Từ xa xưa, tục thờ cúng Táo Quân (hay còn gọi là ông Công ông Táo) đã trở thành một nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Việt. Vào mỗi dịp cuối năm, nhất là ngày 23 tháng Chạp, các gia đình lại chuẩn bị mâm cỗ, sửa soạn lễ vật để tiễn các vị thần bếp về trời tấu trình Ngọc Hoàng về việc bếp núc, gia đạo của gia chủ trong năm qua. Việc chuẩn bị đồ cúng ông táo về trời đúng chuẩn không chỉ thể hiện lòng thành kính mà còn mong muốn một năm mới an lành, sung túc. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết về lễ vật, cách bày trí và bài văn khấn chuẩn xác nhất dành cho bạn.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Bài Cúng Về Nhà Mới Lấy Ngày Chuẩn Tâm Linh Và Các Bước Thực Hiện
Những điều cần biết về tục cúng ông Táo
Theo truyền thuyết dân gian, ông Táo gồm hai ông và một bà (hoặc ba vị thần nam), là những vị thần cai quản việc bếp núc trong gia đình. Vào ngày 23 tháng Chạp hàng năm, các vị thần này sẽ cưỡi cá chép lên trời để báo cáo với Ngọc Hoàng những việc làm tốt xấu của gia chủ trong suốt một năm. Vì vậy, nghi lễ cúng tiễn ông Táo về trời rất được coi trọng.
Mâm cỗ cúng ông Táo thường không cần quá linh đình như cúng giao thừa, nhưng phải đảm bảo sự trang nghiêm và đầy đủ các lễ vật cơ bản. Quan trọng nhất là lòng thành của gia chủ. Ngày nay, tùy theo điều kiện từng gia đình mà mâm cỗ có thể đơn giản hoặc cầu kỳ hơn, nhưng vẫn giữ được ý nghĩa tâm linh truyền thống.
Mâm cỗ mặn cúng ông Táo về trời
Mâm cỗ mặn là phần lễ vật không thể thiếu trong ngày 23 tháng Chạp. Tùy theo phong tục từng vùng miền mà lễ vật có thể khác nhau, nhưng về cơ bản bao gồm những món sau:
1. Cá chép sống
Đây là lễ vật đặc trưng nhất trong đồ cúng ông táo về trời. Theo quan niệm, cá chép sẽ hóa rồng, giúp các vị thần bếp cưỡi về trời. Gia đình có thể cúng một hoặc ba con cá chép sống, để nguyên vảy, không làm sạch. Sau khi cúng xong, gia chủ sẽ mang cá đi phóng sinh ở ao, hồ hoặc sông.
Ngoài cá chép sống, một số gia đình hiện đại còn cúng cá chép giấy (một đôi hoặc ba con) để tiện lợi hơn. Tuy nhiên, cá chép sống vẫn được xem là lễ vật truyền thống và ý nghĩa nhất.
2. Bộ mã ông Táo (Quần áo, mũ, hia)
Mâm cúng không thể thiếu bộ mã ông Táo bao gồm:
- 3 bộ quần áo (2 bộ nam, 1 bộ nữ) với các màu sắc khác nhau (thường là đỏ, xanh, vàng).
- 3 chiếc mũ (2 mũ nam, 1 mũ nữ) có đính hoa văn, thao túng.
- 3 đôi hia dép nhỏ.
Ngoài ra, người ta thường cúng thêm 1 chiếc áo dài cho Táo Bà và 2 chiếc áo dài cho 2 Táo Ông (tùy tục lệ từng nhà). Khi cúng xong, gia chủ sẽ hóa tất cả các bộ mã này để gửi xuống âm cho các vị thần.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Đặt Mâm Cúng Giao Thừa Ngoài Trời Chuẩn Phong Thủy Đón Tài Lộc
3. Gà luộc và Xôi
Một mâm cỗ mặn thường không thể thiếu các món ăn chính:
- Gà luộc: Nên chọn gà trống tơ (gà mới lớn) luộc nguyên con, bày ra đĩa đẹp mắt. Gà luộc象征 cho sựmay mắn và đủ đầy.
- Xôi: Có thể là xôi gấc (màu đỏ tượng trưng cho may mắn) hoặc xôi đỗ xanh. Xôi thường được gói trong lá chuối hoặc bày ra đĩa, tùy phong tục.
4. Các món ăn kèm
Ngoài gà và xôi, mâm cỗ mặn còn bao gồm các món ăn truyền thống như:
- Thịt heo luộc: Thịt ba chỉ luộc, cắt miếng vuông, bày ra đĩa.
