Rằm tháng Giêng, hay còn gọi là Tết Nguyên Tiêu, là một trong những ngày rằm lớn và quan trọng nhất trong năm của người Việt. Đây không chỉ là ngày trăng tròn đầu tiên của năm mới mà còn là dịp để con người dâng hương, cúng tế bày tỏ lòng thành kính với trời đất, tổ tiên và thần linh. Việc chuẩn bị mâm cúng rằm tháng Giêng thế nào cho tươm tất, đúng lễ nghĩa luôn là mối quan tâm của nhiều gia đình. Bài viết sau đây sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết, từ lễ vật đến bài cúng, giúp bạn chuẩn bị một mùa rằm trọn vẹn.
Có thể bạn quan tâm: Tổng Quan Về Bài Cúng Ngày Thiên Xá: Ý Nghĩa Và Các Nghi Thức Cơ Bản
Những lưu ý quan trọng trước khi cúng rằm
Trước khi đi vào chi tiết các lễ vật, cần xác định rõ đối tượng mà lễ cúng hướng đến. Cúng rằm tháng Giêng chủ yếu là cúng trời phật và thần linh, cầu cho một năm mới bình an, may mắn, khác biệt với nghi lễ cúng gia tiên thông thường. Tuy nhiên, tùy vào quan niệm và điều kiện của mỗi gia đình mà lễ cúng có thể linh hoạt.
Thời gian cúng cũng rất quan trọng. Theo dân gian, cúng vào đúng ngày 15 (tức ngày Rằm) là tốt nhất, đặc biệt là khung giờ Ngọ (11h – 13h) vì đây là lúc dương khí thịnh vượng nhất, trăng sáng nhất. Nếu gia chủ bận rộn, có thể cúng vào các khung giờ khác trong ngày 14 hoặc 15, nhưng nên tránh cúng vào ban đêm.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chi Tiết: Các Hướng Cúng Giao Thừa Ngoài Trời Chuẩn Phong Tục Truyền Thống
Mâm cúng chay rằm tháng Giêng
Vào ngày rằm, đặc biệt là rằm đầu năm, nhiều gia đình chọn cúng chay để thể hiện sự tịnh tâm và cầu mong những điều thanh khiết. Mâm cúng chay không cần quá cầu kỳ nhưng phải đủ các món cơ bản, thể hiện sự thành kính.
- Xôi gấc hoặc xôi đỗ xanh: Xôi gấc với màu đỏ rực rỡ tượng trưng cho sự may mắn, cát tường, tài lộc. Xôi đỗ xanh则代表 sự đầy đặn, no ấm.
- Nem chay (chả giò chay): Được làm từ các loại rau củ như nấm hương, mộc nhĩ, cà rốt, đậu phụ, mang lại hương vị thơm ngon, thanh đạm.
- Đậu hũ chiên sả: Đậu hũ cắt miếng vuông, ướp sả băm nhỏ rồi chiên vàng giòn, đơn giản nhưng rất đưa cơm.
- Canh nấm chay: Sự kết hợp của nấm hương, nấm kim châm, đậu hũ non tạo nên vị thanh mát, ngọt tự nhiên.
- Rau củ luộc/xào chay: Các loại rau như bông cải, cà rốt, đậu que không chỉ đẹp mắt mà còn tốt cho sức khỏe.
- Chè trôi nước chay: Món ngọt không thể thiếu, tượng trưng cho sự viên mãn, đoàn viên.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Ông Công Rằm Tháng Giêng: Ý Nghĩa, Văn Khấn Và Nghi Thức Chuẩn
Mâm cúng mặn rằm tháng Giêng
Đối với những gia đình theo truyền thống cúng mặn, mâm cỗ cần đầy đặn, tươm tất. Dưới đây là gợi ý các món thường có trong mâm cúng mặn:
- Gà luộc: Đây là món không thể thiếu, thường là gà trống tơ luộc nguyên con để thể hiện sự trọn vẹn. Gà được bày nguyên con, kèm lá chanh thái sợi.
- Xôi gấc/đỗ xanh: Tương tự như mâm chay, xôi là món ăn truyền thống mang ý nghĩa no ấm, may mắn.
- Giò lụa, giò thủ: Hai loại giò phổ biến, tượng trưng cho tài lộc và sự sung túc. Những khoanh giò tròn đầy thể hiện sự đủ đầy.
- Nem rán (chả giò): Lớp vỏ giòn rụm, nhân thịt đậm đà, món ăn này thể hiện sự phong phú trong ẩm thực truyền thống.
- Thịt kho tàu: Miếng thịt mềm nhừ, trứng luộc béo bùi, mang ý nghĩa giàu sang, phát đạt.
- Canh mọc hoặc canh bóng thả: Những viên thịt nhỏ hấp dẫn hoặc bóng bì thơm lừng giúp mâm cỗ thêm phong phú, mang ý nghĩa gia đình sum vầy.
- Rau củ luộc: Các loại rau theo mùa như bầu, bí, cà rốt, su hào… tượng trưng cho sự khỏe mạnh, sinh khí dồi dào.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Tổ Chức Lễ Giỗ Tổ Thợ Mộc: Nguồn Gốc, Nghi Lễ Và Mâm Cúng Trọn Vẹn
Mâm ngũ quả cúng rằm tháng Giêng
Mâm ngũ quả là phần không thể thiếu trên bàn thờ, thể hiện sự thành kính và ước mong ngũ phúc lâm môn. Mâm ngũ quả thường có 5 màu sắc, tượng trưng cho ngũ hành Kim (trắng), Mộc (xanh), Thủy (đen), Hỏa (đỏ), Thổ (vàng).
