Rằm tháng Bảy, hay còn gọi là Lễ Vu Lan hay Tết Trung Nguyên, là một trong những dịp lễ quan trọng nhất trong năm theo tín ngưỡng dân gian và tôn giáo của người Việt. Dù mang nhiều tên gọi, nhưng ngày lễ này đều hướng đến một mục đích chung: tưởng nhớ, báo hiếu cha mẹ, tổ tiên và cầu siêu cho những linh hồn vất vưởng. Trong văn hóa Hán Việt, từ “cúng rằm tháng bảy âm hán” không chỉ đơn thuần là việc dâng lễ vật, mà còn là một nghi thức tâm linh sâu sắc, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và lòng từ bi đối với vong linh. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ về ý nghĩa, nghi thức và những lưu ý quan trọng khi tổ chức lễ cúng Rằm tháng Bảy theo phong tục Hán Việt.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Cúng Ra Mắt Mùng 3 Năm 2026 Cho Gia Chủ
Tóm tắt nhanh về Lễ cúng Rằm tháng Bảy trong văn hóa Hán Việt
Rằm tháng Bảy âm lịch là dịp lễ hội lớn, kết hợp giữa tín ngưỡng dân gian và Phật giáo, với ba tên gọi phổ biến: Vu Lan Báo Hiếu, Xá Tội Vong Nhân và Tết Trung Nguyên. Cúng rằm tháng bảy âm hán là nghi thức dâng lễ vật để tưởng nhớ tổ tiên, báo hiếu cha mẹ và cầu siêu cho các vong hồn lang thang. Thời gian cúng lễ phù hợp nhất là vào buổi chiều tối, từ 17h đến 21h. Mâm cúng thường gồm hai phần: cúng Phật/chư thánh và cúng cô hồn. Về mặt tâm linh, đây là dịp để con người thể hiện lòng hiếu thảo, sám hối, làm việc thiện để tích đức cho bản thân và gia đình.
Ý nghĩa sâu xa của ngày Rằm tháng Bảy theo quan niệm Hán Việt
Sự tích về ngày Vu Lan và lòng hiếu thảo
Từ “Vu Lan” bắt nguồn từ tiếng Phạn “Ullambana”, có nghĩa là “giải thoát khỏi sự treo ngược”, ám chỉ nỗi đau khổ cùng cực. Theo chuaphatanlongthanh.com, sự tích Vu Lan gắn liền với câu chuyện cảm động về Bồ tát Mục Kiền Liên, một trong những đệ tử lớn của Đức Phật, đã dùng thần thông cứu mẹ mình thoát khỏi kiếp ngạ quỷ vì tội nghiệp đời trước. Tuy nhiên, sức mạnh một mình không đủ, bà chỉ được giải thoát nhờ công đức của chư tăng trong ngày Tự Tứ (ngày kết thúc ba tháng an cư kiết hạ). Câu chuyện này đã trở thành biểu tượng cho lòng hiếu thảo và niềm tin rằng, với sự tu tập, cúng dường và hồi hướng công đức, con cháu có thể giúp tổ tiên, đặc biệt là những người đã khuất, được an lành, siêu thoát. Vì vậy, ngày cúng rằm tháng bảy âm hán hàng năm là dịp để con cháu bày tỏ lòng biết ơn, báo hiếu cha mẹ và cầu nguyện cho các vong linh được giải thoát khỏi khổ đau.
Tín ngưỡng dân gian về “Xá tội vong nhân”
Bên cạnh ý nghĩa Phật giáo, Rằm tháng Bảy còn gắn liền với tín ngưỡng dân gian “Xá tội vong nhân”. Theo quan niệm của người xưa, vào ngày này, Diêm Vương (hoặc Thổ Công) mở cửa Quỷ Môn Quan, cho phép các linh hồn được trở về trần gian để hưởng hương khói, nhận đồ cúng tế từ con cháu. Đây là dịp duy nhất trong năm để những vong hồn lang thang, không nơi nương tựa, được “xá tội” và nhận được sự cúng tế. Vì vậy, cúng rằm tháng bảy âm hán không chỉ là việc thờ cúng tổ tiên mà còn là hành động bố thí, từ thiện, thể hiện lòng từ bi đối với những linh hồn bất hạnh. Việc cúng cô hồn vào dịp này không chỉ giúp họ no đủ mà còn là cách để người sống tích đức, tránh vận hạn và cầu mong bình an cho gia đình.
