Trong cuộc sống, có lẽ không có mối quan hệ nào thiêng liêng, sâu nặng và bền chặt hơn mối quan hệ máu mủ giữa cha mẹ và con cái. Từ khi còn là một bào thai trong bụng mẹ cho đến khi trưởng thành, lập gia đình, người con nào cũng mang nặng nghĩa tình và công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ. Vì vậy, đạo làm người, trước hết là phải biết hiếu kính cha mẹ.
Đạo Phật, một tôn giáo lớn trên thế giới, luôn đề cao hạnh hiếu thảo. Trong kho tàng kinh điển đồ sộ của Phật giáo, có rất nhiều bài kinh nói về công ơn cha mẹ và trách nhiệm báo hiếu của con cái. Những lời dạy ấy, dù trải qua hàng ngàn năm lịch sử, vẫn luôn vang vọng và soi sáng con đường làm người cho muôn đời sau.
Những Vấn Đề Cốt Lõi về Đạo Làm Người theo Góc Nhìn Phật Giáo
Đạo làm người là một chủ đề rộng lớn, bao trùm nhiều khía cạnh của cuộc sống. Tuy nhiên, khi nói đến lời dạy của Phật về đạo làm người, đặc biệt là về hiếu đạo, chúng ta có thể khái quát thành ba vấn đề lớn sau:
1. Nhận diện công ơn sâu nặng của cha mẹ: Đức Phật đã dùng những hình ảnh so sánh hết sức sinh động và xúc động để giúp chúng ta thấy rõ, công ơn cha mẹ không thể đong đếm bằng vật chất hay thời gian. Người mẹ đã mang nặng đẻ đau, hy sinh máu thịt để nuôi con khôn lớn. Người cha đã âm thầm gánh vác, dầm mưa dãi nắng để lo toan cho mái ấm gia đình. Mỗi một hơi thở, một nhịp đập trong tim ta ngày hôm nay đều thấm đẫm mồ hôi, nước mắt và cả máu của cha mẹ.
2. Hiểu rõ trách nhiệm báo hiếu của người con: Biết ơn là chưa đủ. Biết ơn phải đi đôi với hành động đền ơn. Phật dạy, báo hiếu không chỉ là việc cung cấp cơm ăn, áo mặc, thuốc thang cho cha mẹ lúc về già. Đó là một trách nhiệm lớn lao, toàn diện cả về vật chất lẫn tinh thần, từ hiện tại cho đến tương lai.
3. Xác định phương pháp thực hành hạnh hiếu: Phật giáo không chỉ dừng lại ở lý luận mà luôn chỉ ra con đường hành trì cụ thể. Làm thế nào để trở thành một người con hiếu thảo? Làm thế nào để báo đáp công ơn cha mẹ một cách trọn vẹn và sâu sắc nhất? Đó là cả một quá trình tu dưỡng, chuyển hóa bản thân và dẫn dắt cha mẹ hướng về điều thiện.
Tại sao Công Ơn Cha Mẹ Lại Là Vấn Đề Trung Tâm trong Đạo Làm Người?
Để lý giải vì sao hiếu đạo lại được đặt lên hàng đầu, chúng ta hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về lời dạy của Đức Phật.
1. Công Ơn Cha Mẹ – Một Khoản Nợ Ân Tình Không Thể Tính Toán
Đức Phật đã từng dùng một ví dụ rất đơn giản nhưng đầy tính so sánh để nói về mức độ biết bao nhiêu là đủ trong việc báo hiếu:
“Có hai người mà các thầy không thể nào đền ơn cho hết được, đó là cha và mẹ. Nếu có người một bên vai cõng cha, một bên vai cõng mẹ, đi xa ngàn dặm, cung phụng đủ mọi thức ăn, đồ mặc, chăn nệm và thuốc thang, thậm chí cha mẹ có tiểu tiện, đại tiện trên vai đi nữa, cũng chưa trả được ân sâu cha mẹ”.
Hình ảnh người con cõng cha mẹ trên vai đã trở thành một biểu tượng bất diệt cho lòng hiếu thảo. Nhưng điều quan trọng hơn cả là, Đức Phật muốn nhấn mạnh rằng, dù bạn có làm gì đi chăng nữa, có hy sinh đến đâu đi nữa, thì công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ vẫn là vô lượng, vô biên.
Một ví dụ khác cũng được Đức Phật đưa ra để nhấn mạnh điều này:
“Sữa mẹ mà chúng ta đã uống còn nhiều hơn nước trong bốn biển”.
Hay:
“Mỗi ngày đứa con bụ bẫm lớn lên đã rút tỉa tàn phá thân hình của người mẹ khô gầy héo mòn, chết sớm cũng vì con”.
