Múa Lục Cúng Hoa Đăng là một trong những điệu múa cung đình đặc sắc nhất của triều Nguyễn, mang đậm dấu ấn tâm linh và nghệ thuật. Đây là điệu múa kết hợp nhuần nhuyễn giữa âm nhạc, múa và hát, được biểu diễn trong các nghi lễ quan trọng của hoàng cung. Để hiểu rõ hơn về nguồn gốc, ý nghĩa cũng như cách thức trình diễn của điệu múa truyền thống này, mời bạn đọc cùng khám phá bài viết dưới đây.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập Về Nghi Thức Cúng Mông Sơn Thí Thực: Ý Nghĩa Và Quy Trình Chuẩn Xác
Tìm hiểu về điệu múa Lục Cúng Hoa Đăng
Lục Cúng Hoa Đăng là điệu múa mang tính nghi lễ cao, xuất phát từ Phật giáo và sau đó được triều Nguyễn đưa vào cung đình. Tên gọi “Lục Cúng” ám chỉ sáu lần dâng cúng các vật phẩm: Hương, Hoa, Đăng (đèn), Trà, Quả và Thực. Điệu múa này không chỉ là một tiết mục nghệ thuật mà còn chứa đựng những ý nghĩa sâu sắc về tâm linh, thể hiện khát vọng hòa bình, an lạc và sự thịnh vượng của dân tộc. Với sự kết hợp giữa các yếu tố nghi lễ và nghệ thuật biểu diễn, Lục Cúng Hoa Đăng đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa cung đình Huế.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chi Tiết Về Nghi Thức Cúng Giao Thừa Đêm 30 Tết
Nguồn gốc và lịch sử hình thành
Theo các nghiên cứu lịch sử, Lục Cúng Hoa Đăng có nguồn gốc từ lâu đời, bắt nguồn từ Phật giáo và được các vị sư từ Ấn Độ truyền bá vào nước ta. Ban đầu, điệu múa này được biểu diễn ở các chùa lớn thuộc các tỉnh như Thuận Thành, Văn Lâm, Mỹ Hào, Yên Mỹ, Thượng Tín… với mục đích cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Đến thời vua Minh Mạng (1820 – 1839), triều Nguyễn đã cho Viện Hàn lâm nghiên cứu và sửa chữa lại điệu múa này để phù hợp với môi trường biểu diễn cung đình. Từ đây, Lục Cúng Hoa Đăng chính thức trở thành một điệu múa nghi lễ của hoàng cung, được biểu diễn trong các ngày lễ, tế, tiên忌 và lục cúng miếu của triều đình. Quá trình đưa vào cung đình đã làm cho điệu múa trở nên hoàn thiện hơn, từ trang phục, đạo cụ cho đến cách thức biểu diễn.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Rằm Tháng 8 Vào Giờ Nào Để Gia Đạo Hạnh Phúc, Tài Lộc Hanh Thông?
Nội dung và ý nghĩa của điệu múa Lục Cúng Hoa Đăng
Lục Cúng Hoa Đăng là một loại hình nghệ thuật kết hợp giữa múa, hát và âm nhạc. Nội dung của điệu múa xoay quanh việc dâng lên Đức Phật những vật phẩm quý giá, thể hiện sự thành kính và lòng biết ơn. Mỗi lần cúng corresponds to một động tác múa và một bài hát riêng.
Cấu trúc và các lần cúng
Theo các tài liệu nghiên cứu, điệu múa được chia thành sáu lần cúng, mỗi lần ứng với một vật phẩm:
- Dâng Hương: Tạo hình chữ “Nhất” (số 1).
- Dâng Hoa: Tạo hình bông hoa bốn cánh (liên hoa).
- Dâng Đăng (Đèn): Tạo hình chữ “Á”.
- Dâng Trà: Tạo hình chữ “Thủy”.
- Dâng Quả: Tạo hình chữ “Vạn”.
- Dâng Thực (Thức ăn): Tạo hình chữ “Điền”.
Mỗi động tác múa đều được thực hiện một cách uyển chuyển, mềm mại, kết hợp với các điệu hát “Tán” du dương, trầm bổng. Khi kết thúc mỗi khúc hát, nhạc công đánh trống và mõ để tạo nhịp điệu, tạo nên một không khí trang nghiêm và linh thiêng.
Trang phục và đạo cụ
Trang phục của người biểu diễn Lục Cúng Hoa Đăng rất công phu và lộng lẫy. Ban đầu, các vị sư mặc áo cà sa màu vàng, đầu đội mũ thất diện. Về sau, các em bé hóa trang thành Kim đồng, Ngọc nữ để thay thế. Các em đầu đội mũ hoa sen, mặc áo lót màu lục, bên ngoài mặc áo mã tiên, xiêmương, quần giáp, chân đi tất trắng. Trên hai khuỷu tay có gắn một mảnh lửa màu vàng nhạt, khi múa thỉnh thoảng lại tung lên tạo hiệu ứng bắt mắt.