Sự giao thoa giữa Phật giáo, Đạo giáo và tín ngưỡng dân gian
Rằm tháng Bảy là một minh chứng rõ nét cho sự giao thoa văn hóa Hán Việt. Phật giáo mang đến lễ Vu Lan với tinh thần từ bi, hiếu thảo. Đạo giáo thì có lễ Trung Nguyên, thờ cúng các vị thần linh, tiên thánh. Trong khi đó, tín ngưỡng dân gian lại có lễ “Xá tội vong nhân”, thờ cúng các vong hồn. Ba yếu tố này hòa quyện vào nhau, tạo nên một ngày lễ vừa trang nghiêm, vừa ấm cúng, vừa mang tính nhân văn sâu sắc. Cúng rằm tháng bảy âm hán vì thế không chỉ là một nghi lễ tôn giáo mà còn là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người Việt, thể hiện sự tôn trọng với cội nguồn, lòng từ bi với vong linh và ước mong về một cuộc sống an lành, hạnh phúc.
Chuẩn bị mâm cúng Rằm tháng Bảy theo phong tục Hán Việt
Lựa chọn thời gian cúng lễ phù hợp
Theo phong tục truyền thống, thời gian lý tưởng để thực hiện cúng rằm tháng bảy âm hán là vào buổi chiều tối, bắt đầu từ khoảng 17h (giờ Dậu) đến 21h (giờ Hợi). Đây là thời điểm được cho là linh thiêng nhất, khi các vong hồn bắt đầu xuất hiện và có thể nhận được hương khói, đồ cúng tế. Một số gia đình có thể chọn cúng vào buổi sáng, nhưng thông thường, cúng vào buổi chiều là phổ biến và được coi là đúng theo phong tục. Ngoài ra, một số người cũng kiêng cúng lễ vào ngày 14 tháng Bảy (trước Rằm) vì cho rằng thời điểm này chưa phải là lúc “mở cửa mả”, vong hồn chưa thể về nhận lễ vật.
Lễ vật cúng Phật và cúng gia tiên
Mâm cúng Phật và gia tiên thường được chuẩn bị trang trọng và thanh tịnh. Theo chuaphatanlongthanh.com, lễ vật cúng chư Phật, Bồ tát và các vị thánh thường gồm:
Có thể bạn quan tâm: Cúng Rãi Gạo Qua Nhà Người Khác: Ý Nghĩa, Phong Tục Và Cách Thực Hiện
- Hương, hoa: Hương trầm, hoa sen, hoa cúc…
- Nước sạch: Một ly nước lọc trong suốt.
- Đèn, nến: Một ngọn đèn dầu hoặc một cây nến trắng.
- Trái cây: Năm loại quả tươi, sạch, không bị dập nát, thường là những loại quả có màu sắc đẹp, mang ý nghĩa tốt lành như: táo, cam, quýt, chuối, thanh long…
- Xôi, chè: Một đĩa xôi gấc, xôi đậu xanh, một bát chè trôi nước hoặc chè đậu trắng.
- Bánh kẹo: Một đĩa bánh chưng, bánh tét, bánh đậu xanh…
- Nước: Một bình nước lọc.
Mâm cúng gia tiên thường có thêm các món ăn mặn như:
- Gà luộc: Con gà trống luộc nguyên con, bày trên đĩa.
- Canh măng: Món canh truyền thống, tượng trưng cho sự thanh tịnh.
- Rượu, trà: Một bình trà, một chai rượu vang hoặc rượu gạo.
- Muối, gạo: Một đĩa muối, một bát gạo trắng.
- Bánh chưng, bánh tét: Biểu tượng của sự đoàn viên, sum họp.
Lễ vật cúng cô hồn và những điều cần lưu ý
Mâm cúng cô hồn (cúng thí thực) thường được đặt ở ngoài trời, trước cửa nhà hoặc ở ngã ba, ngã tư. Lễ vật cúng cô hồn cần đầy đủ, phong phú, thể hiện tấm lòng bố thí, từ bi. Một mâm cúng cô hồn điển hình gồm:
- Cháo trắng: Một nồi cháo trắng, được nấu đặc, để nguội.
- Muối, gạo: Một đĩa muối, một bát gạo trắng.
- Bánh kẹo: Các loại bánh ngọt, kẹo, bánh quy.
- Nước: Một chai nước lọc, một chai nước ngọt.
- Trái cây: Các loại trái cây đơn giản, không cần quá đắt tiền.
- Tiền vàng mã: Giấy tiền, vàng mã, quần áo, giày dép… để cúng cho các vong hồn.
- Nước: Một bình nước lọc.
Lưu ý: Khi cúng cô hồn, cần tránh:
- Cúng những món ăn có mùi tanh, hôi, hoặc quá đắt tiền.
- Để thức ăn thừa, nước uống bị đổ ra đất.
