Đức Phật là biểu tượng của trí tuệ và từ bi trong lòng hàng triệu người con Phật khắp năm châu. Tuy nhiên, ít ai biết rằng, hành trình truyền bá Chánh pháp của Ngài bắt đầu từ một nhóm nhỏ chỉ vỏn vẹn năm vị tu sĩ. Năm vị đệ tử đầu tiên của Đức Phật – Kiều Trần Như, Bạt Đề, Thập Lực Ca Diếp, Ma Nam Câu Lợi và Át Bệ – không chỉ là những người đầu tiên quy y mà còn là minh chứng sống động cho sức mạnh chuyển hóa của giáo pháp. Từ chỗ là những người bạn đồng tu thất vọng, họ đã trở thành năm vị Thánh A La Hán đầu tiên trong lịch sử Phật giáo, khai sinh ra Tăng đoàn.
Có thể bạn quan tâm: Thầy Giác Nhàn Và Nền Tảng Niệm Phật: Cuộc Cách Mạng Trong Hành Trình Tu Tập
Khởi Nguyên: Năm Vị Bà La Môn Trẻ Với Ước Mơ Cao Cả
Bối cảnh lịch sử và mối quan hệ tiền duyên
Chuyện bắt đầu từ một bữa tiệc được tổ chức tại hoàng cung vào ngày Thái tử Tất Đạt Đa Đản sanh. Tám vị Bà La Môn uyên bác được vua Tịnh Phạn mời đến để xem tướng cho vị Thái tử tương lai. Trong số đó, có một vị trẻ tuổi tên là Kiều Trần Như, tuy ít tuổi nhưng lại là người thông minh, tinh tế nhất. Bốn vị còn lại trong nhóm năm vị đệ tử tương lai – Bạt Đề, Thập Lực Ca Diếp, Ma Nam Câu Lợi, Át Bệ – chính là con trai của bốn trong bảy vị Bà La Môn lớn tuổi kia.
Khi Thái tử Tất Đạt Đa lớn lên, nhận ra bốn khổ đau căn bản của kiếp người là Sinh, Lão, Bệnh, Tử, Ngài đã quyết tâm rời bỏ cung điện ngọc ngà để đi tìm chân lý giải thoát. Năm vị trẻ tuổi này, khi hay tin Thái tử Tất Đạt Đa từ bỏ ngai vàng, đã cùng nhau từ giã gia đình, theo dấu chân Ngài vào rừng sâu tu tập khổ hạnh. Họ tin rằng, chỉ có con đường ép xác mới có thể đưa con người đến bờ giải thoát.
Lý tưởng và hoài bão của năm vị thanh niên
Năm vị tu sĩ trẻ này không đơn thuần là những người bạn đồng hành, mà là một tập thể có chung lý tưởng: cầu đạo giải thoát. Họ sẵn sàng từ bỏ tất cả – danh vọng, gia đình, tiện nghi vật chất – để theo đuổi một cuộc sống thanh bần, chuyên tâm tu tập. Họ là hiện thân của tinh thần xuất gia cầu đạo – một truyền thống cao quý trong văn hóa Ấn Độ cổ đại.
Có thể bạn quan tâm: Top Ảnh Phật Tổ Đẹp Và Ấn Tượng Nhất Cho Người Yêu Nghệ Thuật & Tín Ngưỡng
Biến Cố Định Mệnh: Khi Đức Phật Từ Bỏ Cuộc Tu Khổ Hạnh
Cuộc tu khổ hạnh và sự thất vọng của năm vị đệ tử
Trong thời gian đầu tu tập cùng năm vị bạn trẻ, Thái tử Tất Đạt Đa đã thử nghiệm mọi hình thức tu khổ hạnh: nhịn ăn đến mức chỉ còn da bọc xương, ngồi thiền dưới mưa, nằm trên gai nhọn, chịu đựng cái nóng cái lạnh tột cùng. Năm vị đệ tử nhìn thấy điều đó và càng thêm khâm phục, họ tin rằng vị đạo sĩ Cồ Đàm (tên thời tu tập của Thái tử) sắp tìm ra con đường giải thoát.
Tuy nhiên, chính Đức Phật đã tự mình chứng nghiệm rằng khổ hạnh ép xác là vô ích. Nó không giúp tâm trí thanh tịnh, trái lại còn làm suy yếu sức khỏe, làm cho trí tuệ mờ đục. Vì vậy, Ngài đã quyết định từ bỏ con đường đó, bắt đầu ăn uống điều độ để phục hồi sức khỏe.
