Theo phong tục truyền thống của người Việt, cứ vào ngày 23 tháng Chạp hàng năm, các gia đình lại chuẩn bị mâm cơm để tiễn Táo Quân về trời. Đây không chỉ là nghi lễ mang tính tâm linh mà còn là cách để con cháu thể hiện lòng thành kính với các vị thần cai quản bếp núc. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ mâm cỗ cúng ông Công ông Táo cần những gì và cách chuẩn bị ra sao cho đúng. Việc chuẩn bị một mâm cơm tươm tất giúp gia chủ gửi gắm mong ước về một năm mới bình an, sung túc.
Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết cách chuẩn bị mâm cỗ cúng ông Táo đơn giản nhưng vẫn giữ được nét văn hóa truyền thống. Chúng tôi sẽ phân tích từng thành phần lễ vật, nghi thức cúng cũng như những lưu ý quan trọng để bạn đọc có thể thực hiện một cách chuẩn xác nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Đất Miền Trung Trọn Vẹn Ý Nghĩa Tâm Linh
Tổng quan về lễ vật và nghi thức cúng
Lễ cúng ông Công ông Táo không cần quá cầu kỳ hay tốn kém, điều quan trọng nhất là sự thành tâm của gia chủ. Tùy thuộc vào điều kiện kinh tế và phong tục vùng miền, mâm cỗ có thể được chuẩn bị theo các cách khác nhau, nhưng thường sẽ bao gồm các hạng mục chính sau:
- Lễ vật cúng Táo Quân: Bao gồm 3 bộ mũ ông Táo (2 mũ nam có cánh chuồn và 1 mũ nữ không cánh chuồn), cá chép sống (hoặc vàng mã hình cá chép), quần áo, hia boots bằng giấy, cùng với trầu cau, hoa quả và tiền vàng.
- Mâm cỗ mặn hoặc chay: Tùy theo tập quán, gia đình có thể chuẩn bị mâm cỗ mặn với các món ăn truyền thống như xôi, gà luộc, canh măng, hoặc mâm cỗ chay thanh đạm.
- Thời gian cúng: Nên cúng trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp để Táo Quân kịp lên chầu trời.
- Nghi thức: Sau khi thắp hương, đọc văn khấn, gia chủ sẽ hóa vàng mã và phóng sinh cá chép để tiễn Táo Quân.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Trọn Vẹn Nghi Thức Lập Đàn Cúng 49 Ngày Cho Người Đã Khuất
Lễ vật cúng ông Công ông Táo
Việc chuẩn bị lễ vật là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong nghi lễ này. Dưới đây là chi tiết các lễ vật cần thiết:
Mũ ông Táo và các vật phẩm giấy
Theo truyền thuyết, Táo Quân gồm hai ông và một bà (hoặc một ông, một bà tùy vùng). Do đó, lễ vật cần chuẩn bị:
- 3 chiếc mũ Táo: Trong đó có 2 chiếc mũ dành cho hai Táo ông (có 2 cánh chuồn) và 1 chiếc mũ dành cho Táo bà (không có cánh chuồn). Ngày nay, nhiều gia đình chỉ cúng tượng trưng 1 chiếc mũ ông Công có cánh chuồn kèm theo áo và hia giấy.
- Vàng mã: Gồm tiền vàng, quần áo, hia boots cho Táo Quân. Bạn có thể tìm mua các bộ lễ vật được gói sẵn tại các cửa hàng đồ cúng.
Cá chép – Phương tiện di chuyển
Cá chép là hình tượng trung tâm trong lễ cúng này, tượng trưng cho phương tiện để Táo Quân cưỡi về trời.
- Miền Bắc: Các gia đình thường cúng cá chép còn sống, thả trong chậu nước nhỏ. Sau khi cúng xong, gia chủ sẽ mang cá đi phóng sinh ở ao, hồ, sông suối.
- Miền Trung: Người ta thường cúng 1 con ngựa bằng giấy có yên cương đầy đủ thay cho cá chép.
- Miền Nam: Thường chỉ cúng mũ, áo và hia boots bằng giấy.
Lưu ý: Khi mua cá chép, bạn nên chọn những con khỏe mạnh, bơi lội tung tăng. Tránh mua cá đã ươn hoặc bị thương tích.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Sao Ngày Mấy? Ý Nghĩa, Thời Điểm Và Những Điều Cần Biết
Mâm cỗ cúng ông Công ông Táo
Mâm cỗ cúng không cần quá “mâm cao cỗ đầy” mà nên tập trung vào sự tươm tất và lòng thành. Bạn có thể chuẩn bị mâm cỗ mặn hoặc mâm cỗ chay tùy theo điều kiện gia đình.
Mâm cỗ mặn truyền thống
Đây là cách chuẩn bị phổ biến nhất ở các tỉnh miền Bắc và miền Trung. Một mâm cỗ mặn cơ bản thường bao gồm:
- 1 đĩa gạo và 1 đĩa muối (tượng trưng cho sự ấm no, no đủ).
- 5 lạng thịt vai luộc (hoặc 1 con gà luộc nguyên con).
