Lễ cúng ông Công, ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp là một nghi thức truyền thống quan trọng của người Việt, đánh dấu việc Táo quân lên trời để báo cáo những việc làm của gia đình trong năm. Để chuẩn bị cho buổi lễ này, việc lau dọn bàn thờ là khâu không thể thiếu, thể hiện lòng thành kính của gia chủ. Tuy nhiên, đây là công việc tâm linh đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiêng kỵ nhất định. Nếu không cẩn thận, gia chủ có thể phạm phải những điều không nên, dẫn đến việc bàn thờ bị xáo trộn, làm mất đi sự trang nghiêm và thanh tịnh.
Vì vậy, việc tìm hiểu kỹ lưỡng các quy tắc lau dọn, thời gian thực hiện cũng như những điều kiêng kỵ là vô cùng cần thiết. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn một hướng dẫn chi tiết, đầy đủ về cách lau dọn bàn thờ cúng ông Công, ông Táo sao cho chuẩn chỉnh và thành tâm nhất.
Có thể bạn quan tâm: Học Làm Thầy Cúng: Những Điều Cần Biết Và Hành Trình Trở Thành Người Dẫn Dắt Nghi Lễ
Quy trình lau dọn bàn thờ chuẩn chỉnh
Việc lau dọn bàn thờ không chỉ đơn thuần là lau sạch bụi bẩn mà còn là một nghi thức “bảo sái” (tẩy uế, giữ gìn sự thanh tịnh) được thực hiện với sự tôn nghiêm. Dưới đây là các bước cơ bản mà gia chủ cần tuân thủ để công việc này diễn ra suôn sẻ.
Chuẩn bị trước khi lau dọn
Trước khi bắt tay vào lau dọn, việc chuẩn bị tâm lý và vật dụng là bước đầu tiên và cũng là bước quan trọng nhất. Gia chủ cần phải chuẩn bị một đĩa hoa quả nhỏ đặt lên bàn thờ để dâng hương. Sau đó, người thực hiện việc lau dọn cần phải tắm rửa sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề, lịch sự. Cần tránh mặc quần đùi, áo cộc tay hoặc các trang phục hớ hênh, không đứng đắn khi làm việc này.
Sau khi đã sẵn sàng, gia chủ thắp một nén nhang và khấn thành tâm để xin phép thần linh, tổ tiên cho phép được lau dọn bàn thờ. Lời khấn cần thành khẩn, xin thần linh tạm lánh sang một bên để con cháu tiến hành công việc dọn dẹp. Đây là nghi thức bắt buộc để thể hiện sự tôn trọng đối với các đấng bề trên.
Chuẩn bị nước và dụng cụ lau dọn
Vật dụng lau chùi bàn thờ phải là khăn mềm sạch, chậu riêng và nước sạch. Đặc biệt, nên dùng nước pha ngũ vị hương (gồm 5 loại hương liệu: hồi, quế, nhục đậu khấu, đinh hương, giáng hương) để lau dọn giúp bàn thờ có mùi thơm thanh khiết, tẩy uế khí.
Ngoài ra, bạn có thể dùng rượu trắng pha với gừng giã nhỏ để lau các bài vị hoặc bát hương. Lưu ý, đối với tượng đồng, không nên dùng rượu hoặc cồn để lau vì nó sẽ làm oxy hóa tượng và xỉn màu nhanh chóng.
Thứ tự lau dọn bàn thờ
Các nhà tâm linh học khuyên rằng chúng ta nên lau bàn thờ theo thứ tự từ trên cao xuống thấp. Điều này giúp bụi bẩn không rơi xuống các đồ vật đã được lau sạch phía dưới.
- Lau dọn từ trên cao: Bắt đầu lau các trần nhà phía trên bàn thờ (nếu có), lau các hoành phi, câu đối, tranh ảnh treo phía trên. Sau đó, lau dọn các đồ thờ cúng lớn như lư hương lớn, đèn dầu.
- Lau dọn tượng và bài vị: Khi lau các bức tượng, nên dùng khăn mềm để tránh tượng bị xước hoặc bay màu sơn. Có thể dùng máy thổi hơi để thổi sạch các hạt bụi trong ngóc ngách nhỏ.
- Lau dọn bát hương: Đây là phần cần cẩn thận nhất. Khi lau bát hương, một tay giữ cố định bát hương, tay còn lại lau nhẹ nhàng. Tuyệt đối không xê dịch bát hương ra khỏi vị trí ban đầu nếu không có lý do bất khả kháng.
Quy trình rút tỉa chân hương
Sau khi đã lau dọn các vật dụng xong, gia chủ tiến hành rút tỉa chân hương. Đây là công việc cần sự tỉ mỉ và nhẹ nhàng.
