Mâm cơm cúng ông Táo luôn là một phần không thể thiếu trong văn hóa tâm linh của người Việt mỗi dịp Tết đến Xuân về. Vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch, các gia đình thường chuẩn bị mâm cơm tươm tất để tiễn hai ông một bà Táo về trời báo cáo mọi việc với Ngọc Hoàng. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ ý nghĩa thực sự của nghi lễ này cũng như cách chuẩn bị mâm cơm thế nào cho vừa đủ đầy, vừa hợp lý. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn những thông tin chi tiết nhất về ý nghĩa, thời gian, cũng như các món ăn truyền thống và hiện đại để bạn có một mâm cơm cúng ông Táo trọn vẹn.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Rằm Tháng 7: Cẩm Nang Chọn Ngày, Giờ Hoàng Đạo Và Chuẩn Bị Lễ Vật Đầy Đủ
Ý nghĩa và thời gian cúng ông Táo chuẩn nhất
Theo truyền thống dân gian, Táo Quân (hay còn gọi là Ông Táo, Bà Táo) là vị thần bếp núc, cai quản mọi việc trong gia đình. Tương truyền, hằng năm, vào ngày 23 tháng Chạp, các vị thần này sẽ cưỡi cá chép lên thiên đình để bẩm báo mọi việc tốt xấu của gia chủ trong năm. Vì vậy, lễ cúng ông Táo không chỉ là nghi thức truyền thống mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, cầu mong một năm mới bình an, may mắn và sung túc cho cả gia đình.
Thời gian cúng ông Táo thường được thực hiện vào ngày 23 tháng Chạp. Tuy nhiên, theo các chuyên gia văn hóa, lễ cúng nên được diễn ra vào buổi sáng hoặc trưa. Thời gian lý tưởng nhất là khoảng từ 9 giờ đến 11 giờ 50 phút sáng. Đây là khung giờ đẹp, khí trời trong lành, phù hợp để tiễn thần bếp về trời. Việc cúng quá muộn (sau 12 giờ trưa) có thể khiến các vị thần không kịp giờ lên đường. Gia chủ cần lưu ý, không nên cúng quá sớm trước ngày 23 tháng Chạp.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Ông Công Ông Táo Năm 2026: Văn Khấn Chuẩn Và Hướng Dẫn Chi Tiết
Các lễ vật không thể thiếu trên bàn thờ cúng ông Táo
Mâm cơm cúng ông Táo không cần quá cầu kỳ nhưng phải tươm tất, thể hiện sự thành kính. Dưới đây là những lễ vật cơ bản mà gia đình nào cũng cần chuẩn bị:
Mâm cỗ mặn truyền thống
Mâm cỗ mặn là phần quan trọng nhất, thể hiện sự hiếu khách và lòng thành của gia chủ đối với các vị thần. Một mâm cỗ mặn truyền thống thường bao gồm:
- Thịt lợn luộc: Thường là thịt ba chỉ hoặc thịt mông luộc nguyên miếng, thái miếng vuông vừa ăn.
- Canh: Có thể là canh măng, canh bóng hoặc canh miến, tùy theo tập quán vùng miền.
- Món xào: Một đĩa rau củ xào thập cẩm (cà rốt, su hào, nấm, giá đỗ).
- Giò/Chả: Một đĩa giò lụa, giò thủ hoặc chả lụa, chả bò.
- Món cá chép: Đây là lễ vật đặc biệt quan trọng. Có thể cúng cá chép sống hoặc làm món ăn từ cá chép (cá chép om dưa, cá chép chiên giòn).
- Xôi: Một đĩa xôi gấc hoặc xôi đỗ xanh, tạo màu đỏ may mắn.
- Chè: Một bát chè (chè kho, chè đỗ đen) hoặc chè lam tùy vùng.
- Trái cây: Mâm ngũ quả tươi ngon, đẹp mắt.
