàng óng, thịt chắc. Thịt heo có màu hồng tươi, không mùi hôi, có độ đàn hồi. Cá nên chọn còn sống, bơi khỏe, mắt trong, vảy sáng bóng. Với rau củ, trái cây, cần chọn loại còn tươi, không héo úa, không dập nát, lá rau xanh, cuống cứng.
Mua sắm tại siêu thị
Siêu thị có ưu điểm là chất lượng sản phẩm được kiểm soát, giá cả ổn định và tiện lợi. Tuy nhiên, giá có thể cao hơn so với chợ truyền thống và thiếu không khí truyền thống. Khi mua tại siêu thị, cần kiểm tra hạn sử dụng, chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, so sánh giá cả và chỉ mua những gì cần thiết.
Mua sắm online
Các trang web, ứng dụng uy tín như Shopee, Lazada, Tiki hoặc các trang web chuyên về đồ cúng cung cấp các mâm cúng trọn gói, tiết kiệm thời gian. Khi đặt hàng, cần chọn sản phẩm phù hợp, đọc kỹ đánh giá của người mua trước, chọn phương thức thanh toán và xác nhận đơn hàng cẩn thận. Khi nhận hàng, kiểm tra kỹ sản phẩm còn nguyên vẹn.
Mẹo tiết kiệm chi phí
So sánh giá cả giữa chợ truyền thống, siêu thị và online để chọn được sản phẩm có giá hợp lý. Tính toán chi phí vận chuyển nếu mua online. Tận dụng các chương trình khuyến mãi, giảm giá vào dịp lễ. Mua theo combo hoặc mua sỉ cũng là cách hiệu quả để tiết kiệm chi phí, nhưng cần tính toán số lượng phù hợp để tránh lãng phí và đảm bảo bảo quản đúng cách.
Cách bày trí mâm cúng ngày 5/5
Sắp xếp mâm cúng theo phong thủy
Hướng đặt mâm cúng nên ở vị trí sạch sẽ, thoáng mát, hướng ra cửa chính hoặc ban công. Không đặt mâm cúng dưới chân cầu thang, đối diện nhà vệ sinh hoặc nơi có ánh nắng chiếu trực tiếp.
Về bố trí các món ăn, món chính (gà luộc, xôi gấc, bánh tro) nên đặt ở giữa. Món phụ (canh măng, rau củ, trái cây) đặt xung quanh. Sắp xếp theo màu sắc để tạo sự hài hòa, bắt mắt. Cần chừa khoảng trống trên mâm cúng để đặt bát hương, đĩa đựng tro.
Trang trí mâm cúng đẹp mắt
Sử dụng đĩa, bát đẹp có màu sắc trang nhã, hoa văn tinh tế, kích thước phù hợp. Có thể trang trí bằng hoa, lá tự nhiên như dùng hoa tươi cắm vào lọ nhỏ, dùng lá chuối, lá dong để lót đĩa hoặc tạo hình các biểu tượng may mắn.
Những điều kiêng kỵ khi bày trí mâm cúng
Về màu sắc, kiêng dùng màu trắng (thường dùng trong tang lễ) và màu đen (tượng trưng cho u ám). Tránh dùng màu đỏ quá đậm vì tạo cảm giác nặng nề. Về cách sắp xếp, không đặt mâm cúng ở nơi có gió lùa (làm tắt hương), nơi có nhiều người qua lại (mất trang nghiêm) hoặc nơi ánh sáng quá mạnh (có thể làm hỏng món ăn).
Nghi thức cúng ngày 5/5
Văn khấn cúng ngày 5/5
Bài văn khấn là phần không thể thiếu để bày tỏ lòng thành kính. Dưới đây là bài văn khấn cúng ngày 5/5 phổ biến:
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương.
Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, Long Mạch, Táo Quân cùng tất cả các vị Thần linh cai quản trong khu vực này.
Con kính lạy Tổ tiên nội ngoại họ… cùng chư vị Hương linh.
Hôm nay là ngày… tháng… năm… (âm lịch)
Tín chủ chúng con là:…
Ngụ tại:…
Nhân ngày Tết Đoan Ngọ, chúng con thành tâm sắm lễ, quả cau lá trầu, hương hoa trà quả, thắp nén tâm hương dâng lên trước án, kính mời các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, Bá Thúc, Huynh Đệ, Cô Di, Tỷ Muội và toàn thể các hương hồn nội tộc, ngoại tộc họ…
Cúi xin các vị thương xót cháu con, linh thiêng giáng về, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù trì cho gia chúng con mạnh khỏe, an ninh, cầu tài đắc tài, cầu lộc đắc lộc, cầu bình an đắc bình an, cầu may mắn đắc may mắn, cầu phát tài đắc phát tài, cầu phát lộc đắc phát lộc, cầu phát đạt đắc phát đạt, cầu hạnh phúc đắc hạnh phúc, cầu an khang thịnh vượng, vạn sự như ý.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Văn khấn theo từng vùng miền
Văn khấn có thể có sự khác biệt tùy theo từng vùng miền, tùy theo phong tục, tập quán của mỗi địa phương. Ở miền Bắc, bài văn khấn thường có thêm phần kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân. Ở miền Trung, bài văn khấn có thể ngắn gọn hơn, tập trung vào các vị thần linh cai quản trong khu vực và tổ tiên. Dù có sự khác biệt, nhưng tựu chung lại, bài văn khấn đều thể hiện lòng thành kính, cầu mong những điều tốt đẹp đến với gia đình.
Việc chuẩn bị mâm cúng ngày 5/5 là một việc làm ý nghĩa, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và mong muốn những điều tốt đẹp cho gia đình. Hy vọng những thông tin trong bài viết này sẽ giúp bạn có một lễ cúng trọn vẹn. Bạn có thể tham khảo thêm nhiều bài viết hay về phong tục tập quán tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