- Nói chuyện ồn ào, cười đùa trong lúc cúng lễ.
- Để trẻ con nghịch ngợm, chạy nhảy gần mâm cúng.
Những món ăn kiêng kỵ trong ngày Rằm tháng Bảy
Theo phong tục Hán Việt, có một số món ăn được cho là kiêng kỵ trong ngày cúng rằm tháng bảy âm hán, vì có thể mang lại vận xui hoặc không phù hợp với không khí trang nghiêm của ngày lễ. Những món ăn này bao gồm:
- Mực, mực ống: Vì màu đen của mực được cho là không may mắn.
- Cá mè: Vì tên “mè” có âm thanh giống với từ “mèo”, và mèo được cho là con vật mang điềm xấu.
- Thịt vịt: Vì vịt là con vật “lội nước”, không phù hợp với không khí trang nghiêm của ngày lễ.
- Đồ ăn cay, nóng: Vì có thể làm “nóng giận” vong hồn.
- Đồ ăn sống, tái: Vì không đảm bảo vệ sinh và có thể mang lại vận xui.
Nghi thức cúng lễ Rằm tháng Bảy theo truyền thống
Cúng Phật và chư thánh
Nghi thức cúng Phật và chư thánh thường được thực hiện trước tiên, tại bàn thờ Phật hoặc bàn thờ gia tiên. Người chủ lễ thắp hương, khấn vái, dâng lễ vật và đọc kinh Vu Lan hoặc các bài kinh khác để cầu nguyện cho gia đình được bình an, hạnh phúc. Một số gia đình có thể mời thầy chùa về tụng kinh, làm lễ cầu siêu cho tổ tiên.
Bài khấn cúng Phật và chư thánh (mẫu tham khảo):
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần) Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Đức Phật A Di Đà. Con kính lạy Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Con kính lạy Đức Phật Dược Sư Lưu Ly Quang Vương. Con kính lạy Đức Phật Bảo Tạng. Con kính lạy Đức Phật Đại Thế Chí. Con kính lạy Đức Phật Quan Thế Âm. Con kính lạy Đức Phật Địa Tạng Vương. Con kính lạy Đức Phật Di Lặc. Con kính lạy chư vị Bồ Tát, chư vị Tôn Tiên, chư vị Hiền Thánh. Hôm nay là ngày rằm tháng Bảy, ngày "Xá tội vong nhân", cũng là ngày Vu Lan Báo Hiếu. Con tên là: [Họ tên người cúng] Ngụ tại: [Địa chỉ] Nhân ngày lễ Vu Lan, con xin dâng lên chư Phật, chư Bồ Tát, chư vị Hiền Thánh, những phẩm vật thanh tịnh, kính mong chư Phật, chư Bồ Tát, chư vị Hiền Thánh chứng minh, gia hộ cho con và gia đình được bình an, hạnh phúc, sức khỏe dồi dào, công việc thuận lợi, gia đạo an khang. Con xin hồi hướng công đức này đến cho cha mẹ, ông bà, tổ tiên, những người đã khuất, mong cho các ngài được siêu thoát, an lành nơi cõi Phật. Con xin chân thành cảm tạ. Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Cúng gia tiên
Sau khi cúng Phật, người ta tiến hành cúng gia tiên. Nghi thức này thường được thực hiện tại bàn thờ gia tiên trong nhà. Người chủ lễ thắp hương, dâng lễ vật, đọc văn khấn để tưởng nhớ, báo hiếu cha mẹ, ông bà, tổ tiên.
Bài khấn cúng gia tiên (mẫu tham khảo):
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần) Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Đức Phật A Di Đà. Con kính lạy chư vị Tổ Tiên. Hôm nay là ngày rằm tháng Bảy, ngày "Xá tội vong nhân", cũng là ngày Vu Lan Báo Hiếu. Con tên là: [Họ tên người cúng] Ngụ tại: [Địa chỉ] Nhân ngày lễ Vu Lan, con xin dâng lên chư vị Tổ Tiên những phẩm vật, kính mong chư vị Tổ Tiên chứng minh, gia hộ cho con và gia đình được bình an, hạnh phúc, sức khỏe dồi dào, công việc thuận lợi, gia đạo an khang. Con xin chân thành cảm tạ. Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Cúng cô hồn
Nghi thức cúng cô hồn thường được thực hiện sau cùng, tại một nơi thoáng đãng, sạch sẽ, thường là trước cửa nhà hoặc ở ngã ba, ngã tư. Người chủ lễ thắp hương, dâng lễ vật, đọc văn khấn để cầu nguyện cho các vong hồn được no đủ, an lành.