Đạo cụ không thể thiếu là hai chiếc đèn hoa sen. Ánh sáng lung linh từ những ngọn đèn này tạo nên một không gian huyền ảo, trang nghiêm và không kém phần lộng lẫy.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Toàn Tập Về Bàn Thờ Cúng Giao Thừa Ngoài Trời: Ý Nghĩa, Hướng Đặt Và Lễ Vật Chuẩn Tâm Linh
Phân tích nghệ thuật biểu diễn
Lục Cúng Hoa Đăng là sự kết hợp tinh tế của nhiều loại hình nghệ thuật:
- Âm nhạc: Giai điệu hát “Tán” mang âm hưởng Phật giáo, du dương, sâu lắng. Nhạc cụ acompañante gồm trống, mõ, chuông, tạo nên một bản nhạc hòa quyện giữa âm thanh và nhịp điệu.
- Múa: Động tác múa chủ yếu lấy cảm hứng từ nghệ thuật Tuồng như xoan, xéo, ký, cầu, xoay… Ngoài ra, điệu múa còn sử dụng các yếu tố xiếc tập hợp như di chuyển đối hình và xếp chồng người lên nhau. Kết cấu của điệu múa giống như một bức tranh đẹp được trình bày ở cuối mỗi khúc hát.
- Ca từ: Lời hát bằng chữ Hán, ca ngợi đức hạnh của Phật, cầu mong cho chúng sinh được an lành, hạnh phúc. Một số đoạn hát tiêu biểu như:
- “Phật diện như tinh mãn nguyệt / Dịch như thiên nhật phóng quang minh / Viên quang phổ chiếu ứ thập phương / Hỷ xả từ bi giai cụ túc.” (Dịch nghĩa: Mặt Phật như trăng tròn đầy / Cũng như nghìn mặt trời tuôn ánh sáng / Hào quang viên mãn soi đủ mười phương / Hỉ, xả, từ, bi đều đủ cả).
- “Tự qui y Phật / Đương nguyện chúng sinh / Nhất thiết vô ngại…” (Dịch nghĩa: Tự mình qui y Phật / Nguyện cầu chúng sinh / Hết thảy không lo ngại…).
Sự kết hợp này tạo nên một tổng thể nghệ thuật hoàn chỉnh, vừa mang tính nghi lễ cao, vừa có giá trị nghệ thuật sâu sắc.
So sánh giữa biểu diễn trong cung đình và Phật giáo
Mặc dù cùng một điệu múa, nhưng Lục Cúng Hoa Đăng khi biểu diễn trong cung đình và trong Phật giáo có những điểm khác biệt:
- Mục đích: Trong cung đình, điệu múa được biểu diễn trong các ngày lễ tế, tiên忌, lục cúng miếu để thể hiện sự tôn kính với tổ tiên và thần linh. Trong Phật giáo, nó được biểu diễn trong các dịp lễ lạc thành, an vị, vía Phật… với mục đích cầu siêu, giải oan, hoặc cầu mong cho chúng sinh được thái bình.
- Môi trường biểu diễn: Môi trường cung đình mang tính uy nghiêm, trang trọng hơn. Các diễn viên phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc biểu diễn.
- Trang phục: Trong cung đình, trang phục được thiết kế công phu hơn, với số lượng biên chế lên đến 48 vũ sinh (vừa nam vừa nữ).
Dù có sự khác biệt, nhưng giai điệu hát “Tán” vẫn được giữ nguyên, thể hiện sự gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống.
Thực trạng và nỗ lực bảo tồn
Hiện nay, Lục Cúng Hoa Đăng đang面临 một số khó khăn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị:
- Môi trường biểu diễn: Môi trường biểu diễn không còn như thời phong kiến, dẫn đến việc điệu múa không còn giữ được chức năng nghi lễ ban đầu.
- Tài liệu nghiên cứu: Các tài liệu nghiên cứu về điệu múa còn thiếu sót, chưa đầy đủ.
- Đội ngũ kế thừa: Việc đào tạo thế hệ diễn viên kế thừa đòi hỏi nhiều công sức và thời gian.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu và nghệ nhân Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Cung đình Huế (thuộc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế) đang cùng nhau nỗ lực nghiên cứu, sưu tầm tài liệu để bổ sung những điểm còn thiếu sót. Họ hy vọng có thể từng bước phục hồi và đưa điệu múa này trở lại với vẻ đẹp hoàn thiện như ban đầu.
Kết luận
Lục Cúng Hoa Đăng là một viên ngọc quý trong kho tàng văn hóa nghệ thuật dân tộc. Với những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật đặc sắc, điệu múa xứng đáng được bảo tồn và phát huy. Việc tìm hiểu và nghiên cứu về Lục Cúng Hoa Đăng không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về đời sống văn hóa cung đình Huế mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Hãy cùng nhau chung tay bảo vệ và phát huy những giá trị truyền thống quý giá này để thế hệ mai sau vẫn được chiêm ngưỡng và tự hào về di sản văn hóa của cha ông.
Mời bạn đọc tham khảo thêm các bài viết khác tại chuaphatanlongthanh.com để khám phá thêm nhiều kiến thức bổ ích về văn hóa, lịch sử và đời sống.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