- 1 bát canh (thường là canh măng hoặc canh bóng).
- 1 đĩa xào (xào thập cẩm theo mùa).
- 1 đĩa giò (giò lụa hoặc giò xào).
- 1 con cá chép rán (nếu không cúng cá sống) hoặc cá chép hấp.
- 1 đĩa xôi gấc (mang ý nghĩa may mắn, tài lộc).
- 1 đĩa hoa quả (chuẩn bị 5 loại quả tươi, đẹp).
- 1 ấm trà sen và 3 chén rượu.
- Quả cau, lá trầu (thường được têm cánh phượng).
- 1 lọ hoa (hoa cúc hoặc hoa lay ơn).
Mâm cỗ chay
Với những gia đình ăn chay hoặc theo đạo Phật, mâm cỗ chay là lựa chọn phù hợp. Các món ăn có thể thay thế bằng:
- Xôi chay (xôi dừa, xôi đậu).
- Các món chay giả mặn (chả lúa, nem chay, giò chay).
- Canh nấm, rau củ quả.
- Bánh kẹo, mứt, trà, hoa quả.
Cập nhật hiện nay: Nhiều gia đình hiện đại đã đơn giản hóa mâm cỗ bằng cách thay đổi các món cho phù hợp với thời tiết và khẩu vị. Ví dụ, thay thịt lợn luộc bằng gà luộc, hoặc thay đổi các loại canh, xào theo mùa vụ.
Có thể bạn quan tâm: Mùng 2 Tết 2026: Cẩm Nang Văn Khấn, Lễ Vật & Những Điều Cần Biết
Thời gian và nghi thức cúng ông Công ông Táo
Để lễ cúng diễn ra trọn vẹn, gia chủ cần tuân thủ đúng thời gian và nghi thức sau:
Thời gian cúng
Theo các chuyên gia phong thủy, lễ cúng ông Táo phải được thực hiện trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp. Đây là khoảng thời gian Táo Quân chuẩn bị lên thiên đình để bẩm báo mọi việc của gia chủ trong năm.
- Bạn có thể cúng vào trưa hoặc tối ngày 22 tháng Chạp.
- Hoặc cúng vào sáng ngày 23 tháng Chạp (trước 12h trưa).
Việc cúng quá muộn sẽ không tốt, vì Táo Quân có thể không kịp giờ lên đường.
Nghi thức cúng
Quy trình cúng diễn ra như sau:
- Chuẩn bị bàn thờ: Dọn dẹp bàn thờ Táo Quân hoặc bàn thờ gia tiên sạch sẽ. Nếu nhà có bàn thờ Táo riêng thì đặt mâm cỗ lên đó, nếu không có thể đặt trên bàn thờ gia tiên (lưu ý đặt mâm cỗ Táo ở vị trí thấp hơn mâm cỗ gia tiên).
- Bày lễ: Xếp mũ, áo, vàng mã, trầu cau, hoa quả và mâm cỗ thức ăn lên bàn thờ.
- Thắp hương: Gia chủ thắp 3 nén hương, khấn vái thành tâm cầu xin Táo Quân phù hộ cho gia đình bình an, no ấm.
- Chờ hương tàn: Sau khi hương cháy gần hết (khoảng 2/3 cây hương), gia chủ hóa vàng mã (đốt mũ, áo, tiền vàng).
- Phóng sinh cá chép: Đây là bước quan trọng để tiễn Táo Quân. Gia chủ mang cá chép ra ao, hồ, sông suối để thả. Lưu ý: Không thả cá chép cùng túi ni lông xuống nước, cũng không đứng từ trên cao ném cá xuống mà phải xuống tận mép nước để thả nhẹ nhàng.
Một số lưu ý quan trọng khi làm lễ cúng
Để tránh những sai sót không đáng có, bạn cần ghi nhớ những điểm sau:
- Thời gian hoàn thành lễ: Dù bận rộn thế nào cũng phải hoàn thành lễ cúng trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp.
- Vị trí đặt mâm cúng: Đặt mâm cúng ở bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ Táo Quân (nếu có), tuyệt đối không đặt ở dưới bếp hoặc nơi ăn uống.
- Trang phục: Gia chủ thực hiện nghi lễ cần mặc trang phục chỉnh tề, kín đáo, sạch sẽ để thể hiện sự tôn trọng.
- Văn khấn: Khi đọc văn khấn, giọng phải to, rõ ràng, nghiêm túc, không nói chuyện riêng trong lúc thắp hương.
- Cá chép: Khi phóng sinh cá chép, không vứt túi ni lông xuống nước và không ném cá từ trên cao xuống để tránh làm cá bị thương hoặc chết.
Việc chuẩn bị mâm cỗ cúng ông Công ông Táo đơn giản nhưng đầy đủ không chỉ giúp giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc mà còn là cách để các thành viên trong gia đình sum vầy, nhắc nhở nhau về truyền thống uống nước nhớ nguồn. Hy vọng những chia sẻ trên đây sẽ giúp bạn đọc chuẩn bị tươm tất, kỹ lưỡng cho ngày lễ quan trọng này.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
