Lễ cúng gọi hồn lúa là một nghi lễ quan trọng mang nét văn hóa đặc trưng nhất trong hệ thống tín ngưỡng nông nghiệp của người La Chí ở Lào Cai. Nghi lễ này thể hiện niềm tin sâu sắc vào thế giới tâm linh, sự gắn bó mật thiết giữa con người với thiên nhiên và khát vọng mùa màng bội thu.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Giường: Hướng Dẫn Chi Tiết Cho Người Tuổi Canh Tuất
Tổng quan về lễ cúng gọi hồn lúa
Lễ cúng gọi hồn lúa là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần và thực tiễn sản xuất của người La Chí. Nghi lễ này được tổ chức vào thời điểm trước khi cấy, nhằm mục đích gọi hồn lúa về nhập vào hạt giống để cây trồng phát triển tươi tốt, gia đình có vụ mùa bội thu.
Theo quan niệm của người La Chí, sau khi mùa vụ thu hoạch xong là một khoảng thời gian dài nhàn rỗi, hồn của cây lúa thường ngủ quên chưa tỉnh giấc hoặc “đi chơi” lang thang. Do vậy, gia đình phải nhờ thầy cúng gọi hồn lúa về thì cây lúa mới phát triển tươi tốt, gia đình mới có mùa vụ bội thu. Đây không chỉ là một nghi lễ tín ngưỡng mà còn là một nghi thức tâm lý giúp người nông dân chuẩn bị tinh thần cho một vụ mùa mới.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Giao Thừa Trừ Tịch: Hướng Dẫn Chi Tiết Cho Gia Đình Việt
Quy trình tổ chức lễ cúng gọi hồn lúa
Chuẩn bị lễ vật
Ngày gia đình tổ chức lễ cúng, gia đình phải đi mời một người thầy cúng cao tay trong làng về cúng giúp gia đình. Ngoài ra, họ phải chuẩn bị các lễ vật gồm:
- Một con lợn: biểu tượng của sự sung túc và lòng thành kính.
- Một gói cá: thường là cá suối, tượng trưng cho sự dồi dào.
- Một chai rượu hoẵng: nếu không có rượu hoẵng, gia đình có thể thay thế bằng một chai nước ngọt.
- Một củ gừng: đây là vật cúng thế quan trọng nhất, được người La Chí tôn sùng như vật nối liền giữa người âm và người dương.
- Bốn bó mạ: mạ non tượng trưng cho mầm sống, cho vụ mùa mới.
Các lễ vật được chủ nhà bày lên chiếc mâm gỗ, đặt trước bàn thờ tổ tiên để thầy cúng gọi hồn lúa về cho gia đình.
Diễn biến lễ cúng
1. Khởi đầu nghi lễ:
- Sau khi bày lễ vật xong, chủ nhà lấy hai chiếc nan tre uốn thành hình vòng cung đặt trước mâm thờ với ý nghĩa tượng trưng cho chiếc cầu để thầy đón hồn lúa về.
- Thầy cúng ngồi vào mâm cúng theo tư thế ngồi xổm hoặc ngồi khoanh chân, mặt hướng về phía bàn thờ tổ tiên.
2. Cúng mời tổ tiên:
- Thầy cúng khấn báo cáo với các cụ tổ tiên ba đời là hôm nay gia đình tổ chức lễ cúng gọi hồn lúa, con cháu mời các cụ về hưởng lễ rồi phù hộ cho gia đình có mùa màng bội thu.
- Trong lúc cúng, thầy cúng một tay cầm chiếc sừng trâu thay chén uống rượu (đây là đặc điểm khiến người La Chí còn được gọi là “dân tộc uống rượu sừng trâu”), tay còn lại để thõng.
- Mỗi khi gọi đến ai, thầy cúng lấy nhúm một con cá, hoặc một miếng thịt đặt sang bên cạnh thành một phần riêng, đồng thời, ông cũng nhặt một miếng bỏ thành một đống riêng cạnh là phần của thầy cúng được hưởng.
3. Cúng sống:
- Sau phần cúng mời tổ tiên, gia chủ mang lợn vào cắt tiết, làm sạch lông, đặt gần mâm cúng để thầy cúng giao cho tổ tiên và các vị thần.
