Có thể bạn quan tâm: Lễ Rước Xá Lợi Phật: Ý Nghĩa, Lịch Trình Và Những Điều Phật Tử Cần Biết
Giới thiệu về ngày lễ trọng đại
Vào ngày Rằm tháng hai âm lịch hằng năm, hàng triệu Phật tử trên khắp thế giới cùng hướng về một sự kiện trọng đại, thiêng liêng: Ngày Đức Phật nhập Niết bàn. Đây không chỉ là dịp tưởng niệm mà còn là cơ hội để mỗi người con Phật chiêm nghiệm về cuộc đời, đạo nghiệp của bậc Thầy giác ngộ và thấm nhuần những lời dạy bất diệt. Sự kiện này diễn ra vào Rằm tháng Hai năm 544 TCN, đánh dấu một cột mốc lịch sử quan trọng trong hành trình truyền bá chân lý, đạo đức và trí tuệ của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.
Câu chuyện lịch sử về ngày Đức Phật nhập Niết bàn
Bối cảnh cuối cùng tại Vaishali
Theo các ghi chép kinh điển, trước khi nhập Niết bàn, Đức Phật đã có một mùa an cư kiết hạ cuối cùng tại thành phố Vaishali. Đây là thời điểm Ngài đã tròn 80 tuổi, viên mãn sứ mệnh giác ngộ, giải thoát mà Ngài đã dấn thân suốt hơn 45 năm. Thượng tọa Thích Nhật Từ, Phó Viện trưởng thường trực Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM, cho biết rằng chính tại đây, Đức Phật đã tuyên bố rõ ràng với các đệ tử rằng Ngài sẽ nhập Niết bàn vô dư tại Kushinagar khi tròn 80 tuổi, hoàn tất trọng trách khải mê, khai ngộ, giúp nhiều người giác ngộ, giải thoát.
Khoảnh khắc thiêng liêng bên bờ sông Hiranyavati
Có thể bạn quan tâm: Nam Mô A Di Đà Phật Là Gì? Ý Nghĩa Sâu Sắc Và Cách Niệm Đúng
Khi thời khắc đã đến, Đức Phật cùng các đệ tử di chuyển đến khu rừng Sa La (Salavana), nằm bên bờ sông Hiranyavati, thuộc thành phố Kushinagar (nay thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ). Tại đây, trong bầu không khí thanh tịnh và thiêng liêng, Đức Phật đã nằm nghiêng về bên phải, chân trái áp lên chân phải, trong tư thế chánh niệm, làm chủ toàn thân.
Những lời dạy cuối cùng
Trước khi nhập vào cõi tịch diệt, Đức Phật đã dành những giây phút cuối cùng để nhắn nhủ các đệ tử. Ngài nói: “Này các đệ tử, tất cả pháp hữu vi đều vô thường. Hãy tinh tấn, chớ đừng buông lung”. Đây là một lời nhắc nhở sâu sắc về bản chất vô thường của vạn pháp, đồng thời là lời khuyến tấn cuối cùng, thúc giục các đệ tử tiếp tục tu tập, không ngừng nỗ lực trên con đường giác ngộ.
Sau lời dạy cuối cùng, Đức Phật từ từ nhập vào các tầng thiền định sâu sắc, cho đến khi thân tâm hoàn toàn an tịnh, Ngài yên lặng nhập vào Niết bàn vô dư.
Lễ hỏa táng và phân chia xá lợi
Sau khi nhập Niết bàn, lễ hỏa táng được cử hành trọng thể tại Mukut Bandhan (Rambhar), một địa điểm linh thiêng. Theo ghi chép, một ngôi tháp lớn đã được xây dựng tại nơi này để tưởng niệm. Về sau, dưới sự trùng tu của đại đế A Dục (Asoka), ngôi tháp càng trở nên uy nghi và tráng lệ.
Một sự kiện lịch sử quan trọng tiếp theo là việc phân chia xá lợi của Đức Phật. Dưới sự điều phối của Bà la môn Dona, toàn bộ xá lợi của Đức Phật được chia thành 8 phần, mỗi phần được trao cho 8 vị vua trị vì 8 vương quốc miền Bắc Ấn Độ. Mỗi vị vua đã xây dựng một tháp đá để tôn thờ phần xá lợi được trao.