Bài khấn cúng cô hồn (mẫu tham khảo):
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần) Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Đức Phật A Di Đà. Con kính lạy chư vị Bồ Tát, chư vị Tôn Tiên, chư vị Hiền Thánh. Hôm nay là ngày rằm tháng Bảy, ngày "Xá tội vong nhân", cũng là ngày Vu Lan Báo Hiếu. Con tên là: [Họ tên người cúng] Ngụ tại: [Địa chỉ] Nhân ngày lễ Vu Lan, con xin dâng lên chư vị Bồ Tát, chư vị Tôn Tiên, chư vị Hiền Thánh những phẩm vật thanh tịnh, kính mong chư vị Bồ Tát, chư vị Tôn Tiên, chư vị Hiền Thánh chứng minh, gia hộ cho con và gia đình được bình an, hạnh phúc, sức khỏe dồi dào, công việc thuận lợi, gia đạo an khang. Con xin hồi hướng công đức này đến cho các vong hồn lang thang, không nơi nương tựa, mong cho các ngài được no đủ, an lành. Con xin chân thành cảm tạ. Nam mô A Di Đà Phật (3 lần)
Những điều kiêng kỵ và lưu ý quan trọng trong ngày Rằm tháng Bảy
Những việc nên tránh
- Mua sắm, kinh doanh lớn: Theo quan niệm dân gian, ngày Rằm tháng Bảy là ngày “âm”, không thích hợp để thực hiện các giao dịch lớn, mua bán, ký kết hợp đồng.
- Chạy nhảy, ồn ào: Cần giữ sự trang nghiêm, tránh ồn ào, chạy nhảy, đặc biệt là vào buổi tối.
- Đi chơi khuya: Tránh đi chơi khuya, đặc biệt là đến những nơi vắng vẻ, tối tăm.
- Nhận quà tặng: Tránh nhận quà tặng, đặc biệt là từ người lạ, vì có thể mang lại vận xui.
- Cãi vã, mâu thuẫn: Tránh cãi vã, mâu thuẫn, vì có thể ảnh hưởng đến không khí trang nghiêm của ngày lễ.
- Mặc quần áo màu trắng, đen: Tránh mặc quần áo màu trắng, đen, vì có thể mang lại vận xui.
- Cắt tóc, gội đầu: Một số người kiêng cắt tóc, gội đầu vào ngày này vì cho rằng có thể mang lại vận xui.
Những việc nên làm
- Thăm hỏi, phụng dưỡng cha mẹ, ông bà: Đây là việc làm quan trọng nhất, thể hiện lòng hiếu thảo.
- Làm việc thiện, bố thí: Giúp đỡ người nghèo, đóng góp từ thiện, phóng sinh…
- Tụng kinh, niệm Phật: Tụng kinh Vu Lan, niệm Phật để cầu nguyện cho gia đình được bình an.
- Dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ: Dọn dẹp nhà cửa, lau dọn bàn thờ để tạo không gian sạch sẽ, trang nghiêm.
- Tham gia các hoạt động từ thiện: Tham gia các hoạt động từ thiện, giúp đỡ người nghèo, người già neo đơn.
Những hoạt động tâm linh và từ thiện trong ngày Rằm tháng Bảy
Có thể bạn quan tâm: Cúng Rằm Tháng Giêng Có Nên Cúng Trước Ngày?
Tham gia lễ Vu Lan tại chùa
Nhiều người chọn đến chùa vào ngày Rằm tháng Bảy để tham gia lễ Vu Lan, nghe các thầy tụng kinh, giảng đạo, cầu nguyện cho gia đình được bình an. Đây là một hoạt động tâm linh ý nghĩa, giúp con người thanh tịnh tâm hồn, hướng thiện.
Làm việc thiện, bố thí
Làm việc thiện, bố thí là một trong những việc làm quan trọng trong ngày Rằm tháng Bảy. Có thể giúp đỡ người nghèo, đóng góp từ thiện, tặng quà cho người già neo đơn, trẻ em mồ côi… Những việc làm này không chỉ giúp người khác mà còn giúp bản thân tích đức, cầu mong bình an, hạnh phúc.
Tham gia các hoạt động cộng đồng
Nhiều địa phương tổ chức các hoạt động cộng đồng vào ngày Rằm tháng Bảy, như: rước đèn, múa lân, biểu diễn văn nghệ… Đây là dịp để mọi người cùng nhau vui chơi, giao lưu, tạo nên không khí ấm cúng, đoàn kết.
