Cúng ngày Giao thừa là một trong những nghi thức tâm linh trang trọng nhất của người Việt mỗi dịp Tết đến xuân về. Đây không chỉ là khoảnh khắc thiêng liêng chuyển giao giữa năm cũ và năm mới mà còn là dịp để con cháu thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, cõi trời đất và các vị thần linh, cầu mong một năm mới bình an, may mắn và thịnh vượng.
Giao Thừa Là Gì? Ý Nghĩa Của Việc Cúng Giao Thừa
Khái niệm Giao thừa
Giao thừa, theo Hán Việt từ điển giản yếu của học giả Đào Duy Anh, có nghĩa là “Cũ giao lại, mới tiếp lấy“. Đây là thời khắc 12 giờ đêm ngày 30 tháng Chạp Âm lịch (hoặc 29 tháng Chạp nếu tháng đó thiếu), đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới trong âm lịch. Trong văn hóa phương Đông, đây là một trong những khoảnh khắc thiêng liêng nhất trong năm.
Ý nghĩa sâu xa của đêm Giao thừa
Việc cúng ngày Giao thừa mang nhiều ý nghĩa sâu sắc:
- Xua đuổi vận xui, đón rước may mắn: Giao thừa còn được gọi là lễ “Khu ma trừ quỷ” hay “Trừ tịch“, nhằm loại bỏ những điều xui xẻo, ám vận của năm cũ để đón chào những điều tốt đẹp của năm mới.
- Tưởng nhớ tổ tiên, thể hiện đạo hiếu: Đây là dịp để con cháu mời gọi các bậc tổ tiên, ông bà đã khuất về sum họp cùng gia đình, cùng đón Tết, thể hiện lòng biết ơn và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
- Cầu xin thần linh phù hộ: Gia đình cúng bái các vị thần linh, thổ địa, Táo quân để xin lộc, cầu tài, cầu sức khỏe cho tất cả các thành viên trong năm mới.
- Tổng kết và khởi đầu: Giao thừa là thời điểm để gia đình sum vầy, cùng nhau tổng kết một năm đã qua và đặt ra những mong ước, kế hoạch cho năm mới.
Thời Gian Và Địa Điểm Cúng Giao Thừa
Thời điểm cúng Giao thừa chuẩn nhất
Theo phong tục dân gian và các chuyên gia phong thủy, thời gian lý tưởng để cúng ngày Giao thừa là từ 23 giờ 10 phút ngày 30 tháng Chạp đến 0 giờ 40 phút ngày mùng 1 Tết. Đây là khoảng thời gian Âm Dương giao hòa, Đất Trời gặp gỡ, được cho là thiêng liêng nhất, giúp vạn vật bừng lên sức sống mới.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Ngày Dần Thì Thần Không Chứng Là Gì? Giải Nghĩa Chi Tiết Và Hướng Dẫn Cúng Đúng Cách
Tuy nhiên, tùy vào điều kiện và hoàn cảnh gia đình, có thể cúng sớm hơn một chút, nhưng không nên cúng sau 1 giờ sáng mùng 1 Tết.
Địa điểm thực hiện nghi thức
Thông thường, cúng ngày Giao thừa được thực hiện ở hai nơi:
- Ngoài trời (cúng thiên): Hướng về cõi trời, cúng các vị thần linh, Phật, thiên tướng.
- Trong nhà (cúng gia tiên): Hướng về bàn thờ tổ tiên trong nhà.
Trình tự chuẩn là cúng ngoài trời trước, cúng trong nhà sau.
Mâm Cúng Giao Thừa: Những Đồ Vật Cần Chuẩn Bị
Có thể bạn quan tâm: Cúng Ngày 23 Tháng 12: Ý Nghĩa, Lễ Vật Và Những Điều Kiêng Kỵ
Mâm cúng ngoài trời (cúng thiên)
Đây là mâm lễ dâng lên các vị thần linh, trời, Phật. Mâm cúng này thường gồm có:
- Lễ vật chính: Một con gà trống luộc (hoặc vịt luộc), ngậm một bông hoa hồng đỏ (tượng trưng cho mặt trời). Hoặc có thể dùng thủ lợn luộc.