Sau này, đại đế Asoka đã tiếp tục phân chia các xá lợi và xây dựng tới 84.000 tháp trên khắp lãnh thổ để lưu truyền giáo pháp. Ngày nay, các xá lợi xương của Phật được tôn trí trong nhiều tháp và chùa trên khắp thế giới, trở thành biểu tượng cho sự bất diệt của đạo pháp.
Niết bàn là gì? Hiểu đúng về cõi tịch diệt
Niết bàn không phải là cái chết thông thường
Có thể bạn quan tâm: Xá Lợi Tóc Đức Phật Là Gì? Sự Thật Về Báu Vật Linh Thiêng Và Những Hệ Lụy Mê Tín Dị Đoan
Một trong những hiểu lầm phổ biến là coi Niết bàn như một dạng “cái chết” hay “ra đi”. Điều này là hoàn toàn sai lệch. Niết bàn (Nirvana) là một trạng thái tâm linh hoàn toàn thanh thản, yên tĩnh, sáng suốt, đã diệt trừ mọi ái dục, chấm dứt mọi khổ đau, phiền não. Đây là cảnh giới lý tưởng cao nhất mà người tu đạo có thể đạt được khi đã giác ngộ tuyệt đối.
Bản chất của Niết bàn
Niết bàn được hiểu theo hai khía cạnh:
- Niết bàn hữu dư (Sopadisesa Nirvana): Là trạng thái giải thoát, thanh tịnh trong khi thân xác vẫn còn tồn tại. Đức Phật đã đạt được trạng thái này sau khi giác ngộ dưới cội Bồ đề, nhưng thân xác vẫn còn sống.
- Niết bàn vô dư (Anupadisesa Nirvana): Là trạng thái giải thoát hoàn toàn, không còn vướng mắc bất kỳ phiền não hay nghiệp báo nào, kể cả thân xác tứ đại. Đây là trạng thái mà Đức Phật nhập vào vào ngày Rằm tháng hai năm 544 TCN.
Niết bàn – Mục tiêu tối thượng của người tu Phật
Đối với người tu tập theo đạo Phật, Niết bàn là mục tiêu tối thượng. Đây không phải là một “thiên đường” hay “cõi vĩnh hằng” theo nghĩa thông thường, mà là sự chấm dứt hoàn toàn vòng luân hồi sinh tử, đoạn trừ mọi chấp trước, tham sân si, đạt đến trạng thái an lạc tuyệt đối, không còn khổ đau.
Có thể bạn quan tâm: Nghi Thức Tụng Kinh A Di Đà: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A Đến Z
Ý nghĩa sâu sắc của ngày tưởng niệm
1. Sắc thân giả hợp, vô thường tạm bợ
Đại đức Thích Minh Phú, trụ trì chùa Tường Nguyên (TP.HCM), nhấn mạnh rằng sự kiện Đức Phật nhập Niết bàn là một lời nhắc nhở sâu sắc cho thế nhân về bản chất vô thường của kiếp người và thân xác tứ đại. Dù là một bậc giác ngộ, một vị Thầy vĩ đại, thân xác của Đức Phật cũng phải tuân theo quy luật sinh diệt của tạo hóa.
Bài học cho người con Phật: Cần thấu hiểu lẽ vô thường này, đừng níu giữ những thứ giả tạm, hư ảo. Thay vào đó, hãy hướng về cội nguồn chân tâm, tự tánh thanh tịnh, vĩnh hằng.
2. Lấy giới làm thầy
Trước khi nhập Niết bàn, Đức Phật đã dạy: “Lấy giới làm Thầy”. Đây là một trong những lời phó chúc quan trọng nhất. “Thầy” ở đây không phải là một vị thầy cụ thể, mà là giới luật – những nguyên tắc đạo đức, những quy tắc ứng xử mà Đức Phật đã dạy.
Bài học cho người con Phật: Tưởng nhớ đến Ngài không chỉ là thắp hương, tụng kinh, mà quan trọng hơn là phải tâm niệm điều này, giữ gìn chánh pháp Như Lai, làm lành lánh dữ, gạn đục khơi trong thông qua việc hành trì tam quy, ngũ giới.