- Cách thực hiện: Một tay giữ cố định bát hương, tay còn lại rút chân hương ra nhẹ nhàng. Chân hương được rút từng ít một và đặt lên giấy hoặc khăn sạch.
- Lưu ý: Không nên rút quá nhiều chân hương cùng một lúc để tránh làm xê dịch bát hương. Sau khi rút xong, chân hương được đốt đi nơi khác.
Vệ sinh bát hương
Sau khi đã lau dọn và rút tỉa chân hương xong, việc vệ sinh bát hương cần được thực hiện kỹ lưỡng.
- Chuẩn bị: Dùng rượu gừng hoặc nước thảo dược, khăn gạc.
- Cách thực hiện: Lau sạch từ miệng bát hương trở xuống. Nếu bát hương quá bẩn, có thể rửa bằng nước sạch, sau đó lau khô ngay lập tức để tránh nước đọng lại.
- Lưu ý: Sau khi đã vệ sinh, sang sửa bát hương xong đặt yên vị trên bàn thờ, gia chủ không được xê dịch bát hương nữa.
Bố trí lại bàn thờ
Sau khi lau dọn xong, gia chủ tiến hành thay nước bình hoa và nước cúng. Nếu hoa đã héo thì cần thay luôn hoa mới. Các vật phẩm thờ cúng (hoa quả, nước, rượu) được bày trí lại ngay ngắn, đẹp mắt.
Sau khi hoàn tất mọi công việc, gia chủ thắp 3 nén hương và mời thần linh, tổ tiên quy tụ về. Đây là nghi thức kết thúc, thể hiện sự thành kính và mong muốn bàn thờ luôn được thanh tịnh, phù hộ cho gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Rằm Tháng 7: Từ Truyền Thống Đến Hiện Đại
Những điều cần tránh khi lau dọn bàn thờ
Theo dân gian, thực hiện việc dọn dẹp bàn thờ vào ngày cuối năm cần tránh phạm vào điều kiêng kỵ, nếu phạm phải có thể khiến gia đình gặp trắc trở, năm mới khó khăn.
- Kiêng kỵ xê dịch bát hương và bài vị: Đây là điều tối kỵ. Việc xê dịch bát hương, bài vị sẽ làm đứt sợi dây liên kết, lòng thành không được chứng giám, mang lại xui xẻo cho gia chủ. Trong trường hợp có sự cố bất khả kháng buộc phải xê dịch thì sau đó phải làm lễ thắp hương và di chuyển về đúng như vị trí ban đầu.
- Kiêng kỵ lau dọn khi tay chưa sạch: Trước khi lau dọn, tay phải được rửa sạch, có thể rửa bằng nước ngũ vị hương hoặc nước gừng để tẩy uế.
- Kiêng kỵ lau dọn vào ban đêm: Nghi thức rút tỉa chân hương và lau dọn cần thực hiện vào ban ngày, tránh xê dịch vào đêm tối.
- Kiêng kỵ dùng khăn bẩn hoặc nước bẩn: Khăn lau phải là khăn sạch, nước lau phải là nước sạch, tuyệt đối không dùng khăn lau các vật dụng khác để lau bàn thờ.
- Kiêng kỵ lau dọn khi đang có tang: Nếu gia đình đang có tang chế, nên kiêng lau dọn bàn thờ lớn, chỉ nên lau dọn đơn giản.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Ngày Mùng 1 Tháng 7 Âm Lịch: Gợi Ý Chi Tiết Và Ý Nghĩa Tâm Linh
Quy trình bốc lại bát hương theo chuyên gia phong thủy
Trong trường hợp bàn thờ quá cũ hoặc bát hương bị xê dịch, gia chủ có thể tiến hành bốc lại bát hương. Dưới đây là quy trình bốc lại bát hương chuẩn theo hướng dẫn của chuyên gia phong thủy.
Chuẩn bị nguyên liệu
- Cốt (tro đốt): Dùng tro rơm nếp (có bán tại các hàng mã) hoặc tro của các loại rau củ sạch.
- Thất bảo: Có thể dùng một trong các thất bảo của nhà Phật như hổ phách, lưu ly, thạch anh, mã não… (ưu tiên đá quý, ngọc vì có trường khí cao). Mua ở các cửa hàng đá quý uy tín.
- Lưu ý: Không nên cho giấy trang kim, hạt nhựa… bán sẵn ở các hàng mã vào bát hương. Cũng không nên cho bùa chú, linh phù… của đạo gia, mật tông… vào bát hương vì sẽ gây ra trường khí âm bất lợi.