- Canh măng: Món canh đặc trưng trong ngày Tết, thể hiện sự sum vầy.
- Bánh chưng/bánh tét: Một cặp bánh chưng hoặc bánh tét nhỏ, hoặc có thể thay bằng bánh tép.
- Nem rán (chả giò): Món ăn thể hiện sự tròn trịa, viên mãn.
- Đĩa rau sống: Rau xà lách, rau húng, dưa leo, cà chua trang trí.
Ngoài ra, tùy vào đặc sản vùng miền, gia chủ có thể thêm các món như tôm luộc, mực rims, hay giò lụa.
5. Trầu cau và vàng mã
- Trầu cau: 1 quả cau, 3 lá trầu (hoặc 3 quả cau, 9 lá trầu) xé nhỏ, têm cánh phượng.
- Vàng mã: Ngoài bộ mã ông Táo, một số gia đình còn cúng thêm tiền âm phủ (tiền vàng) để các thần có lộ phí đi đường.
6. Hương hoa quả phẩm
- Hương: 3 nén hương (hoặc 1 nén lớn).
- Hoa: Hoa cúc vàng (thường 9 bông hoặc 1 cành lớn), hoa hồng đỏ.
- Quả: 5 quả cam, 5 quả quýt, hoặc 5 quả chuối, táo, lê (nên chọn quả chín, đẹp).
- Nước: 3 chén nước trắng sạch.
Mâm cúng chay cúng ông Táo
Đối với những gia đình ăn chay hoặc ở khu vực thành phố không có điều kiện chuẩn bị cỗ mặn phức tạp, mâm cúng chay là một lựa chọn hợp lý. Các món chay cúng ông Táo thường bao gồm:
- Xôi chay: Xôi gấc chay hoặc xôi đậu xanh.
- Bánh chưng chay: Bánh chưng nhân đỗ xanh không thịt.
- Canh chay: Canh nấm, canh rau củ.
- Các món chay khác: Nem chay, chả chay, giò chay, măng chay.
- Trái cây: Tươi ngon, đủ màu sắc.
- Hương hoa quả phẩm: Tương tự như mâm cúng mặn (hoa cúc, nhang, trầu cau, nước lọc).
- Vàng mã: Vẫn đầy đủ bộ mã ông Táo.
Mâm cúng chay tuy đơn giản nhưng vẫn đảm bảo sự thành tâm và thanh tịnh, phù hợp với quan niệm Phật giáo hoặc lối sống hiện đại.
Cách bày mâm cúng ông Táo chuẩn phong thủy
Cách bày trí mâm cúng cũng là một phần quan trọng thể hiện sự tôn nghiêm. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết:
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Trước Cửu Huyền: Văn Khấn Chi Tiết & Nghi Lễ Chuẩn Tâm Linh
- Vị trí đặt mâm cúng: Nên đặt ở nơi trang trọng, sạch sẽ, cao ráo. Tốt nhất là đặt trên bàn thờ thần Táo (nếu có) hoặc đặt ở bàn thờ gia tiên. Nếu không có bàn thờ cố định, có thể đặt ở bàn cao ở giữa nhà, quay hướng ra cửa chính.
- Thứ tự sắp xếp:
- Phía trong (gần bàn thờ nhất): Bát hương, bình hoa, đĩa quả.
- Phía trước bát hương: Mâm cỗ mặn (gà luộc, xôi, các món ăn). Gà luộc thường được đặt ở vị trí trung tâm, quay đầu về hướng bàn thờ.
- Phía trước mâm cỗ: Bộ mã ông Táo (gấp gọn gàng), trầu cau, nước lọc.
- Phía hai bên: Có thể để 2 cốc nước chè hoặc 2 chén nước nhỏ.
- Cá chép: Đặt riêng trong một cái chậu nhỏ có nước, đặt bên cạnh mâm cúng hoặc phía trước mâm cúng. Sau khi cúng xong thì mang đi phóng sinh.
- Lưu ý: Mâm cúng phải sạch sẽ, không để đồ ăn rơi vãi. Nên thắp hương trước khi cúng (thường cúng vào chiều ngày 23 tháng Chạp).
Bài văn khấn cúng ông Táo về trời
Bài văn khấn là lời khẩn cầu của gia chủ gửi đến các thần bếp và Ngọc Hoàng. Dưới đây là bài văn khấn chuẩn nhất, thường được sử dụng trong các gia đình miền Bắc và miền Trung. Gia chủ có thể khấn theo bài này:
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Kính lạy:
- Thượng đế Cao Hoàng Thiên Đế.
- Thái Bạch Tinh Quân.
- Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.
- Tây Táo Ngự Tự Phu Nhân.
- Các vị thần linh cai quản trong gia đình.
Hôm nay là ngày… tháng… năm… (Âm lịch)
Tín chủ con là: [Họ và tên của gia chủ]
Địa chỉ: [Địa chỉ nhà]
Kính trình:
Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp, năm hết Tết đến. Tín chủ con thành tâm sửa soạn hương hoa, phẩm vật, lễ vật, sửa sang ba súc mã (cá chép) để tiễn thần về trời tấu trình với Ngọc Hoàng Thượng Đế.
Cúi xin:
Thượng đế, các vị thần linh, tiên tổ, nội ngoại tổ tiên chứng giám cho lòng thành của gia chủ.
Kính cáo:
Chúng con cầu xin các vị thần bếp phù hộ độ trì cho gia đình chúng con một năm mới an khang thịnh vượng, làm ăn phát đạt, gia đình hòa thuận, con cái học hành tấn tới, sức khỏe dồi dào.
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Lưu ý: Sau khi khấn xong, gia chủ nên vái ba vái rồi mới hóa vàng mã và làm lễ tiễn đưa.
Những lưu ý quan trọng khi cúng ông Táo
Để buổi lễ cúng diễn ra suôn sẻ và ý nghĩa, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
- Thời gian cúng: Nên cúng vào chiều ngày 23 tháng Chạp (từ 11h – 13h là tốt nhất theo giờ địa phương). Không nên cúng quá muộn vì các thần sẽ lên đường muộn.
- Tâm lý gia chủ: Lễ vật tuy quan trọng nhưng quan trọng nhất vẫn là lòng thành. Gia chủ nên ăn mặc chỉnh tề, sạch sẽ, giữ tâm trạng vui vẻ, tránh cãi vã trong ngày cúng.
- Phóng sinh cá chép: Sau khi cúng xong, nên mang cá chép đi phóng sinh ở nơi nước sạch, tránh vứt bừa bãi gây ô nhiễm môi trường hoặc làm chết cá.
- Cá chép giấy: Nếu dùng cá chép giấy, nên hóa cùng với bộ mã ông Táo.
- Nhà không có bàn thờ: Nếu nhà không có bàn thờ thần Táo riêng, có thể cúng chung trên bàn thờ gia tiên hoặc đặt mâm cúng ở nơi sạch sẽ, trang trọng.
Các câu hỏi thường gặp
1. Có cần cúng ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp không?
Trả lời: Đây là tục lệ truyền thống của người Việt. Tuy nhiên, nếu bận rộn, bạn có thể cúng vào ngày 22 hoặc sáng 23, nhưng tốt nhất là chiều 23 để đúng giờ các thần lên đường.
Có thể bạn quan tâm: Vàng Mã Cúng 49 Ngày Gồm Những Gì? Cẩm Nang Chuẩn Bị Lễ Vật Đầy Đủ Và Ý Nghĩa
2. Có thể cúng ông Táo bằng đồ chay không?
Trả lời: Hoàn toàn được. Nếu gia đình theo đạo Phật hoặc không ăn thịt, mâm cúng chay là lựa chọn phù hợp, thể hiện sự thành tâm.
3. Nếu không mua được cá chép sống thì sao?
Trả lời: Bạn có thể dùng cá chép giấy hoặc thay bằng các lễ vật khác (như hoa quả, tiền vàng). Tuy nhiên, cá chép sống là lễ vật đặc trưng nhất nên nếu có điều kiện, hãy cố gắng chuẩn bị.
4. Hóa vàng mã ở đâu?
Trả lời: Nên hóa ở một góc sân sạch sẽ, hoặc dùng lò hóa vàng chuyên dụng. Tránh hóa vàng ở nơi ẩm ướt hoặc nơi có nhiều đồ dễ cháy. Sau khi hóa xong, đợi tro tàn hẳn mới dọn dẹp.
Kết luận
Việc chuẩn bị đồ cúng ông táo về trời không chỉ là một nghi lễ đơn thuần mà còn là cách để người Việt giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, thể hiện lòng biết ơn với các vị thần cai quản bếp núc. Một mâm cỗ tươm tất, bài văn khấn thành tâm sẽ giúp gia chủ gửi gắm những mong ước tốt đẹp cho một năm mới an lành, sung túc.
Hy vọng những thông tin trong bài viết trên sẽ giúp bạn và gia đình có một mùa cúng ông Táo trọn vẹn. Hãy chuẩn bị thật kỹ lưỡng để buổi lễ diễn ra ấm cúng và ý nghĩa nhất.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
