Tết Đoan Ngọ, hay còn gọi là Tết diệt sâu bọ, là một trong những ngày lễ truyền thống đặc biệt của người Việt, diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 Âm lịch hàng năm. Đây không chỉ là dịp để tưởng nhớ tổ tiên mà còn là thời điểm quan trọng để thanh lọc cơ thể, xua đuổi bệnh tật và cầu mong một mùa màng bội thu. Trong bài viết này, chuaphatanlongthanh.com sẽ cùng bạn tìm hiểu sâu hơn về nguồn gốc, ý nghĩa, phong tục và cách chuẩn bị một mâm cúng Tết Đoan Ngọ trọn vẹn, giúp bạn hiểu rõ hơn về một nét đẹp văn hóa dân tộc.
Tổng quan về Tết Đoan Ngọ
Tết Đoan Ngọ, còn được gọi là Tết Đoan Dương, diễn ra vào giờ Ngọ (giữa trưa) ngày mùng 5 tháng 5 Âm lịch. “Đoan” có nghĩa là bắt đầu, “Ngọ” chỉ giờ Ngọ (từ 11 giờ đến 13 giờ), đánh dấu thời điểm dương khí thịnh nhất trong ngày. Đây là một trong những ngày lễ quan trọng, có từ lâu đời không chỉ ở Việt Nam mà còn ở một số nước Đông Á khác.
Ý nghĩa sâu sắc của Tết Đoan Ngọ
Diệt trừ sâu bọ, bảo vệ mùa màng
Tết Đoan Ngọ gắn liền với nông nghiệp, khi tháng 5 Âm lịch là thời điểm thời tiết chuyển mùa, nắng nóng kéo dài, sâu bọ và dịch bệnh dễ phát sinh gây hại cho mùa màng. Các hoạt động trong ngày này, từ việc ăn những món ăn đặc trưng đến các nghi lễ cúng bái, đều hướng tới mục tiêu tiêu diệt côn trùng gây hại, cầu mong một vụ mùa bội thu, no đủ.
Giải trừ bệnh tật, cầu mong sức khỏe
Có thể bạn quan tâm: Cúng Tết Vào Ngày Bao Nhiêu?
Theo quan niệm dân gian, vào ngày này, dương khí đạt cực thịnh, là thời điểm tốt nhất để thực hiện các hoạt động thanh lọc cơ thể, xua đuổi tà khí và phòng chống bệnh tật. Việc ăn các loại thực phẩm có tính dương, tắm nước lá thuốc, hái thuốc nam… đều nhằm mục đích này.
Tưởng nhớ công ơn tổ tiên
Tết Đoan Ngọ cũng là dịp để con cháu tưởng nhớ đến công ơn của tổ tiên, các bậc hiền nhân đã có công với cộng đồng, đất nước. Việc chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ tươm tất, thành kính dâng lên tổ tiên thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” tốt đẹp của dân tộc.
Phong tục đặc sắc trong ngày Tết Đoan Ngọ
Ăn cơm rượu nếp
Cơm rượu nếp (rượu nếp cái hoa vàng, rượu nếp cẩm) là món ăn quan trọng và đặc trưng nhất trong ngày Tết Đoan Ngọ. Người ta thường ăn cơm rượu nếp ngay sau khi ngủ dậy vào sáng sớm mùng 5 tháng 5. Vị cay nồng, thơm ngọt của rượu nếp được tin là có thể làm say và tiêu diệt các loại “sâu bọ”, ký sinh trùng trong hệ tiêu hóa.
Bánh tro (bánh gio)
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Cúng Tết Tại Công Ty: Ý Nghĩa, Mâm Cúng Và Bài Cúng Chi Tiết
Loại bánh này được làm từ gạo nếp ngâm trong nước tro của một số loại cây cỏ, sau đó gói bằng lá chuối hoặc lá dong và luộc chín. Bánh tro có vị thanh mát, tính kiềm, dễ tiêu hóa, giúp trung hòa axit trong dạ dày, rất thích hợp để thưởng thức trong những ngày hè nóng nực.
Trái cây đầu mùa
Tết Đoan Ngọ cũng là dịp để thưởng thức các loại trái cây đang vào mùa như mận hậu, vải thiều, xoài, chôm chôm… Việc bày và ăn trái cây tươi ngon không chỉ mang ý nghĩa tận hưởng thành quả lao động, sản vật của thiên nhiên mà còn tượng trưng cho sự sung túc, dồi dào.
Tắm nước lá thuốc
Người dân thường tắm nước lá thuốc vào ngày này để phòng trừ bệnh tật, tẩy trừ tà khí và mang lại cảm giác sảng khoái trong những ngày hè oi bức. Các loại lá có mùi thơm và tính dược liệu như lá mùi, tía tô, kinh giới, lá sả, lá bưởi… được đun lên làm nước tắm.