Quy trình bốc bát hương
- Lau rửa sạch: Giã gừng cho vào rượu trắng, dùng khăn sạch nhúng rượu gừng và lau bát hương, để khô.
- Rửa tay sạch sẽ: Người thực hiện cần rửa tay thật sạch, sau đó lau khô.
- Bốc cốt vào bát: Lần lượt bốc bát hương. Thông thường có ba bát cho thần linh, gia tiên và bà cô. Bốc lần lượt từng nắm cốt vào bát. Để cho yên tâm, Phật gia thường khuyên đếm theo số sinh như “sinh, lão, bệnh, tử”. Lần lượt đếm và bốc cho đến khi gần đầy miệng bát. Nhớ nắm cuối cùng dừng lại ở số “sinh”.
- Cách bốc: Không dốc, đổ cho đầy bát hương, mà nên bốc từng nắm. Trước khi bốc bát hương nào thì trong đầu cũng phải nghĩ là “Con … (họ tên)… xin bốc bát hương cho thần linh (thần linh/gia tiên/bà cô)”.
- Lưu ý: Bốc xong để riêng từng vị trí, tránh nhầm lẫn. Nếu sợ nhầm, có thể viết giấy dán bên ngoài, đến khi đưa lên ban thờ cần bỏ ra.
- Đặt bát hương lên ban thờ:
- Bát hương thần linh ở giữa.
- Bát hương bà cô ở tay trái từ trong nhìn ra.
- Bát hương gia tiên bên tay phải.
- Sắm lễ: Hoa tươi, quả tươi, nước sạch bày lên bàn thờ. Mở rộng cửa ra vào trước khi thắp hương.
- Thắp hương: Lúc mới đầu mỗi bát hương thắp 3 nén, những lần sau chỉ cần một nén là đủ. Nếu có chân nhang cũ có thể cắm lại mỗi bát 3 chân nhang.
- Bố trí: Bát hương đã đặt lên ban thờ cần giữ nguyên vị trí, không xê dịch. Sau bát hương là phần thờ cúng, chỉ nên để ảnh gia tiên (nếu có), không bày rượu, vàng mã… ở đây. Tất cả đồ thờ dâng lên (hoa tươi, quả tươi…) cần ở phía trước hay bên cạnh bát hương.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Rằm Tháng 8 Trọn Vẹn Ý Nghĩa
Thời gian và thời điểm cúng ông Công, ông Táo
Việc lau dọn bàn thờ khi cúng ông Công, ông Táo cần được thực hiện trước hoặc đúng vào ngày cúng. Tuy nhiên, theo chuyên gia Vũ Thế Khanh (Tổng Giám đốc Liên hiệp Khoa học công nghệ tin học ứng dụng UIA), việc lau dọn ban thờ hay còn gọi là lễ bao sái cần phải được tiến hành thường xuyên.
Ông Khanh cho biết: “Việc lau dọn ban thờ là để bày tỏ lòng thành tâm, hiếu nghĩa, tri ân đối với người đã mất. Bất cứ khi nào thấy ban thờ chưa được trang nghiêm, thanh tịnh thì cần phải tiến hành lau dọn ngay, hoặc việc lau dọn có thể theo định kỳ các tháng, không nhất thiết cứ phải chờ đến dịp cuối năm”.
Về thời gian cúng ông Công, ông Táo, truyền thống là vào ngày 23 tháng Chạp. Tuy nhiên, các gia đình có thể làm lễ cúng sớm hơn từ ngày 17 tháng Chạp. Nếu cúng đúng vào ngày 13/12 âm lịch thì sau đó nên để bàn thờ an yên, chờ đến sáng 24 hoặc ngày 25 mới nên thực hiện rút tỉa chân hương. Nghi thức rút tỉa chân hương cần thực hiện vào ban ngày, tránh xê dịch vào đêm tối.
Kết luận
Lau dọn bàn thờ cúng ông Công, ông Táo là một nghi thức quan trọng, thể hiện lòng thành kính của gia chủ đối với các đấng bề trên. Để công việc này diễn ra suôn sẻ và mang lại may mắn cho gia đình, bạn cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc về thời gian, thứ tự lau dọn và các điều kiêng kỵ. Hy vọng những thông tin trong bài viết này sẽ giúp bạn chuẩn bị một mâm lễ cúng ông Táo thật trang trọng và ý nghĩa, từ đó đón một năm mới an khang, thịnh vượng.
Đừng quên truy cập chuaphatanlongthanh.com để tham khảo thêm nhiều bài viết hay về các phong tục tập quán truyền thống và mẹo vặt đời sống khác.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