3. Kiểm soát thân tâm, hướng đến an lạc tuyệt đối
Đức Phật nhập Niết bàn tức là đã thoát khỏi mọi tham ái, sân hận và si mê, đạt đến bình lặng tuyệt đối. Đại đức Minh Phú giải thích rằng, chúng ta đang sống trong giai đoạn “tiền Phật – hậu Phật”, tức là sau khi Thích Ca Mâu Ni Phật nhập diệt và trước khi đức Di Lặc Phật ra đời. Trong giai đoạn này, rất khó để đạt đến cảnh giới giác ngộ tuyệt đối như Đức Phật.
Tuy nhiên, bài học vẫn rất thiết thực: Mỗi người con Phật có thể, và cần phải, kiểm soát thân tâm, điều hòa tứ đại, tu dưỡng đạo đức, từng bước rời xa những cám dỗ của cuộc đời, phá tan si mê, sân hận. Học Phật thông qua sự kiện Niết bàn, Phật tử nên cố gắng từng ngày sống trong an lạc bằng những pháp tu mà đức Phật đã dạy.
Các hoạt động tưởng niệm phổ biến
Tại các tự viện
Vào ngày Rằm tháng hai âm lịch, các chùa trên khắp cả nước tổ chức lễ tưởng niệm ngày Đức Phật nhập Niết bàn. Các hoạt động thường bao gồm:
- Tụng kinh, lễ bái: Các kinh điển như Kinh Đại Bát Niết Bàn, Kinh Di Giáo được tụng niệm để nhắc nhở về lời dạy cuối cùng của Đức Phật.
- Tọa thiền: Các khóa thiền được tổ chức để giúp Phật tử tu tập, kiểm soát thân tâm, hướng đến an lạc.
- Thuyết giảng: Các vị Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức có dịp giảng giải về cuộc đời, đạo nghiệp và những lời dạy quý báu của Đức Phật.
- Lễ cúng dường: Phật tử dâng hương, hoa, đèn, trái cây… để thể hiện lòng thành kính và biết ơn.
Các biểu tượng đặc trưng
- Tượng Phật nằm: Đây là biểu tượng đặc trưng nhất của ngày lễ. Tượng Phật nằm nghiêng, chân trái đặt lên chân phải, thể hiện tư thế nhập Niết bàn. Nhiều chùa lớn có những tượng Phật nằm rất nổi tiếng, thu hút đông đảo Phật tử về chiêm bái, cầu an.
- Hoa cúc vàng: Loài hoa này thường được dùng để trang trí trong dịp lễ, tượng trưng cho sự thanh cao, giác ngộ.
Những điều cần tránh khi tưởng niệm
- Tránh hình thức, vụ lợi: Không nên coi việc tưởng niệm như một nghi thức xã giao, hay một dịp để cầu xin lợi ích cá nhân. Cần hướng đến sự chiêm nghiệm, tu tập.
- Tránh mê tín dị đoan: Không nên tin vào các lời đồn đoán, bói toán, hay các nghi lễ không phù hợp với giáo lý nhà Phật.
- Tránh buông lung, phóng dật: Ngày lễ là dịp để kiểm điểm lại bản thân, nên tránh các hành vi ăn chơi, phóng dật, trái với tinh thần tu tập.
Lời kết
Ngày Đức Phật nhập Niết bàn không phải là một ngày tang tóc, mà là một ngày trang nghiêm, thiêng liêng, đầy ắp ý nghĩa. Đây là dịp để mỗi người con Phật, cũng như những ai quan tâm đến triết lý Phật giáo, cùng nhau chiêm nghiệm về cuộc đời, về bản chất vô thường của vạn pháp, và quan trọng hơn hết, là để ghi nhớ, thực hành những lời dạy cao quý của Đức Phật.
Bằng cách sống thiện lành, giữ gìn giới luật, kiểm soát thân tâm, chúng ta không chỉ tưởng niệm Đức Phật một cách trọn vẹn, mà còn đang từng bước tiến gần hơn đến cõi Niết bàn – cảnh giới an lạc, giác ngộ mà Ngài đã chỉ dạy.
chuaphatanlongthanh.com hy vọng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về nguồn gốc, ý nghĩa và tầm quan trọng của ngày lễ trọng đại này trong đời sống tâm linh của hàng triệu người trên khắp thế giới.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 21, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