- Xôi, bánh chưng: Đại diện cho sự no đủ và trọn vẹn.
- Mâm ngũ quả: Biểu tượng cho sự sung túc, đủ đầy.
- Hương (nhang): Tốt nhất nên dùng 3 cây nhang to, thể hiện lòng thành kính.
- Hoa tươi: Thường là hoa lay ơn, hoa cúc hoặc hoa hồng.
- Đèn/nến: Tạo ánh sáng thiêng liêng.
- Trà, rượu: Dâng lên thần linh.
- Muối, gạo: Biểu tượng cho cuộc sống ấm no.
- Nước trắng: Tinh khiết, thanh tẩy.
- Quần áo, mũ nón (nếu có): Dành cho các vị thần linh.
- Tiền vàng mã: Tùy theo phong tục từng vùng.
Lưu ý: Nếu gia đình ăn chay, có thể chuẩn bị mâm cúng chay gồm: bánh, kẹo, mứt, cơm, canh chay, trà, nước, trái cây, hoa tươi.
Mâm cúng trong nhà (cúng gia tiên)
Có thể bạn quan tâm: Cúng Ngày 18 Tháng 3 Là Gì? Ý Nghĩa, Lễ Vật Và Cách Thức Thực Hiện
Mâm cúng này dâng lên ông bà, tổ tiên trong gia đình. Thành phần thường có:
- Bánh chưng, bánh tét: Không thể thiếu trong mâm cúng Tết.
- Giò chả, giò lụa: Biểu tượng cho sự đầy đủ.
- Xôi gấc hoặc các loại xôi: Màu đỏ tượng trưng cho may mắn.
- Gà luộc hoặc vịt luộc: Làm đẹp mắt cho mâm cỗ.
- Canh măng, canh bóng thả: Các món ăn truyền thống.
- Nem, chả giò: Món ăn quen thuộc ngày Tết.
- Mâm ngũ quả: Tươi ngon, đẹp mắt.
- Rượu, trà: Dâng lên tổ tiên.
- Bánh mứt, kẹo: Các loại bánh kẹo ngày Tết.
- Hương, hoa, nến.
- Nước trắng.
Nguyên tắc: Mâm cúng không cần quá cầu kỳ mà quan trọng nhất là sự thành tâm và trang trọng. Dù mâm cúng đơn giản, chỉ cần có gà luộc, xôi, rượu, trà, nước trắng, bánh chưng cũng đã thể hiện được lòng thành kính.
Bài Văn Khấn Cúng Giao Thừa Chuẩn
Có thể bạn quan tâm: Cúng Ngày 16/10 Âm Năm 2026: Hướng Dẫn Chi Tiết, Ý Nghĩa Và Lưu Ý Quan Trọng
Văn khấn cúng Giao thừa ngoài trời
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần) Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Kính lạy: - Đức đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật. - Hoàng Thiên hậu Thổ chư vị tôn Thần. - Ngài Cựu niên Triệu Vương Hành Khiển, Tam Thập lục thương hành binh chi thần, Khúc Tào phán quan. - Ngài đương niên Nguy Vương Hành khiển, Mộc Tinh hành binh chi thần, Tiêu Tào phán quan. - Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương. - Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Các ngày Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này. Nay là giờ phút Giao thừa năm …………. Chúng con là:……………… Ngụ tại:…………………. Phút thiêng Giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, Tam Dương khai Thái, vạn tượng canh tân. Nay Ngài Thái tuế chí đức tôn Thần trên vâng lệnh Thượng Đế giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về Triều để khuyết, lưu Phúc, lưu Ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban Tài tiếp Lộc. Nhân buổi tân Xuân, chúng con thành tâm sửa biện hương hoa vật phẩm, nghi lễ cúng trần, dâng lên trước Án. Cúng dâng Phật Thánh, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén Tâm hương dốc lòng bái thỉnh. Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên đương cai Chu Vương Hành Khiển, Thiên Ôn hành binh chi thần, Lý Tào phán quan, Ngài đương niên Triệu Vương Hành Khiển, Tam Thập lục thương hành binh chi thần, Khúc Tào phán quan. Ngài bản cảnh Thành Hoàng chư vị đại Vương. Ngài bản xứ Thần linh Thổ địa. Ngài định Phúc Táo quân. Ngài Phúc Đức chính Thần. Các Ngài Ngũ Phương, Ngũ Thổ, Long mạch tài Thần. Ngài Bản Gia Táo Quân. Các ngày Địa Chúa Long mạch Tôn Thần và tất cả các Thần linh cai quản trong khu vực này. Cúi xin giáng lâm trước Án, thụ hưởng lễ vật. Nguyện cho chúng con: Minh niên khang thái, trú dạ cát tường. Độ cho chúng con mọi duyên thuận lợi, công việc hanh thông. Người người được chữ bình an, tháng ngày được hưởng phần lợi lộc. Âm phù – Dương trợ, sở nguyện tòng tâm. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết có điềm lành tiếp ứng. Dãi tấm lòng thành, Cúi xin chứng giám. Cẩn cáo!