Lễ cúng Rằm tháng Bảy ở các vùng miền khác nhau
Phong tục cúng lễ ở miền Bắc
Ở miền Bắc, cúng rằm tháng bảy âm hán thường được tổ chức rất trang trọng. Mâm cúng gia tiên thường có gà luộc, xôi gấc, chè trôi nước… Cúng cô hồn thường được thực hiện tại ngã ba, ngã tư, với các món ăn đơn giản như cháo trắng, muối, gạo, bánh kẹo…
Phong tục cúng lễ ở miền Trung
Ở miền Trung, phong tục cúng lễ có phần đơn giản hơn so với miền Bắc. Mâm cúng gia tiên thường có cá kho, canh măng, xôi… Cúng cô hồn thường được thực hiện tại trước cửa nhà, với các món ăn như cháo trắng, muối, gạo, bánh kẹo…
Phong tục cúng lễ ở miền Nam
Ở miền Nam, cúng rằm tháng bảy âm hán thường được tổ chức rất linh đình. Mâm cúng gia tiên thường có heo quay, gà luộc, xôi gấc, chè trôi nước… Cúng cô hồn thường được thực hiện tại trước cửa nhà, với các món ăn như cháo trắng, muối, gạo, bánh kẹo, trái cây…
Ý nghĩa của việc cúng Rằm tháng Bảy đối với đời sống hiện đại
Việc cúng lễ giúp con người hướng thiện, biết ơn
Có thể bạn quan tâm: Cúng Ra Tết Vào Ngày Nào? Hướng Dẫn Chi Tiết Từ Chuyên Gia
Trong cuộc sống hiện đại, khi con người ngày càng bận rộn với công việc, gia đình, thì ngày Rằm tháng Bảy là dịp để mọi người cùng nhau sum họp, tưởng nhớ, báo hiếu cha mẹ, ông bà, tổ tiên. Việc cúng lễ giúp con người hướng thiện, biết ơn, trân trọng những giá trị truyền thống.
Việc cúng lễ góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa
Cúng rằm tháng bảy âm hán là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người Việt. Việc duy trì và phát huy phong tục này góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, tạo nên bản sắc riêng cho dân tộc Việt Nam.
Việc cúng lễ góp phần xây dựng xã hội nhân ái, đoàn kết
Việc cúng lễ, đặc biệt là cúng cô hồn, giúp con người thể hiện lòng từ bi, yêu thương, giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn. Điều này góp phần xây dựng một xã hội nhân ái, đoàn kết, tương thân tương ái.
Những biến đổi của phong tục cúng Rằm tháng Bảy trong thời đại mới
Sự ảnh hưởng của cuộc sống hiện đại
Trong cuộc sống hiện đại, khi con người ngày càng bận rộn với công việc, gia đình, thì việc tổ chức cúng rằm tháng bảy âm hán có phần đơn giản hóa. Nhiều gia đình không còn chuẩn bị mâm cúng quá cầu kỳ, mà chỉ chuẩn bị những món ăn đơn giản, thanh tịnh.
Sự phát triển của các hình thức cúng lễ trực tuyến
Hiện nay, có nhiều hình thức cúng lễ trực tuyến, giúp người dân có thể cúng lễ tại nhà một cách tiện lợi, nhanh chóng. Tuy nhiên, hình thức này vẫn còn gây tranh cãi, vì một số người cho rằng việc cúng lễ cần phải được thực hiện một cách trang nghiêm, tại chùa hoặc tại nhà.
Sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại
Nhiều gia đình hiện nay đã biết cách kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, vừa giữ gìn được những giá trị văn hóa truyền thống, vừa phù hợp với cuộc sống hiện đại. Ví dụ: chuẩn bị mâm cúng đơn giản, nhưng vẫn đầy đủ các lễ vật cần thiết; tổ chức cúng lễ tại nhà, nhưng cũng tham gia các hoạt động từ thiện, làm việc thiện.
Kết luận
Cúng rằm tháng bảy âm hán là một phong tục tốt đẹp, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, lòng hiếu thảo và sự từ bi đối với vong linh. Dù cho cuộc sống có thay đổi, hiện đại hóa đến đâu, thì giá trị nhân văn sâu sắc của ngày lễ này vẫn luôn được gìn giữ và phát huy. Việc tổ chức cúng rằm tháng bảy âm hán không chỉ là một nghi lễ tôn giáo, mà còn là một hoạt động văn hóa, góp phần xây dựng một xã hội nhân ái, đoàn kết, hướng thiện. Hy vọng rằng, qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ hơn về ý nghĩa, nghi thức và những lưu ý quan trọng khi tổ chức lễ cúng Rằm tháng Bảy theo phong tục Hán Việt.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 6, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
