Mâm cơm cúng tạ đất đầu năm là một nghi lễ truyền thống đẹp trong văn hóa người Việt, thể hiện lòng thành kính và biết ơn đối với thần linh, thổ địa đã che chở cho gia đình. Đây không chỉ là phong tục mà còn là cách để các thành viên trong gia đình cùng nhau hướng về tổ tiên, cầu mong một năm mới an lành, may mắn. Để buổi lễ diễn ra trọn vẹn, việc chuẩn bị mâm cúng tươm tất và thực hiện nghi thức đúng cách là vô cùng quan trọng.
Bài viết này sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết về mâm cúng tạ đất đầu năm, bao gồm các lễ vật cần thiết, cách sắp xếp và bài văn khấn chuẩn xác để bạn đọc có thể tham khảo và thực hiện.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Ngày 30 Tết Miền Trung: Từ A-z Cho Ngày Sum Họp
Những lưu ý quan trọng trước khi cúng tạ đất
Trước khi đi vào chi tiết mâm cúng, có một số nguyên tắc cốt lõi mà gia chủ cần ghi nhớ để đảm bảo buổi lễ đạt được ý nghĩa tâm linh sâu sắc.
- Thành tâm là trên hết: Dù lễ vật có đầy đặn hay khiêm tốn, tấm lòng thành kính của người cúng mới là yếu tố quyết định. Sự thành tâm thể hiện qua thái độ trang nghiêm, lời nói nhã nhặn và hành động dọn dẹp sạch sẽ nơi thờ cúng.
- Chọn ngày lành tháng tốt: Người xưa quan niệm việc cúng tạ đất nên tiến hành vào những ngày đầu năm mới, đặc biệt là sau ngày mùng 1 Tết. Gia chủ có thể xem lịch vạn niên để chọn ngày đẹp, giờ tốt phù hợp với tuổi tác của mình, tránh những ngày xung khắc.
- Vệ sinh không gian thờ cúng: Trước khi sắp mâm cúng, cần dọn dẹp bàn thờ, khu vực thờ cúng (trong nhà hoặc ngoài trời) sạch sẽ, thoáng đãng. Bát hương cần được lau chùi, thay nước mới và tỉa chân nhang gọn gàng.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Trang Trí Mâm Cúng Ngày Tết Miền Nam: Ý Nghĩa Và Cách Bày Biện Chuẩn Truyền Thống
Mâm cúng tạ đất đầu năm bao gồm những gì?
Tùy vào điều kiện và tập quán vùng miền, mâm cúng tạ đất có thể là mâm cúng chay hoặc mâm cúng mặn. Dưới đây là gợi ý chi tiết về lễ vật cho cả hai loại mâm cúng.
Mâm cúng chay tạ đất đầu năm
Mâm cúng chay thường được các gia đình theo đạo Phật hoặc muốn giữ sự thanh tịnh ưa chuộng. Lễ vật cần đảm bảo tươi ngon, trình bày đẹp mắt.
- Hoa tươi: Nên chọn các loại hoa có màu sắc vàng, đỏ tươi sáng như hoa cúc, hoa lay ơn, hoa đồng tiền. Tránh hoa đã héo úa.
- Trái cây ngũ quả: Chọn các loại quả tươi, lành lặn, tượng trưng cho sự sung túc. Tùy theo đặc sản từng vùng mà có thể chọn chuối, táo, lê, cam, quýt, dưa hấu… Nên sắp xếp quả chín tới, đẹp mắt.
- Xôi chay: Có thể làm xôi gấc (màu đỏ may mắn), xôi đậu xanh hoặc xôi vò. Xôi nên được gói gọn trong lá chuối hoặc để trong đĩa sạch.
- Chè: Chè đậu xanh, chè kho hoặc các loại chè truyền thống khác. Chè nên để nguội hoặc ấm vừa phải.
- Bánh kẹo: Bánh chưng, bánh giầy (nếu có), hoặc các loại bánh kẹo truyền thống được đóng gói cẩn thận.