Văn khấn cúng Giao thừa trong nhà
Nam mô A-di-đà Phật (3 lần) Kính lạy: - Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương. - Con kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật. - Con kính lạy Đức Bồ tát Quán Thế Âm cứu nạn cứu khổ chúng sinh. - Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị tôn thần. - Con kính lạy ngài cựu niên Hành khiển, cựu Hành binh chi thần, cựu Phán quan. - Con kính lạy ngài đương niên Hành khiển, đương niên Hành binh chi thần, đương niên Phán quan. - Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ hổ, Long mạch, Táo quân, chư vị tôn thần. Nay là phút Giao thừa năm … với năm … Chúng con là: …, sinh năm: …, hành canh: … tuổi, cư ngụ tại số nhà: …, ấp/khu phố: .., xã/phường …, quận/huyện/ thành phố …, tỉnh/thành phố … Nhân phút thiêng liêng Giao thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, tam dương khang thái, vạn tượng canh tân. Nay ngài Thái Tuế tôn thần trên vâng lệnh Ngọc Hoàng Thượng đế, giám sát vạn dân, dưới bảo hộ sinh linh tảo trừ yêu nghiệt. Quan cũ về triều cửa khuyết, lưu phúc, lưu ân. Quan mới xuống thay, thể đức hiếu sinh, ban tài tiếp lộc. Nhân buổi tân xuân, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, cúng dàng Phật, Thánh, dâng hiến tôn thần, đốt nén tâm hương, dốc lòng bái thỉnh. Chúng con kính mời: Ngài Cựu niên đương cai Thái tuế, ngài Tân niên đương cai Thái tuế chí đức tôn thần, ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị đại vương, ngài bản xứ thần linh Thổ địa, ngài Hỷ thần, Phúc đức chính thần, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, chư vị bản gia Táo quân, và chư vị Thần linh cai quản ở trong xứ này, cúi xin giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật. Nguyện cho tín chủ, minh niên kháng thái, vạn sự tốt lành, bốn mùa tám tiết được chữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng, bách sự hanh thông, ngày ngày được hưởng ơn trời, Phật, chư vị tôn thần. Chúng con kính cẩn tiến dâng lễ vật, thành tâm cầu nguyện. Cúi xin chín phương trời, mười phương chư Phật cùng chư vị tôn thần chứng giám phù hộ độ trì. Nam mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy)
Những Phong Tục Truyền Thống Sau Khi Cúng Giao Thừa
Sau khi hoàn thành nghi thức cúng ngày Giao thừa, nhiều phong tục truyền thống khác được thực hiện để khép lại năm cũ và đón năm mới:
1. Chọn hướng xuất hành
Người Việt tin rằng việc chọn đúng hướng và giờ xuất hành đầu năm sẽ giúp gia chủ làm ăn thuận lợi, gặp nhiều may mắn. Việc này thường được xem xét dựa trên tuổi, mệnh và phong thủy.