Năm vị đệ tử quay lưng: Một bi kịch hiểu lầm
Đây chính là thời điểm bi kịch xảy ra. Năm vị đệ tử, vốn đã đặt niềm tin tuyệt đối vào con đường khổ hạnh, khi thấy vị thầy của mình “quay lưng” lại với lý tưởng, đã vô cùng thất vọng và phẫn nộ. Họ cho rằng Đức Phật đã “xa hoa”, “không bền chí”, “trở lại đời sống lợi dưỡng”.
Họ cùng nhau rời bỏ Đức Phật, đi về vườn Lộc Uyển (Isipatana) ở xứ Ba La Nại (Benares), nơi họ dự định tiếp tục con đường khổ hạnh của riêng mình. Họ không ngờ rằng, chính quyết định rời bỏ đó lại là một bước ngoặt dẫn họ đến với ánh sáng Chánh pháp.
Có thể bạn quan tâm: Mặt Phật Phổ Hiền: Vị Bồ Tát Hộ Mệnh Cho Người Tuổi Thìn Và Tỵ
Khoảnh Khắc Thức Tỉnh: Khi Ánh Sáng Chánh Pháp Được Truyền Bá
Bước chân của Đức Phật về phía vườn Lộc Uyển
Sau khi thành đạo dưới cội Bồ Đề, Đức Phật đã tự vấn: “Ta nên giảng pháp cho ai trước tiên?” Và hình ảnh năm vị tu sĩ trẻ, những người bạn đồng tu cũ, hiện lên trong tâm trí Ngài. Dù họ đã rời bỏ Ngài trong lúc Ngài “khác biệt”, nhưng Đức Phật biết rằng họ là những “thiện căn”, có đủ phẩm chất để tiếp nhận giáo pháp.
Vì vậy, Đức Phật đã cất bước về hướng vườn Lộc Uyển. Đó không chỉ là một chuyến đi, mà là một hành trình lịch sử, khởi đầu cho sự nghiệp “Chuyển Pháp Luân” – xoay chuyển bánh xe Chánh pháp.
Cuộc đối thoại lịch sử tại vườn Lộc Uyển
Khi năm vị đệ tử nhìn thấy Đức Phật từ xa đi đến, họ đã bàn tính với nhau: “Nầy các đạo hữu, đạo sĩ Cồ Đàm đang đi đến ta. Đạo sĩ ấy xa hoa, không bền chí cố gắng và đã trở lại với đời sống lợi dưỡng. Đạo sĩ ấy không đáng cho ta niềm nở tiếp đón và cung kính phục vụ. Ta không nên rước y bát cho đạo sĩ ấy. Nhưng dầu sao chúng ta cũng nên dọn sẵn một chỗ ngồi. Nếu đạo sĩ Cồ Đàm muốn ngồi với chúng ta thì cứ ngồi.”
Tuy nhiên, khi Đức Phật bước gần đến, oai nghi, trang nghiêm của Ngài đã khiến năm vị đệ tử không thể kiềm chế. Họ cùng nhau đến đảnh lễ, người thì rước y bát, người dọn chỗ ngồi, người đi lấy nước cho Ngài rửa chân. Dù vậy, họ vẫn gọi Ngài bằng danh hiệu “đạo hữu”, một cách xưng hô của những người ngang hàng.
Đức Phật khẳng định: “Như Lai là Đức Thế Tôn, là Đấng Toàn Giác”
Đức Phật đã phải ba lần khẳng định với năm vị đệ tử rằng Ngài đã thành đạt đạo quả Vô Sanh Bất Diệt, rằng Ngài là Đức Thế Tôn, là Đấng Toàn Giác. Ban đầu, năm vị đệ tử vẫn không tin, họ cho rằng bằng bao nhiêu cố gắng trước đây, Đức Phật cũng không đạt được đạo quả gì xứng đáng.
Chỉ đến khi Đức Phật hỏi: “Nầy các đạo sĩ, các thầy có biết một lần nào trước đây Như Lai đã nói với các thầy như thế không?” – thì năm vị đệ tử mới sững sờ. Quả thật, chưa bao giờ họ nghe Đức Phật nói những lời như vậy. Lòng thành kiến tan biến, niềm tin được khơi dậy. Họ tin lời Đức Phật và ngồi xuống yên lặng nghe Giáo Pháp Cao Quý.