Đức Phật Biết Rất Rõ Nhân Quả Thiện Ác, Nên Ngài Muốn Cho Đệ Tử Của Mình Thoát Ra Khỏi Cảnh Khổ Đau, Ngài Thường Ngăn Cấm Không Cho Người Cư Sĩ Hành Các Nghề Nghiệp Ác, Dù Nghề Nghiệp Ấy Kiếm Tiền Rất Dễ, Nhưng Nó Không Phải Là Hạnh Phúc Chân Chính. Ảnh Minh Họa
Có thể bạn quan tâm: Lời Dạy Của Phật Giáo: 10 Bài Học Sống An Lạc Cho Người Hiện Đại
Những lời dạy này không nhằm mục đích khiến người con cảm thấy tội lỗi, mà là để khai mở tâm nhãn, giúp chúng ta nhìn thấy được sự thật về nguồn cội của chính mình. Khi nhìn thấy rõ ràng công ơn sâu nặng ấy, lòng biết ơn tự nhiên sẽ trỗi dậy trong tâm hồn, và từ lòng biết ơn đó, hành động hiếu thảo mới thực sự xuất phát từ trái tim.
2. Hiếu Đạo Là Nền Tảng Của Mọi Hạnh Tốt
Phật dạy:
“Hiếu hạnh đứng đầu trăm hạnh tốt”.
Điều này có nghĩa là, hiếu thảo là gốc rễ của mọi đức tính tốt đẹp khác. Một người con không biết hiếu thảo với cha mẹ, thì rất khó có thể tin tưởng rằng người đó sẽ cư xử tử tế, trung thực và có trách nhiệm với xã hội.
Khi một người biết kính trọng, yêu thương và chăm sóc cha mẹ, thì trong tâm thức của người đó đã hình thành nên tấm lòng nhân ái, biết quan tâm và chia sẻ. Từ đó, họ sẽ dễ dàng lan tỏa tình thương ấy đến ông bà, cô bác, anh chị em trong gia đình, và rộng hơn nữa là đến hàng xóm láng giềng, đến đồng loại.
Hơn nữa, hiếu thảo còn là một hành động tích lũy phước đức to lớn. Kinh điển có dạy:
“Làm con đối với cha mẹ đem chút lễ mọn cúng dường thì được phước vô lượng”.
Điều này không có nghĩa là chúng ta hiếu thảo để mong cầu phước báo. Mà là để khẳng định rằng, hành động hiếu thảo là một việc làm đúng đắn, mang lại lợi lạc cho cả người làm và người nhận.
3. Hậu Quả Của Việc Bất Hiếu
Mặt khác, Đức Phật cũng không ngần ngại nhắc nhở về hậu quả nghiêm trọng của việc bất hiếu:
“Những đứa con bất hiếu, sau khi chết bị đọa vào địa ngục A tỳ, lửa dữ thiêu đốt, ăn hoàn sắt nóng, uống nước đồng sôi, gươm đao đâm chém… ngày đêm chết sống muôn lần, đến trăm ngàn kiếp không ngừng một giây”.
Lời dạy này có thể khiến một số người cảm thấy sợ hãi, nhưng nó lại là một lời cảnh tỉnh cần thiết. Nó giúp chúng ta nhận thức được rằng, bất hiếu là một tội lỗi rất lớn, không thể xem nhẹ.
Đức Phật cũng từng nói:
“Ta trong nhiều kiếp quá khứ, nhờ từ tâm hiếu thuận, cúng dường cha mẹ, do công đức đó, nên sinh lên các từng trời thời làm Thiên đế, xuống nhân gian thì làm Thánh Vương”.
Điều này cho thấy, hiếu thảo không chỉ là một bổn phận, mà còn là một con đường tu tập, dẫn đến an lạc và giải thoát.
Làm Thế Nào Để Trở Thành Một Người Con Hiếu Thảo? – Con Đường Hành Trì Cụ Thể
Biết ơn là chưa đủ. Chúng ta cần phải biến lòng biết ơn thành hành động cụ thể. Dưới đây là những phương pháp thực hành hạnh hiếu theo lời dạy của Đức Phật:
1. Hiếu Thảo Về Vật Chất (Hiếu Dưỡng)
Đây là mức độ cơ bản nhất của hiếu đạo, nhưng cũng là điều kiện tiên quyết. Khi cha mẹ còn sống, trách nhiệm của người con là phải lo lắng, chăm sóc cho cha mẹ về mặt vật chất.
Lời Phật Dạy Sâu Sắc Về Đạo Làm Người Để Tránh Tạo Nghiệp
Cung cấp đầy đủ nhu yếu phẩm: Cơm ăn, áo mặc, chỗ ở, thuốc men khi cha mẹ đau ốm.