- Hoa: Một bình hoa cúc hoặc hoa lay ơn.
- Gạo, muối, nước: 3 bát cơm nhỏ, 3 chén nước hoặc rượu trắng.
- Đũa, bát: Sắp xếp 3 đôi đũa và 3 cái bát nhỏ.
Ngày nay, tùy điều kiện kinh tế và hoàn cảnh gia đình, các gia đình có thể giản lược bớt một số món nhưng vẫn đảm bảo tính tôn nghiêm và đủ đầy.
Vàng mã và cá chép
Lễ vật không thể thiếu trong nghi lễ này là vàng mã và cá chép:
- Vàng mã: Gồm tiền vàng, 3 chiếc mũ (2 chiếc mũ có cánh chuồn cho hai ông Táo và 1 chiếc mũ không cánh chuồn cho bà Táo), 1 chiếc áo, 1 đôi hia và hình cá chép bằng giấy (nếu không cúng cá chép sống). Sau khi cúng xong, gia chủ sẽ hóa vàng mã để tiễn các vị thần.
- Cá chép: Theo tích truyện, cá chép là phương tiện để Táo Quân cưỡi về trời. Gia đình thường mua 1 hoặc 3 con cá chép sống, thả vào chậu nước nhỏ đặt kế mâm cỗ. Sau khi cúng xong, sẽ tiến hành phóng sinh cá ở các ao, hồ, sông để các vị thần lấy đó làm phương tiện đi chầu trời.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Giao Thừa Vào Mấy Giờ Để Năm Mới May Mắn? Cẩm Nang Chi Tiết Dành Cho Mọi Gia Đình
Gợi ý 2 mâm cơm cúng ông Táo đơn giản, dễ làm
Dưới đây là 2 gợi ý mâm cơm cúng (1 mặn, 1 chay) chi tiết với các công thức chế biến cụ thể để bạn tham khảo.
Mâm cỗ mặn: Đa dạng món ăn truyền thống
Mâm cỗ mặn này phù hợp với gia đình đông người, thể hiện sự no ấm, đủ đầy.
1. Gà luộc
- Nguyên liệu: 1 con gà ta (khoảng 1.5kg), 3 nhánh hành lá, 1 củ gừng, gia vị (muối, nước tương, dầu ăn).
- Cách thực hiện:
- Bước 1: Gà làm sạch, rửa kỹ với muối và nước. Cho gà vào nồi lớn, đổ nước ngập thịt. Thêm 2 nhánh hành lá đập dập và vài lát gừng vào nồi nước luộc.
- Bước 2: Đun sôi nồi nước với lửa lớn. Khi nước sôi, vặn nhỏ lửa, luộc thêm khoảng 30-40 phút tùy kích thước gà. Kiểm tra gà chín bằng cách dùng đũa xiên vào phần thịt đùi, nếu không thấy nước hồng chảy ra là được.
- Bước 3: Vớt gà ra rổ cho ráo nước. Khi gà nguội bớt, chặt thành miếng vừa ăn, bày ra đĩa. Nước chấm gà ngon thường là muối tiêu chanh hoặc muối gừng.
2. Chả trứng ngũ sắc
- Nguyên liệu: 100g thịt heo xay, 200g tôm bóc vỏ, 4 tai nấm mèo thái sợi, 1/2 củ cà rốt thái sợi, 2 lòng đỏ trứng gà, 2 lá rong biển, hành lá, dầu hào, nước mắm, bột nêm.
- Cách thực hiện:
- Bước 1: Xay nhuyễn tôm và thịt heo với 1 muỗng canh dầu hào, 1 muỗng canh nước mắm, ít hạt nêm. Trộn đều hỗn hợp thịt xay với nấm mèo, cà rốt, hành lá cắt nhỏ.
- Bước 2: Chiên lòng đỏ trứng gà thành 2 miếng tròn vàng đều. Đặt lá rong biển lên trứng, dàn đều nhân thịt xay lên trên và cuộn tròn lại.