Bài Pháp Đầu Tiên: Kinh Chuyển Pháp Luân và Sự Ra Đời Của Tăng Đoàn
Nội dung cốt lõi của Kinh Chuyển Pháp Luân
Kinh Chuyển Pháp Luân (Dhammacakkappavattana Sutta) là bài pháp đầu tiên mà Đức Phật giảng cho năm vị đệ tử. Bài kinh này đề cập đến Tứ Diệu Đế – bốn chân lý cao quý mà Đức Phật đã chứng ngộ:
- Khổ Đế: Nhận diện sự hiện diện của khổ đau trong đời sống (Sinh, Lão, Bệnh, Tử, Ái biệt ly, Oán tắng hội, Cầu bất đắc, Ngũ uẩn khổ).
- Tập Đế: Tìm hiểu nguyên nhân của khổ đau (khổ đau bắt nguồn từ Ái dục, từ vô minh).
- Diệt Đế: Chỉ ra con đường dẫn đến sự chấm dứt khổ đau (Niết Bàn – cảnh giới không còn sanh, lão, bệnh, tử, phiền não và ái dục).
- Đạo Đế: Trình bày con đường tu tập để diệt khổ, đó là Bát Chánh Đạo (chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định).
Kiều Trần Như chứng đắc quả vị Tu Đà Hoàn
Sau khi nghe xong bài pháp, Kiều Trần Như, vị niên trưởng trong năm vị, đã đắc quả Tu Đà Hoàn – tầng đầu tiên trong bốn tầng Thánh. Quả vị Tu Đà Hoàn có nghĩa là vị ấy đã cắt đứt ba结 sử (ba xiềng xích) là thân kiến, giới cấm thủ, và nghi. Vị ấy đã mở được “con mắt Chánh pháp”, có thể tự mình nhìn thấu bản chất của đời sống.
Không chỉ Kiều Trần Như, mà cả bốn vị kia cũng lần lượt chứng đắc quả vị Tu Đà Hoàn sau khi được Đức Phật giảng dạy thêm.
Bước Tiến Hóa Của Tâm Linh: Từ Tu Đà Hoàn Đến A La Hán
Có thể bạn quan tâm: Phật Nào Cao Nhất: Khám Phá Ý Nghĩa Sâu Xa Của Hạnh Phúc Và Giá Trị Tinh Thần Đích Thực
Kinh Anattalakkhana Sutta: Pháp môn Vô Ngã
Sau khi năm vị đệ tử đã chứng đắc quả vị Tu Đà Hoàn, Đức Phật tiếp tục giảng Kinh Anattalakkhana Sutta (Kinh Vô Ngã Tướng). Bài kinh này đi sâu vào một trong những giáo lý then chốt nhất của đạo Phật: Vô Ngã.
Vô Ngã không có nghĩa là “không có cái tôi”, mà là không có một cái tôi cố định, thường hằng, độc lập. Đức Phật giảng rằng, ngũ uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức) đều là vô ngã. Chúng là những hiện tượng vô thường, khổ, và vô ngã.
Năm vị đệ tử cùng chứng quả A La Hán
Khi nghe xong Kinh Vô Ngã, năm vị đệ tử đã thấu hiểu sâu sắc về bản chất của cuộc sống. Họ nhận ra rằng:
- Họ là chúng sanh, còn phải chịu sanh, lão, bệnh, tử, và ái dục.
- Họ cần thoát ra khỏi vòng luẩn quẩn của sanh tử để đến chỗ không sanh, không lão, không bệnh, không tử, không phiền não, không ái dục.
- Đó chính là Niết Bàn – cảnh vắng lặng tột bực vô song, nơi không còn sanh lão bệnh tử, phiền não và ái dục.
Trí huệ phát sanh, năm vị thấu hiểu rằng sự giải thoát của các vị rất là vững chắc, không thể lay chuyển, và đây là lần sanh cuối cùng. Các vị không bao giờ còn tái sanh nữa.
Cả năm vị đều đắc quả A La Hán – tầng cao nhất trong bốn tầng Thánh. A La Hán là bậc đã diệt tận phiền não, đã đoạn trừ hoàn toàn tham, sân, si, đã giải thoát hoàn toàn khỏi vòng luân hồi sinh tử.
Ý Nghĩa Lịch Sử: Năm Vị Thánh Khai Sinh Tăng Đoàn
Khai sinh ra Tăng đoàn Phật giáo
Sự kiện năm vị đệ tử đầu tiên của Đức Phật cùng chứng đắc quả vị A La Hán được xem là sự kiện khai sinh ra Tăng đoàn Phật giáo. Từ đây, Tăng đoàn – một cộng đồng tu tập thanh tịnh, được hình thành và phát triển.
Tăng đoàn không chỉ là nơi tu tập cho các vị xuất gia, mà còn là nơi nương tựa tinh thần cho hàng ngàn, hàng vạn Phật tử tại gia. Tăng đoàn là một trong ba ngôi báu (Tam Bảo) của đạo Phật, cùng với Phật và Pháp.