Chăm sóc sức khỏe: Thường xuyên quan tâm, hỏi han sức khỏe của cha mẹ. Dẫn cha mẹ đi khám bệnh định kỳ, tuân thủ đúng phác đồ điều trị của bác sĩ.
Tạo điều kiện cho cha mẹ nghỉ ngơi, an hưởng tuổi già: Không để cha mẹ phải làm việc quá sức, lo lắng về kinh tế.
Phật dạy:
“– Cung kính và vâng lời cha mẹ. – Phụng dưỡng khi cha mẹ già yếu. – Giữ gìn thanh danh truyền thống gia đình. – Bảo vệ tài sản cha mẹ để lại. – Lo tang lễ chu đáo khi cha mẹ qua đời”.
Năm điều này là cương lĩnh hành động cụ thể và toàn diện nhất cho một người con hiếu thảo.
2. Hiếu Thảo Về Tinh Thần (Hiếu Kính)
Khi cha mẹ đã được đáp ứng đầy đủ về vật chất, thì nhu cầu về tinh thần lại trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Một người con hiếu thảo phải biết làm cho cha mẹ vui vẻ, an lạc trong tâm hồn.
Điều này bao gồm:
Lòng kính trọng và vâng lời: Luôn luôn giữ thái độ lễ phép, kính trọng khi nói chuyện với cha mẹ. Không được lớn tiếng, cãi lại hay tỏ ra coi thường cha mẹ.
Sự quan tâm, chia sẻ: Thường xuyên trò chuyện, tâm sự với cha mẹ. Chia sẻ những niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống. Lắng nghe những tâm sự, những lời dạy bảo của cha mẹ.
Sự gần gũi, quấn quýt: Dù bận rộn đến đâu, cũng nên dành thời gian về thăm cha mẹ, hoặc gọi điện thoại hỏi thăm. Không để cha mẹ cảm thấy cô đơn, bị bỏ rơi.
Giữ gìn danh dự gia đình: Hành xử phải đàng hoàng, tử tế, không làm điều gì khiến cha mẹ phải mang tiếng xấu.
Phật dạy:
“Này các Thầy Tỳ Kheo! Nếu người nào biết ơn và đền ơn cho dù ở cách xa Ta ngàn dặm, nhưng ta vẫn xem người đó như đứng hầu gần bên Ta. Còn nếu như người nào không biết ơn và đền ơn, cho dù người đó có đứng hầu gần bên Ta nhưng Ta vẫn xem họ cách xa ngàn dặm”.
Lòng biết ơn và đền ơn không phải là một hành động nhất thời, mà phải là một thói quen, một phần tất yếu trong cuộc sống của người con.
3. Hiếu Thảo Về Tinh Thần Cao Cả (Hiếu Đạo)
Đây là mức độ cao nhất của hạnh hiếu. Người con không chỉ chăm sóc cha mẹ về vật chất và tinh thần, mà còn hướng dẫn cha mẹ tu tập, hướng thiện, để có được hạnh phúc lâu dài cả ở hiện tại lẫn tương lai.
Phật dạy rất rõ về điều này:
“Nếu cha mẹ chưa có niềm tin, phải khuyến khích cha mẹ phát tâm tin tưởng tam bảo. – Nếu cha mẹ xan tham, phải khuyến khích cha mẹ phát tâm bố thí. – Nếu cha mẹ theo điều ác, phải khuyến khích cha mẹ hướng về đường thiện. – Nếu cha mẹ theo tà kiến, phải khuyến khích cha mẹ trở về với chánh kiến”.
Đức Phật cũng từng nói:
“Xem người thế gian không có hiếu thảo, chỉ thế này mới gọi là hiếu: Hãy khuyên cha mẹ bỏ ác làm lành, thọ Tam quy giữ Ngũ giới. Dù cha mẹ sớm mai thọ trì quy giới, chiều về cõi chết, đối với ơn nặng cha mẹ nuôi dưỡng, cũng gọi tạm đền”.
Điều này cho thấy, mục đích tối hậu của việc hiếu thảo là giúp cha mẹ thoát khỏi khổ đau, đạt được an lạc chân thật. Khi cha mẹ có niềm tin chân chính, sống cuộc đời thiện lành, thì đó mới là cách báo hiếu trọn vẹn và sâu sắc nhất.
4. Hiếu Thảo Với Cha Mẹ Đã Khuất (Hiếu Thận)
Hiếu thảo không chỉ dành cho cha mẹ còn sống, mà còn phải dành cho cha mẹ đã khuất. Khi cha mẹ qua đời, người con hiếu thảo phải lo tang lễ chu đáo, trang nghiêm, và luôn tưởng nhớ, cầu nguyện cho cha mẹ.
Chúng ta có thể:
Làm lễ cầu siêu, cúng giỗ định kỳ để hồi hướng công đức cho cha mẹ.