Hái thuốc giờ Ngọ
Theo quan niệm dân gian, giờ Ngọ (từ 11h đến 13h) là thời điểm mặt trời tỏa ra dương khí mạnh nhất trong năm, các loại cây cỏ cũng hấp thụ được tinh túy của trời đất, nên lá thuốc hái vào giờ này sẽ có công dụng chữa bệnh tốt nhất.
Có thể bạn quan tâm: Tết Thượng Nguyên Là Gì? Ý Nghĩa, Nguồn Gốc Và Cách Cúng Rằm Tháng Giêng
Treo lá ngải cứu hoặc cành xương rồng
Nhiều gia đình treo lá ngải cứu hoặc cành xương rồng trước cửa nhà để trừ tà ma, xua đuổi bệnh tật. Đây là một phong tục đơn giản nhưng mang lại cảm giác an tâm cho mọi người.
Nhuộm móng tay, móng chân cho trẻ em
Người ta thường nhuộm móng tay, móng chân cho trẻ em bằng lá móng, vừa làm đẹp vừa có ý nghĩa bảo vệ sức khỏe. Đây là một phong tục dễ thương và mang tính nhân văn cao.
Khảo cây
Ở một số nơi còn có tục “khảo cây”, người lớn sẽ gõ vào gốc các cây ăn quả trong vườn vào giờ Ngọ để đánh thức cây, mong cây ra nhiều hoa trái. Đây là một phong tục thú vị, thể hiện sự gắn bó mật thiết giữa con người và thiên nhiên.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Cúng Tết Nửa Năm: Nghi Thức, Ý Nghĩa Và Những Điều Cần Lưu Ý
Cách chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ gồm những gì?
Một mâm cúng Tết Đoan Ngọ thường bao gồm các lễ vật cơ bản sau:
- Hương, hoa tươi (thường là hoa sen, hoa cau hoặc các loại hoa thơm theo mùa), đèn hoặc nến.
- Vàng mã.
- Trầu cau (3 lá trầu, 1 quả cau hoặc têm sẵn).
- Rượu trắng.
- Nước sạch.
- Cơm rượu nếp (cả nếp cẩm và nếp cái hoa vàng).
- Bánh tro (bánh gio).
- Các loại trái cây đang vào mùa (mận, vải, xoài, chôm chôm…). Số lượng thường là lẻ (3, 5 loại).
- Một số gia đình có thể cúng thêm xôi, chè hoặc các món mặn tùy theo điều kiện và phong tục địa phương.
Thời gian cúng Tết Đoan Ngọ
Theo quan niệm dân gian, giờ Ngọ (từ 11h đến 13h) là thời điểm dương khí cực thịnh, nên việc thực hiện nghi thức cúng Tết Đoan Ngọ vào khung giờ này được cho là linh thiêng và ý nghĩa nhất.
Nghi thức cúng Tết Đoan Ngọ
Nghi thức cúng Tết Đoan Ngọ thường được tiến hành trang trọng tại bàn thờ gia tiên. Gia chủ thắp hương, rót rượu, nước và thành tâm đọc bài văn khấn Tết Đoan Ngọ. Nội dung bài văn khấn thường là lời mời tổ tiên, thần linh về thụ hưởng lễ vật, báo cáo về ngày Tết Đoan Ngọ và cầu mong những điều tốt đẹp.
Lời kết
Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 Âm lịch) là một ngày lễ mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống của người Việt Nam. Từ nguồn gốc Tết Đoan Ngọ gắn liền với nông nghiệp và các sự tích Tết Đoan Ngọ dân gian, đến những ý nghĩa Tết Đoan Ngọ sâu sắc về việc diệt trừ sâu bọ, cầu mong sức khỏe, và tưởng nhớ tổ tiên, tất cả đều phản ánh đời sống tinh thần phong phú của dân tộc.
Những phong tục ngày Tết Đoan Ngọ độc đáo như ăn cơm rượu nếp, tắm lá thuốc, hái thuốc giờ Ngọ, cùng với các món ăn đặc trưng và nghi thức cúng Tết Đoan Ngọ trang trọng, đã tạo nên một bức tranh văn hóa đa dạng và ý nghĩa.
Việc tìm hiểu Tết Đoan Ngọ là ngày gì, Tết Đoan Ngọ cúng gì, hay Tết Đoan Ngọ ăn gì không chỉ giúp chúng ta hiểu thêm về một ngày lễ quan trọng mà còn là cách để kết nối với cội nguồn, trân trọng những giá trị tốt đẹp mà cha ông để lại. Hy vọng rằng, những nét đẹp văn hóa của Tết Đoan Ngọ sẽ tiếp tục được gìn giữ và phát huy trong đời sống hiện đại, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa Việt Nam.
Để tìm hiểu thêm các thông tin hữu ích khác, mời bạn tham khảo các bài viết trên chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 7, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