- Miền Bắc: Thường gồm bưởi, chuối (màu xanh), cam, quýt (màu vàng), táo, hồng (màu đỏ), lê, đào (màu trắng), măng cụt, mận, nho (màu đen)…
- Miền Trung: Không quá cầu kỳ, chọn trái cây theo mùa như lê, lựu, đào, phật thủ, táo, hồng, quýt, thanh long…
- Miền Nam: Thường có mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung, mang ý nghĩa “Cầu sung (túc) vừa đủ xài.” Người miền Nam thường kiêng chuối (ngụ ý thất bại), cam (quýt làm cam chịu), lê (lê lết), táo (trái “bom”), lựu (lựu đạn) và sầu riêng.
Bài cúng rằm tháng Giêng
Sau khi chuẩn bị xong mâm lễ, gia chủ cần đọc bài văn khấn để thông báo và mời thần linh, tổ tiên về thụ hưởng. Dưới đây là bài cúng mẫu bạn có thể tham khảo.
Bài cúng rằm tháng Giêng tại nhà
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy các ngài Thần linh cai quản trong khu vực này.
Con kính lạy tổ tiên, ông bà nội ngoại và chư vị hương linh.
Hôm nay là ngày rằm tháng Giêng năm 2025, tín chủ chúng con là… (họ tên), ngụ tại… (địa chỉ).
Thành tâm sửa biện hương hoa lễ vật, kim ngân trà quả, thắp nén tâm hương dâng lên trước án.
Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, ông bà nội ngoại và chư vị hương linh về ngự tại nơi đây để chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin các ngài phù hộ độ trì cho gia đình chúng con được khỏe mạnh, bình an, vạn sự tốt lành.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Bài cúng rằm tháng Giêng ngoài sân (Ngoài trời)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy các ngài Ngũ Phương, Ngũ Thổ, Long Mạch, Tài Thần và chư vị Thần linh cai quản trong khu vực này.
Hôm nay là ngày rằm tháng Giêng năm 2025, tín chủ chúng con là… (họ tên), ngụ tại… (địa chỉ).
Thành tâm dâng lên hương hoa, lễ vật, thắp nén tâm hương kính mời chư vị Tôn thần giáng lâm thụ hưởng.
Cầu mong chư vị phù hộ độ trì cho gia đình chúng con luôn được an khang, thịnh vượng, làm ăn phát đạt, buôn may bán đắt.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Giải đáp các thắc mắc thường gặp
Khi chuẩn bị cúng rằm, nhiều người vẫn còn những băn khoăn về thời gian và lễ vật. Dưới đây là một số câu hỏi phổ biến:
Cúng rằm tháng Giêng trước có được không?
Có thể cúng rằm tháng Giêng trước. Bạn có thể chọn các ngày tốt trước đó như ngày 13 hoặc 14 Âm lịch. Các khung giờ tốt thường là giờ Thìn (7h-9h), giờ Tỵ (9h-11h), giờ Thân (15h-17h).
Cúng rằm tháng Giêng ngày 14 hay 15?
Có thể cúng vào ngày 14 hoặc 15 đều được. Tuy nhiên, theo quan niệm dân gian, cúng vào đúng ngày 15 là tốt nhất vì đây là ngày trăng tròn sáng nhất, mang phúc khí dồi dào.
Cúng rằm tháng Giêng có đốt vàng mã không?
Việc đốt vàng mã không bắt buộc. Điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính, làm việc thiện và hướng đến những điều tốt đẹp. Gia chủ có thể cân nhắc tùy theo tập tục gia đình.
Cúng rằm tháng Giêng trong nhà hay ngoài trời?
Lễ cúng có thể được tiến hành cả trong nhà và ngoài trời. Cúng ngoài trời thường dành cho thần linh, thổ địa; cúng trong nhà dành cho tổ tiên và thần bếp. Nhiều gia đình làm cả hai để thể hiện sự đầy đủ.
Cúng rằm tháng Giêng có gạo muối không?
Có, cúng rằm tháng Giêng thường có gạo và muối. Sau khi cúng xong, gia chủ có thể hắt gạo muối ra phía trước nhà để tiễn “khách” (vong linh lang thang).
Lời kết
Qua bài viết trên, hy vọng bạn đã có thể tự chuẩn bị mâm cúng rằm tháng Giêng cho gia đình mình một cách tươm tất và ý nghĩa. Cúng rằm tháng Giêng là một phong tục quan trọng thể hiện lòng hiếu thảo và sự tri ân đối với tổ tiên, thần linh. Dù mỗi gia đình có cách chuẩn bị lễ cúng khác nhau, nhưng quan trọng nhất vẫn là tấm lòng thành kính. Giữ gìn và thực hiện nghi lễ này không chỉ giúp duy trì giá trị văn hóa truyền thống mà còn mang đến sự bình an, may mắn cho cả năm. Để tham khảo thêm nhiều bài viết hay về văn hóa và phong tục tập quán, bạn có thể truy cập chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