Mô hình lý tưởng cho một cộng đồng tu tập
Năm vị đệ tử đầu tiên đã trở thành mô hình lý tưởng cho một cộng đồng tu tập:
- Tinh thần đoàn kết: Năm vị luôn sống hòa hợp, chia sẻ nhau mọi khó khăn, thuận lợi.
- Tinh thần học hỏi: Năm vị luôn lắng nghe, tiếp thu giáo pháp một cách chân thành.
- Tinh thần thực hành: Năm vị không chỉ nghe mà còn thực hành giáo pháp, và chính nhờ thực hành mà họ chứng đắc được Thánh quả.
Gương sáng về sự chuyển hóa
Câu chuyện của năm vị đệ tử đầu tiên là một gương sáng về sự chuyển hóa. Họ đã chuyển hóa từ chỗ là những người bạn đồng tu thất vọng, trở thành những bậc Thánh. Họ đã chuyển hóa từ chỗ là những người theo đuổi con đường sai lầm, trở thành những người đi trên con đường chánh đạo.
Điều đó cho thấy rằng, không ai là không thể thay đổi. Chỉ cần có niềm tin, có ý chí, có sự hướng dẫn đúng đắn, thì ai cũng có thể tự chuyển hóa bản thân, vươn tới niềm an lạc và giải thoát.
Bài Học Sâu Sắc Cho Người Đời
Bài học về sự kiên trì và tin tưởng
Câu chuyện của năm vị đệ tử đầu tiên dạy cho chúng ta bài học về sự kiên trì và tin tưởng. Dù họ đã từng thất vọng, từng phản bội lại niềm tin của mình, nhưng khi họ gặp được ánh sáng Chánh pháp, họ đã quay đầu và đi theo con đường đúng đắn.
Điều đó nhắc nhở chúng ta rằng, trong cuộc sống, ai cũng có thể sai lầm, có thể lạc lối. Nhưng quan trọng là biết nhận ra sai lầm và quyết tâm sửa chữa. Chỉ cần không bỏ cuộc, thì vẫn còn hy vọng.
Bài học về tinh thần cầu thị
Năm vị đệ tử đã chứng minh cho chúng ta thấy tinh thần cầu thị là điều vô cùng quan trọng. Họ không cố chấp với quan điểm của mình, mà đã lắng nghe và tiếp thu giáo pháp của Đức Phật.
Trong cuộc sống hiện đại, khi mà thông tin tràn lan, thì tinh thần cầu thị lại càng trở nên cần thiết. Chúng ta cần biết lắng nghe, biết phân tích, biết chọn lọc thông tin, để từ đó có được cái nhìn đúng đắn về cuộc sống.
Bài học về sức mạnh của tình bạn
Mối quan hệ giữa Đức Phật và năm vị đệ tử đầu tiên cũng là một minh chứng cho sức mạnh của tình bạn. Dù năm vị đệ tử đã từng rời bỏ Đức Phật, nhưng khi Đức Phật thành đạo, Ngài lại quay về để cứu độ họ.
Điều đó cho thấy rằng, một tình bạn chân chính là không kể lỗi, không đòi hỏi. Nó là sự bao dung, là sự hy sinh, là sự giúp đỡ nhau cùng tiến bộ.
Kết Luận: Năm Vị Thánh Và Di Sản Trường Tồn
Năm vị đệ tử đầu tiên của Đức Phật – Kiều Trần Như, Bạt Đề, Thập Lực Ca Diếp, Ma Nam Câu Lợi và Át Bệ – không chỉ là những vị Thánh đầu tiên trong lịch sử Phật giáo, mà còn là những người thầy, những người bạn, những tấm gương cho muôn đời.
Hành trình của họ – từ thất vọng đến niềm tin, từ vô minh đến trí tuệ, từ đau khổ đến giải thoát – là một bài học quý giá cho tất cả chúng ta. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, con đường hạnh phúc không ở đâu xa, mà nằm ngay trong tâm念 của mỗi người.
Chúng ta hãy học tập tinh thần kiên trì, cầu thị, và đoàn kết của năm vị Thánh, để từ đó tự mình tìm ra con đường giải thoát cho riêng mình. Và hãy luôn ghi nhớ rằng, đạo Phật là một tôn giáo của trí tuệ và từ bi, một tôn giáo hướng con người đến cái chân, cái thiện, cái mỹ. chuaphatanlongthanh.com hy vọng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về năm vị đệ tử đầu tiên của Đức Phật – những người đã góp phần làm nên một trang sử hào hùng của Phật giáo.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 14, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