2. Xông đất
Đây là phong tục người có mặt đầu tiên trong năm mới tại một gia đình. Người xông đất được chọn kỹ càng, thường là người có tuổi, mệnh hợp với gia chủ, tính tình vui vẻ, thành đạt để mang lại may mắn cho cả năm.
3. Mua muối
Tục lệ “đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” vẫn được duy trì. Mua muối đầu năm với mong muốn xua đuổi tà ma, xui xẻo, đồng thời thể hiện sự gắn kết tình cảm trong gia đình.
4. Chúc Tết và mừng tuổi
Sau Giao thừa, các thành viên trong gia đình, họ hàng, bạn bè bắt đầu đi chúc Tết, trao nhau những lời chúc tốt đẹp. Con cháu chúc ông bà, cha mẹ sống lâu, mạnh khỏe. Người lớn mừng tuổi trẻ nhỏ bằng những phong bao lì xì đỏ, mang ý nghĩa may mắn, bình an.
5. Đi lễ chùa, đền, miếu
Nhiều người chọn đi lễ vào những ngày đầu năm để cầu phúc, cầu may, cầu bình an cho bản thân và gia đình. Việc đi lễ vào thời điểm này được cho là linh nghiệm hơn cả.
6. Hái lộc
Sau khi đi lễ, mọi người thường hái một cành cây nhỏ (cành non, lá non) trước cổng chùa, đền về cắm trước bàn thờ trong nhà. Hành động này mang ý nghĩa xin lộc của trời đất, thần phật, cầu mong một năm mới may mắn, tài lộc.
Những Lưu Ý Quan Trọng Khi Cúng Giao Thừa
Để nghi thức cúng ngày Giao thừa được trang trọng và thiêng liêng, cần lưu ý một số điểm sau:
- Chuẩn bị kỹ lưỡng: Mâm cúng cần được chuẩn bị đầy đủ, sạch sẽ, trang trọng. Hoa, trái cây cần tươi mới, tuyệt đối không dùng hoa, trái cây giả.
- Người đứng cúng: Người đứng ra làm lễ cần tắm rửa sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề, giữ tâm thanh tịnh. Tốt nhất là không quan hệ vợ chồng trước 1-2 ngày, không ăn các món kiêng kị như thịt chó, mèo, cá chép để tránh phạm ngũ phương long mạch.
- Trình tự cúng bái: Luôn cúng ngoài trời trước, cúng trong nhà sau. Thứ tự này thể hiện sự kính trọng với trời đất, thần linh trước khi hướng về tổ tiên.
- Thời gian: Hoàn thành lễ cúng trước 1 giờ sáng mùng 1 Tết. Không nên để cúng quá muộn.
- Không gây ồn ào, xung đột: Trong thời khắc chuyển giao thiêng liêng này, các thành viên trong gia đình nên giữ sự hòa thuận, vui vẻ, tránh to tiếng, cãi vã hay làm đổ vỡ đồ đạc.
- Thành tâm, không câu nệ hình thức: Quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính. Dù mâm cúng có thể đơn giản, nhưng nếu lòng thành thì vẫn mang lại ý nghĩa lớn lao.
Kết Luận
Cúng ngày Giao thừa là một nét đẹp văn hóa truyền thống, thể hiện lòng biết ơn với tổ tiên, sự kính trọng với trời đất và ước mong về một năm mới an lành, may mắn. Việc chuẩn bị mâm cúng, thực hiện nghi thức và tuân thủ các phong tục không chỉ là hành động tín ngưỡng mà còn là sợi dây gắn kết các thành viên trong gia đình, gìn giữ bản sắc dân tộc qua bao thế hệ. Hy vọng những chia sẻ trên đây sẽ giúp bạn và gia đình có một đêm Giao thừa trọn vẹn và ý nghĩa.
Để tìm hiểu thêm về các phong tục ngày Tết và những thông tin hữu ích khác, mời bạn tham khảo các bài viết khác tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 6, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