- Nước: Nước lọc tinh khiết hoặc trà nóng.
- Hương, đèn, vàng mã: Nhang (không tẩm hóa chất), nến cầy hoặc đèn dầu, và bộ vàng mã (có thể mã đơn giản).
Mâm cúng mặn tạ đất đầu năm
Đối với mâm cúng mặn, lễ vật thường thịnh soạn hơn, thể hiện sự hiếu khách và lòng biết ơn sâu sắc.
- Gà luộc: Gà trống nguyên con, luộc chín tới, để nguyên vẹn, bày ra đĩa lớn. Gà luộc nên được tạo hình đẹp mắt, đầu gà hướng về phía trước.
- Xôi: Tương tự mâm chay, xôi gấc hoặc xôi đậu xanh là lựa chọn phổ biến.
- Giò, nem: Giò lụa, giò xào hoặc nem rán. Đây là món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ truyền thống.
- Canh măng: Canh măng thịt (hoặc canh măng chay tùy thuộc vào thành phần mâm cúng) là món ăn truyền thống, đậm đà hương vị Tết.
- Cơm trắng: Một bát cơm trắng đầy đặn.
- Rượu trắng và nước lọc: Rượu trắng để nguyên chai hoặc rót ra chén nhỏ.
- Hương, đèn, vàng mã: Tương tự mâm chay.
Lưu ý: Đối với mâm cúng mặn, gia chủ cần lưu ý đến vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm. Lễ vật sau khi cúng xong có thể sử dụng để thiết đãi gia đình, nhưng cần đảm bảo thức ăn còn nóng và sạch sẽ.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Cô Hồn Mùng 2 Và 16 Âm Lịch: Lễ Vật, Giờ Cúng Và Lưu Ý Quan Trọng
Cách cúng tạ đất đầu năm chuẩn nghi thức
Nghi thức cúng tạ đất được thực hiện tuần tự theo các bước sau:
Chuẩn bị:
- Dọn dẹp bàn thờ, khu vực cúng sạch sẽ.
- Sắp xếp mâm cúng đầy đủ, trang trọng lên bàn thờ hoặc mâm cúng (đối với cúng ngoài trời).
- Chuẩn bị bài khấn (có thể viết sẵn hoặc đọc thuộc lòng).
- Chọn thời gian cúng: Thường là vào buổi sáng sớm hoặc buổi chiều tà, tránh cúng vào giờ Thìn (7h-9h) hoặc giờ Tuất (19h-21h) nếu không có chỉ dẫn cụ thể.
Nghi thức cúng:
- Thắp hương: Gia chủ thắp 3 nén nhang (hoặc 1 nén tùy tập quán), vái 3 lần rồi cắm vào bát hương. Nếu cúng ngoài trời, cần thắp hương ở nơi thờ cúng riêng hoặc góc sân vườn sạch sẽ.
- Đọc bài khấn: Đọc bài văn khấn tạ đất đầu năm một cách trang nghiêm, thành tâm. (Xem chi tiết bài khấn ở phần tiếp theo).
- Cầu nguyện: Trong khi đọc khấn, tập trung tư tưởng, thành tâm cầu xin thần linh, thổ địa phù hộ cho gia đình bình an, may mắn, tài lộc dồi dào, mùa màng bội thu.
- Đợi hương tàn: Sau khi hương cháy hết (khoảng 15-20 phút), tiến hành hóa vàng mã. Lưu ý hóa vàng ở nơi an toàn, tránh gây cháy nổ. Rót rượu hoặc nước lên đĩa cúng.
- Lễ tạ: Kết thúc buổi cúng, gia chủ và các thành viên trong gia đình vái lạy để tỏ lòng thành kính.
