Trong khoảnh khắc thiêng liêng nhất của cuộc đời, khi thân thể vật lý sắp tan rã theo quy luật vô thường, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã để lại cho nhân loại những lời di huấn sâu sắc và vĩnh cửu. Những lời dạy cuối cùng này không chỉ là di chúc tinh thần cho các đệ tử, mà còn là ngọn hải đăng soi đường cho muôn đời sau tìm kiếm an lạc và giải thoát.
Có thể bạn quan tâm: Ảnh Phật Ngồi Thiền: Nét Đẹp Thiêng Liêng Trong Đời Sống Tinh Thần Người Việt
Những dấu ấn cuối cùng trên cõi Ta Bà
Cảnh tượng rừng Ta La u ám
Câu chuyện bắt đầu vào một ngày Rằm tháng Hai, khi Đức Phật 80 tuổi, thân thể đã theo quy luật vô thường mà trở nên yếu mệt. Ngài chọn rừng Sa La (cây Ta La có hai nhánh lớn chia ra như hai cái nạn) ở xứ Câu Ly làm nơi an nghỉ cuối cùng. Cảnh tượng lúc ấy thật trang nghiêm và đầy cảm xúc:
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Viết Lời Dẫn Chương Trình Lễ Phật Đản 2024 Đầy Đủ & Ấn Tượng
- Xe pháp đã mòn, nhiệm vụ đã trọn vẹn: Đức Phật ví thân tứ đại của mình như một chiếc cổ xe đã mòn rã, sau khi đã chở pháp khắp nơi.
- Tấm lòng từ bi vô tận: Dù biết mình sắp ra đi, Ngài vẫn tiếp tục hoằng pháp, không ngừng nghỉ.
- Bữa ăn cuối cùng: Trước khi nhập Niết bàn, Ngài thọ trai với ông Thuần Đà, một người làm nghề đốt than, bằng món cháo nấm Chiên đàn (nấm heo rừng).
Người đệ tử cuối cùng
Trong những ngày cuối đời, khi tin Đức Phật sắp nhập Niết bàn lan truyền, các đệ tử từ khắp nơi đổ về để được diện kiến đấng Giác Ngộ lần cuối. Trong số đó có một vị khách đặc biệt – ông Tu Bạc Đà La, một cụ già ngoài 80 tuổi, đến xin xuất gia thọ giới Sa Di. Đức Phật hoan hỷ nhận lời, và ông trở thành người đệ tử cuối cùng trong cuộc đời Ngài.
Bốn đại di huấn: Kim chỉ nam cho hàng đệ tử
Trong giờ phút thiêng liêng, Đức Phật đã tập hợp tất cả các đệ tử có mặt để trao truyền những chỉ dẫn cuối cùng. Dù ông Ca Diếp vì đi hoằng pháp xa chưa kịp về, nhưng bốn đại di huấn này đã trở thành nền tảng vững chắc cho sự tồn tại và phát triển của Phật giáo sau này.
1. Truyền y bát cho Ma Ha Ca Diếp
Đức Phật trao y bát của mình cho vị đại đệ tử Ma Ha Ca Diếp, người được xem là đại diện cho Thiền tông. Đây không chỉ là việc trao truyền vật chất, mà là sự trao truyền tâm ấn, pháp ấn – biểu tượng cho sự tiếp nối dòng truyền thừa chánh pháp.
2. Lấy Giới luật làm Thầy
Đức Phật dạy: “Các đệ tử phải lấy Giới luật làm Thầy.” Đây là lời nhắc nhở sâu sắc rằng, sau khi Ngài nhập Niết bàn, chánh pháp sẽ là vị Thầy duy nhất dẫn dắt chúng sinh. Giới luật không phải là gông cùm mà là con đường an toàn, là ánh sáng soi đường trong đêm tối vô minh.
3. Khai thị cho mỗi Kinh
Đức Phật dặn rằng ở đầu mỗi kinh phải ghi bốn chữ “Như thị ngã văn” (Tôi nghe như thế này). Đây là lời khẳng định về tính xác thực, trung thực của giáo pháp, cho thấy kinh điển là những lời dạy trực tiếp từ Ngài, được các bậc đại đệ tử ghi chép lại.
4. Phân chia Xá Lợi
Có thể bạn quan tâm: Phật Di Lặc Ra Đời: Thời Điểm Và Ý Nghĩa Trong Đời Sống Phật Tử
Xá Lợi của Đức Phật được chia làm ba phần:
- Một phần dâng lên Thiên cung
- Một phần dâng lên Long cung
- Một phần chia cho 8 vị Quốc vương ở Ấn Độ
Việc phân chia Xá Lợi thể hiện tinh thần bình đẳng, không có sự phân biệt đối xử giữa các tầng lớp xã hội, và là biểu tượng cho sự lan tỏa của giáo pháp khắp mọi nơi.