Làm việc thiện, phóng sinh, cúng dường Tam bảo và hồi hướng công đức ấy cho cha mẹ.
Giữ gìn nếp nhà, phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình.
Phật dạy:
“Cha mẹ tại tiền như Phật tại thế, gặp thời không có Phật, khéo thờ cha mẹ tức là thờ Phật vậy”.
Lời dạy này thật sâu sắc. Nó nâng hình ảnh cha mẹ ngang hàng với Đức Phật, vị Thầy giác ngộ tối thượng. Điều đó cho thấy, hiếu thảo với cha mẹ chính là một hình thức tu tập, là cách để chúng ta học hỏi và thực hành theo lời Phật dạy.
Những Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ) về Đạo Làm Người và Hiếu Đạo
1. Tôi muốn hiếu thảo với cha mẹ, nhưng điều kiện kinh tế của tôi còn khó khăn, tôi phải làm sao?
Đức Phật dạy: “Làm con đối với cha mẹ đem chút lễ mọn cúng dường thì được phước vô lượng”. Điều đó có nghĩa là, chất lượng của hành động hiếu thảo không nằm ở giá trị vật chất, mà nằm ở tấm lòng chân thành. Dù chỉ là một bữa cơm đơn giản, một câu hỏi thăm ân cần, một cái nắm tay ấm áp, nếu xuất phát từ lòng biết ơn sâu sắc, thì đều là những hành động hiếu thảo cao quý.
2. Cha mẹ tôi đã lớn tuổi, tính tình hay cáu gắt, tôi phải cư xử như thế nào để vẫn giữ được lòng hiếu thảo?
Khi về già, cha mẹ thường hay cáu gắt, khó tính do sức khỏe suy giảm, tâm lý lo lắng. Là người con, chúng ta phải hiểu và thông cảm cho cha mẹ. Khi cha mẹ cáu gắt, hãy lặng lẽ lắng nghe, nhẹ nhàng khuyên nhủ, không tranh cãi, không phản ứng lại. Hãy luôn nhớ rằng, dù cha mẹ có sai, thì công ơn của cha mẹ dành cho mình vẫn là to lớn và không thể phủ nhận.
3. Làm thế nào để tôi có thể hướng dẫn cha mẹ tu tập, nhưng cha mẹ tôi không tin vào Phật pháp?
Việc hướng dẫn cha mẹ tu tập phải được thực hiện một cách từ từ, khéo léo, không gượng ép. Bạn có thể bắt đầu bằng cách:
Làm gương: Hãy tự mình tu tập, sống thiện lành, vui vẻ, an lạc. Khi cha mẹ thấy được sự thay đổi tích cực ở bạn, họ sẽ tự nhiên tin tưởng và muốn học hỏi theo.
Dẫn dụ bằng lý lẽ: Dùng những ví dụ thực tế, những câu chuyện cảm động về lòng hiếu thảo để khơi gợi thiện tâm trong lòng cha mẹ.
Tạo duyên: Dẫn cha mẹ đi chùa tham quan, nghe pháp thoại, tham gia các hoạt động từ thiện. Từ đó, cha mẹ sẽ từ từ tiếp cận và hiểu được giáo lý của Phật.
Kết Luận
Lời dạy của Phật về đạo làm người, đặc biệt là về hiếu nghĩa với cha mẹ, là một kim chỉ nam vững chắc cho cuộc sống của mỗi chúng ta. Hiếu thảo không phải là một bổn phận nặng nề, mà là một niềm hạnh phúc, một cách để chúng ta báo đáp ân tình, tu dưỡng tâm hồn và tích lũy phước đức.
Từ việc chăm sóc cha mẹ về vật chất, đến việc làm vui lòng cha mẹ về tinh thần, và cao cả hơn là hướng dẫn cha mẹ tu tập, hướng thiện – tất cả đều là những biểu hiện của hạnh hiếu.
Hãy bắt đầu từ những việc làm nhỏ bé nhất: Một lời chào hỏi lễ phép, một bữa cơm sum họp, một cuộc điện thoại hỏi thăm, một cái ôm ấm áp… Những hành động ấy, tuy giản dị, nhưng lại là món quà tinh thần vô giá dành cho cha mẹ.
Khi mỗi người con đều biết hiếu kính cha mẹ, thì gia đình sẽ trở thành một tổ ấm hạnh phúc, xã hội sẽ trở nên văn minh, tốt đẹp hơn. Và đó chính là ý nghĩa sâu xa nhất của đạo làm người mà Đức Phật đã dạy bảo chúng ta.
Hãy truy cập chuaphatanlongthanh.com để tìm hiểu thêm nhiều bài viết hữu ích khác về đạo làm người, cách tu dưỡng tâm hồn và xây dựng một cuộc sống an lạc, hạnh phúc.