Có thể bạn quan tâm: Địa Chỉ Mua Đồ Thờ Cúng Bằng Gốm Sứ Bát Tràng Uy Tín Và Chất Lượng Tại Hà Nội
Bài văn khấn cúng tạ đất đầu năm chuẩn nhất
Văn khấn là phần quan trọng không thể thiếu, giúp truyền tải lòng thành của gia chủ đến với các đấng thần linh. Dưới đây là bài văn khấn cúng đất đai trong nhà và ngoài trời đầu năm bạn có thể tham khảo.
Văn khấn cúng đất đai trong nhà
Bài khấn này dùng để cúng thổ công, thổ địa tại bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ thổ công trong nhà.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy:
Quan Đương niên Hành khiển năm [Năm hiện tại, ví dụ: Bính Ngọ].
Thành hoàng bản thổ, thổ địa tôn thần.
Ngũ phương long mạch, tiền hậu địa chủ tài thần.
Hôm nay là ngày … tháng … năm …, tín chủ con là … cùng toàn gia quyến, thành tâm sắm sửa lễ vật, hương hoa trà quả, đốt nén tâm hương, dâng lên trước án.
Chúng con thành tâm kính mời:
Ngài Kim Niên Đương cai Thái Tuế Chí đức Tôn thần.
Ngài Bản cảnh Thành hoàng Chư vị Đại Vương.
Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Ngài Bản gia Thổ địa Long Mạch Tôn thần.
Các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Phúc đức chính thần.
Cúi xin các Ngài thương xót tín chủ, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con được bình an, sức khỏe dồi dào, tài lộc vượng tiến, vạn sự hanh thông.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Văn khấn cúng đất đai ngoài trời
Bài khấn này dùng để cúng thổ địa, thần linh cai quản đất đai ngoài trời (sân vườn, đất đai gia đình).
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy:
Quan Đương niên Hành khiển năm [Năm hiện tại, ví dụ: Bính Ngọ].
Thành hoàng bản thổ, thổ địa tôn thần.
Ngũ phương long mạch, tiền hậu địa chủ tài thần.
Hôm nay là ngày … tháng … năm …, tín chủ con là … cùng toàn gia quyến, thành tâm sắm sửa lễ vật, hương hoa trà quả, đốt nén tâm hương, dâng lên trước án.
Chúng con thành tâm kính mời:
Ngài Kim Niên Đương cai Thái Tuế Chí đức Tôn thần.
Ngài Bản cảnh Thành hoàng Chư vị Đại Vương.
Ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Ngài Bản gia Thổ địa Long Mạch Tôn thần.
Các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Phúc đức chính thần.
Cúi xin các Ngài thương xót tín chủ, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho toàn gia chúng con được bình an, sức khỏe dồi dào, tài lộc vượng tiến, vạn sự hanh thông.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Pháp luật quy định về việc đốt vàng mã cúng tạ đất
Một vấn đề được nhiều người quan tâm là việc đốt vàng mã khi cúng tạ đất có được pháp luật cho phép hay không.
Theo quy định hiện hành tại điểm a khoản 1 Điều 14 Nghị định 38/2021/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung), hành vi “Thắp hương hoặc đốt vàng mã không đúng nơi quy định” sẽ bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng.
Như vậy, pháp luật không cấm việc đốt vàng mã cúng tạ đất, nhưng việc này phải được thực hiện tại đúng nơi quy định (ví dụ: các điểm tập kết vàng mã, lò đốt vàng mã an toàn) để đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy và vệ sinh môi trường. Việc đốt vàng mã bừa bãi trong khu dân cư, nơi công cộng có thể bị xử phạt hành chính.
Kết luận
Mâm cúng tạ đất đầu năm là một nét đẹp văn hóa tâm linh cần được gìn giữ và phát huy. Quan trọng nhất vẫn là tấm lòng thành kính của mỗi người. Hy vọng những thông tin trên đây từ chuaphatanlongthanh.com sẽ giúp bạn đọc chuẩn bị một mâm cúng tạ đất đầu năm trọn vẹn, đúng nghi thức, mang lại nhiều may mắn và an lành cho gia đình trong năm mới. Chúc bạn và gia đình có một năm mới an khang, thịnh vượng!
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