4. Cúng chính:
- Đây là phần quan trọng nhất, thầy cúng sẽ giúp gia đình tìm hồn lúa đang trú ngụ ở đâu. Có thể hồn lúa đang ở trong kho thóc, đang ngủ quên, đang “đi chơi” lang thang ở đâu đó, hoặc có thể bị các loại ma bắt giam giữ thì thầy cúng sẽ gọi về.
- Khi tìm thấy hồn lúa, thầy cúng sẽ gọi lần lượt theo trình tự sinh trưởng của cây lúa:
- Gọi phần mầm ở đầu mỗi hạt thóc.
- Gọi phần hạt, phần vỏ trấu.
- Gọi cây mạ non, cây lúa, đốt đòng, lá…
- Cho đến khi cây lúa thành hạt.
- Trong lễ cúng này, gia chủ chuẩn bị một bát nước đặt trước mâm thờ, một củ gừng được buộc vào một sợi dây để đi tìm hồn lúa.
- Củ gừng được người La Chí tôn sùng là vật cúng thế của người La Chí, là vật nối liền giữa người âm và người dương. Đến khi gọi được hồn lúa về nhà thì sợi dây treo củ gừng sẽ đung đưa, còn hồn chưa về, sợi dây sẽ đứng im. Thầy cúng lại tiếp tục gọi, cho đến khi nào hồn lúa về thì nghi lễ mới kết thúc.
5. Kết thúc và ra đồng cấy:
- Sau khi gọi được hồn lúa về nhập vào các bó mạ đặt gần mâm cúng, chủ nhà mang các bó mạ này ra đồng để cấy.
- Bó lúa được chủ nhà giao cho người vợ hoặc người con dâu ra khu ruộng cấy vào thành một đám với ý nghĩa là khóm lúa mẹ, lúa đầu tiên để mở đầu cho một mùa vụ mới.
- Người cấy khóm lúa này tuyệt đối phải là nữ giới với quan niệm là cây lúa mẹ phải do người phụ nữ cấy thì gia đình mới có mùa màng bội thu.
- Sau khóm lúa đầu tiên, mọi người đến giúp cùng ùa xuống ruộng cấy, họ vừa cấy vừa đùa vui với niềm tin về một mùa vụ bội thu.
Có thể bạn quan tâm: Phong Thủy Tam Nguyên Cúng Giao Thừa: Ý Nghĩa, Bài Cúng Và Cách Thực Hiện
Ý nghĩa văn hóa và tín ngưỡng
Lễ cúng gọi hồn lúa không chỉ là một nghi lễ mang tính chất tâm linh mà còn là một yếu tố văn hóa quan trọng, góp phần hình thành bản sắc riêng biệt cho cộng đồng người La Chí. Nghi lễ này thể hiện:
- Sự gắn bó mật thiết giữa con người với thiên nhiên: Người La Chí tin rằng vạn vật đều có linh hồn, trong đó hồn lúa là linh hồn quan trọng nhất đối với đời sống của họ.
- Tín ngưỡng nông nghiệp phong phú: Lễ cúng gọi hồn lúa là một phần trong hệ thống tín ngưỡng nông nghiệp của người La Chí, bao gồm các nghi lễ như lễ cúng cầu mùa, lễ cúng cơm mới, cúng trừ sâu bệnh.
- Tình cảm cộng đồng: Việc mời thầy cúng, chuẩn bị lễ vật, và cùng nhau ra đồng cấy thể hiện tinh thần đoàn kết, hỗ trợ lẫn nhau trong cộng đồng.
- Giá trị giáo dục: Nghi lễ giúp thế hệ trẻ hiểu được giá trị của lao động, sự cần cù, và lòng biết ơn với thiên nhiên.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Giao Thừa Ngoài Trời Năm Canh Tý: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Ý Nghĩa Tâm Linh
Sự tồn tại và phát triển
Ngày nay, lễ cúng gọi hồn lúa vẫn được các thế hệ người La Chí duy trì và coi đây là một tập quán không thể thiếu được trong canh tác nông nghiệp của các gia đình. Dù xã hội có những biến đổi, nhưng niềm tin vào thế giới tâm linh và khát vọng mùa màng bội thu vẫn được gìn giữ, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa của người La Chí nói riêng và cộng đồng các dân tộc Việt Nam nói chung. Lễ cúng gọi hồn lúa là một minh chứng sống động cho sự sống mãi của những giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại.
chuaphatanlongthanh.com – Nơi tổng hợp những giá trị văn hóa, tín ngưỡng và kiến thức đời sống phong phú của Việt Nam.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 8, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