- Bước 3: Dùng giấy bạc cuốn chặt cuộn chả lại, hấp cách thủy trong 25 phút. Sau khi chả nguội, cắt thành khoanh tròn, xếp ra đĩa.
3. Xôi hai màu (gấc và dành dành)
- Nguyên liệu: 400g gạo nếp, 1 quả gấc, 1 quả dành dành, nước cốt dừa, dừa bào sợi, rượu trắng, dầu ăn.
- Cách thực hiện:
- Bước 1: Gạo nếp vo sạch, chia làm 2 phần, ngâm qua đêm. Gấc lấy thịt trộn với ít rượu trắng, bóp đều. Dành dành ngâm nước nóng lấy nước vàng.
- Bước 2: Trộn 1/2 nếp với thịt gấc, 1/2 nếp còn lại với nước dành dành.
- Bước 3: Hấp xôi chín kỹ (khoảng 25-30 phút). Khi hấp cho một ít dầu ăn để xôi bóng và mềm. Dùng khuôn tạo hình xôi cho đẹp mắt.
4. Canh măng móng giò
- Nguyên liệu: Măng khô, móng giò, sườn non, hành lá, gia vị.
- Cách thực hiện:
- Bước 1: Măng khô ngâm nước vo gạo 3-5 ngày, thay nước đều đặn để loại bỏ độc tố. Khi măng nở, luộc lại 2-3 lần để đảm bảo an toàn. Móng giò và sườn chần qua nước sôi có muối, rửa sạch.
- Bước 2: Cho móng giò, sườn vào nồi hầm với nước mắm, đảo đều. Thêm nước vừa đủ, đun sôi, hớt bọt để nước dùng trong.
- Bước 3: Cho măng đã luộc vào nồi, ninh khoảng 30-45 phút cho móng giò mềm. Nêm nếm lại gia vị, cho hành lá cắt nhỏ, múc ra tô.
5. Bò xào ớt chuông
- Nguyên liệu: 150g thịt bò, 8 quả ớt chuông, nước tương, dầu mè, dầu ăn, muối, tiêu, rượu trắng.
- Cách thực hiện:
- Bước 1: Thịt bò thái mỏng, ướp với 1 muỗng canh nước tương, 1 muỗng cà phê dầu mè, 1/2 muỗng cà phê tiêu, để 15 phút.
- Bước 2: Ớt chuông thái miếng vuông. Bắc chảo dầu nóng, xào ớt chuông với lửa lớn 30 giây, thêm 1 muỗng canh rượu trắng, xào thêm 30 giây.
- Bước 3: Cho thịt bò vào xào nhanh tay với lửa lớn, thịt vừa chín tới thì tắt bếp để giữ độ mềm. Nêm nếm lại vừa miệng, bày ra đĩa.
6. Chè kho
- Nguyên liệu: 200g đậu xanh không vỏ, 30ml nước cốt dừa, lá dứa, mè rang, muối, đường.
- Cách thực hiện:
- Bước 1: Đậu xanh vo sạch, ngâm nước ấm qua đêm. Hấp đậu với lá dứa cho thơm trong 25-30 phút.
- Bước 2: Cho đậu đã hấp vào máy xay sinh tố, xay nhuyễn. Hòa đậu xanh với đường, muối, nước cốt dừa, sên trên chảo lửa nhỏ đến khi quyện lại thành khối mịn.
- Bước 3: Cho đậu xanh vào khuôn tạo hình, rắc mè rang lên trên.
Mâm cỗ chay: Thanh đạm nhưng không kém phần tươm tất
Đối với gia đình theo đạo Phật hoặc muốn mâm cỗ nhẹ nhàng hơn, có thể tham khảo mâm cỗ chay dưới đây.