Lời dạy bất tử: “Tự mình thắp đuốc lên mà đi”
Thông điệp về tự lực
Trong những giây phút cuối cùng, Đức Phật để lại một trong những lời dạy sâu sắc nhất:
“Này! Các người phải tự mình thắp đuốc lên mà đi! Các người hãy lấy Pháp của ta làm đuốc! Hãy theo Pháp của ta mà tự giải thoát! Ðừng tìm sự giải thoát ở một kẻ nào khác, đừng tìm sự giải thoát ở một nơi nào khác, ngoài các người!”
Thông điệp này mang ba ý nghĩa trọng đại:
- Tự lực cánh sinh: Mỗi người phải tự nỗ lực trên con đường giải thoát, không thể ỷ lại vào bất kỳ ai.
- Pháp là ngọn đuốc: Giáo pháp là ánh sáng duy nhất soi đường trong đêm tối của si mê.
- Tự thân giải thoát: Giải thoát không thể tìm thấy ở bên ngoài, mà phải tìm thấy trong chính bản thân mỗi người.
Lời nhắc nhở về vô thường
Đức Phật cũng dạy: “Này! Các người đừng vì dục vọng mà quên lời ta dặn. Mọi vật ở đời không có gì quí giá. Chỉ có chân lý của đạo ta là bất di, bất dịch. Hãy tinh tiến lên để giải thoát, hỡi các người rất thân yêu của ta!”
Lời dạy này là lời nhắc nhở về bản chất vô thường của vạn pháp. Những thứ chúng ta coi là quý giá trên đời – danh vọng, tiền tài, sắc đẹp – đều là vô thường, đều sẽ tan biến. Chỉ có chân lý giải thoát là bất biến, là đích đến chân thật của cuộc đời.
Có thể bạn quan tâm: Thơ Phật Đản Hay Nhất: 10 Áng Thơ Ý Nghĩa Tôn Vinh Ngày Đức Phật Đản Sanh
Ý nghĩa siêu việt của lời di huấn
Triết lý về sự tự chủ
Lời dạy “tự mình thắp đuốc lên mà đi” thể hiện tinh thần tự chủ cao độ. Phật giáo không phải là tôn giáo của sự ỷ lại hay cầu xin. Mỗi người là chủ nhân của nghiệp lực và hạnh phúc của chính mình. Không ai có thể thay thế người khác trên con đường giác ngộ.
Tinh thần dân chủ và bình đẳng
Việc trao truyền pháp ấn cho người bình thường (ông Thuần Đà) thay vì chỉ cho các bậc xuất gia, thể hiện tinh thần bình đẳng tuyệt đối trong Phật giáo. Giải thoát không phân biệt đẳng cấp, giới tính hay nghề nghiệp.
Tầm nhìn xa trông rộng
Bốn đại di huấn cho thấy tầm nhìn chiến lược của Đức Phật. Ngài không chỉ lo cho hiện tại mà còn nghĩ đến sự tồn tại và phát triển của Phật giáo trong hàng ngàn năm sau.
Bài học cho người hiện đại
1. Tự lực trong thời đại công nghệ
Trong thời đại mà mọi thứ dường như có thể được thay thế bằng máy móc và AI, lời dạy “tự mình thắp đuốc lên mà đi” càng trở nên ý nghĩa. Công nghệ có thể hỗ trợ, nhưng không thể thay thế sự nỗ lực cá nhân trong việc phát triển tâm linh và đạo đức.
2. Tìm kiếm chân lý giữa muôn vàn thông tin
Giữa biển thông tin hỗn loạn ngày nay, lời dạy “lấy Pháp làm đuốc” là lời nhắc nhở về việc chọn lọc thông tin, tìm kiếm những giá trị chân thật, bền vững thay vì chạy theo những trào lưu phù phiếm.
3. Chấp nhận vô thường
Trong cuộc sống đầy biến động, lời dạy về vô thường giúp chúng ta sống an nhiên hơn, không quá bám chấp vào những thứ phù du, mà tập trung vào việc xây dựng những giá trị tinh thần bền vững.
Di sản bất diệt
Ảnh hưởng đến nhân loại
Lời dạy cuối cùng của Đức Phật không chỉ có giá trị đối với Phật tử mà còn mang tính phổ quát, ảnh hưởng đến toàn nhân loại. Những tư tưởng về tự lực, bình đẳng, từ bi, trí tuệ đã và đang góp phần làm cho thế giới trở nên tốt đẹp hơn.
Sức sống mãnh liệt
Hơn 2500 năm đã trôi qua, nhưng lời dạy cuối cùng của Đức Phật vẫn vang vọng như những hồi chuông thức tỉnh. Giáo pháp của Ngài vẫn tiếp tục được truyền bá khắp năm châu, mang lại ánh sáng trí tuệ và an lạc cho hàng triệu người.
Lời dạy cuối cùng của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni không phải là lời chia ly buồn bã, mà là lời khẳng định về sức sống mãnh liệt của chân lý. Dù thân thể vật lý có tan rã theo quy luật vô thường, nhưng chân lý giải thoát thì bất diệt. Mỗi người chúng ta, khi tiếp nhận và thực hành những lời dạy này, chính là đang tiếp nối ánh sáng trí tuệ từ Đức Phật, thắp lên ngọn đuốc soi đường cho chính mình và cho những người xung quanh.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 30, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