1. Salad cá chép (biểu tượng cá chép)
- Nguyên liệu: 200g tôm luộc (hoặc nấm bào ngư nếu chay hoàn toàn), xà lách xoăn, cà rốt bào sợi, sốt mayonnaise, rau câu sợi khô (mua tại chợ).
- Cách thực hiện:
- Tôm luộc bóc vỏ, xà lách rửa sạch. Rau câu sợi ngâm mềm.
- Xếp xà lách làm thân cá, tôm cắt đôi làm đầu cá, cà rốt làm vây, rau câu sợi làm đuôi cá. Trang trí thêm sốt mayonnaise.
2. Cà chua nhồi tàu hũ
- Nguyên liệu: 3 trái cà chua lớn, 1 miếng tàu hũ (lấy ruột trắng), nấm mèo, chả lụa chay (hoặc nấm xay), gia vị chay.
- Cách thực hiện:
- Cà chua rửa sạch, cắt đôi, bỏ hạt. Nấm mèo ngâm mềm, băm nhuyễn. Ruột tàu hũ tán nhuyễn.
- Trộn đều nấm mèo, chả lụa chay, ruột tàu hũ, nêm gia vị chay. Nhồi nhân vào cà chua.
- Chiên sơ cà chua mặt nhồi xuống để cố định nhân.
3. Súp tóc tiên rau củ
- Nguyên liệu: Cà rốt, chả lụa chay, nấm đùi gà, tóc tiên (rong biển), ngò băm, gia vị.
- Cách thực hiện:
- Cà rốt, chả lụa chay, nấm đùi gà cắt hạt lựu. Tóc tiên ngâm nước cho mềm.
- Đun sôi nước, cho tất cả nguyên liệu vào, nêm gia vị (có thể cho bột sắn để súp sệt lại). Đun sôi lại là được.
4. Bì cuốn chay
- Nguyên liệu: Bì chay, thính, vỏ tàu hũ chiên (cắt sợi), rau húng quế, bánh tráng, nước mắm chay.
- Cách thực hiện:
- Trộn bì chay với thính.
- Làm mềm bánh tráng, cho bì, vỏ tàu hũ chiên, rau húng quế vào, cuộn tròn. Dùng kèm nước mắm chay.
5. Xôi gấc
- Nguyên liệu: Gạo nếp, gấc, dừa bào, đường, muối.
- Cách thực hiện: Vo gạo, trộn đều thịt gấc với gạo, thêm ít muối và đường, hấp chín. Xôi gấc dâng cúng thường có màu đỏ thắm, tượng trưng cho may mắn.
Có thể bạn quan tâm: Cách Luộc Gà Cúng Đẹp: Cẩm Nang Toàn Tập Cho Mâm Cơm Ngày Lễ
Một số món thường xuất hiện trong mâm cỗ cúng ông Táo
Ngoài các món chính trên, bạn có thể bổ sung thêm các món sau để mâm cỗ thêm phong phú:
- Nem rán/Chả giò: Nhân thịt, trứng gà, cà rốt, giá.
- Canh mọc hầm củ quả: Xương heo, giò sống, bắp ngọt, đậu cove, cà rốt, nấm hương, su su.
- Dưa hành, dưa kiệu: Món ăn kèm truyền thống ngày Tết.
- Bắp cải cuốn thịt hấp: Món ăn thanh đạm, dễ chế biến.
Kết luận
Việc chuẩn bị mâm cơm cúng ông Táo không chỉ là trách nhiệm mà còn là cách thể hiện lòng biết ơn và mong muốn một năm mới an lành. Dù bạn chọn mâm cỗ mặn truyền thống hay mâm cỗ chay thanh đạm, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm. Hy vọng những chia sẻ trên đây của chuaphatanlongthanh.com sẽ giúp bạn đọc có cái nhìn toàn diện và chuẩn bị một nghi lễ trọn vẹn, ấm cúng bên gia đình. Chúc bạn và gia đình có một mùa Tết sum vầy, hạnh phúc!
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
