Rằm tháng 7, hay còn gọi là Lễ Vu Lan, là một trong những ngày lễ quan trọng nhất trong năm theo tín ngưỡng dân gian và Phật giáo tại Việt Nam. Đây là dịp để con cháu tưởng nhớ, báo hiếu cha mẹ, ông bà tổ tiên, đồng thời cũng là thời điểm để hướng thiện, làm việc tốt, giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn. Tại Hà Tĩnh, một tỉnh có bề dày truyền thống văn hóa và tâm linh, việc chuẩn bị mâm cúng chay cho ngày rằm tháng 7 được thực hiện rất chỉn chu và đầy tâm ý. Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết cách chuẩn bị một mâm cúng chay đúng phong tục Hà Tĩnh, mang ý nghĩa thiêng liêng và trang trọng.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Bàn Thờ Treo Tường: Hướng Dẫn Đầy Đủ Từ A Đến Z
Những điều cần biết về ngày rằm tháng 7
Rằm tháng 7 âm lịch là ngày lễ hội lớn, có hai tên gọi phổ biến: Lễ Vu Lan (theo Phật giáo) và Tết Trung Nguyên (theo tín ngưỡng dân gian). Dù tên gọi khác nhau, nhưng ý nghĩa chung đều hướng về lòng hiếu thảo, tưởng nhớ tổ tiên và cúng dường cho những vong hồn chưa siêu thoát.
Ý nghĩa của ngày rằm tháng 7
Lễ Vu Lan bắt nguồn từ tích kể về Bồ Tát Mục Kiền Liên, một trong hai vị đại đệ tử của Đức Phật, đã dùng thần thông cứu mẹ thoát khỏi cảnh ngạ quỷ (quỷ đói) nhờ công đức cúng dường Tam Bảo vào ngày rằm tháng 7. Từ đó, ngày này trở thành dịp để con cháu bày tỏ lòng hiếu thảo với cha mẹ, ông bà, tổ tiên.
Tết Trung Nguyên theo tín ngưỡng dân gian thì cho rằng vào ngày này, Diêm Vương mở cửa Quỷ Môn Quan, cho phép vong hồn được trở về trần gian để thăm con cháu. Do đó, người ta cúng chay để bố thí, giúp đỡ những linh hồn lang thang, không nơi nương tựa.
Thời điểm cúng rằm tháng 7
Theo phong tục tại Hà Tĩnh, thời gian cúng rằm tháng 7 thường được tiến hành vào buổi chiều của ngày 14 hoặc 15 tháng 7 âm lịch. Một số gia đình có thể cúng vào buổi sáng, nhưng phổ biến nhất vẫn là buổi chiều, từ khoảng 15 giờ đến 17 giờ. Việc cúng vào thời điểm này được cho là phù hợp để vong hồn có thể nhận được đồ cúng.
Mâm cúng chay rằm tháng 7 theo phong tục Hà Tĩnh
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Chay Cầu An: Hướng Dẫn Chi Tiết, Trang Trọng Và Đầy Đủ
Việc chuẩn bị mâm cúng chay tại Hà Tĩnh không quá cầu kỳ, nhưng phải thể hiện được lòng thành kính và sự tinh khiết. Mâm cúng chay thường gồm các phần chính: cúng Phật, cúng gia tiên, và cúng thí thực (cúng cho vong hồn).
Mâm cúng Phật
Mâm cúng Phật cần được bày trí ở nơi trang nghiêm, sạch sẽ, thường là trên bàn thờ Phật hoặc bàn thờ gia tiên (nếu nhà có bàn thờ Phật). Các lễ vật bao gồm:
- Hoa tươi: Nên chọn các loại hoa có màu sắc thanh nhã, thơm dịu như hoa sen, hoa cúc, hoa huệ. Số lượng hoa thường là một bình hoặc một bó nhỏ.
- Nhang (hương): Một bó nhang sạch, loại nhang trầm hoặc nhang thường đều được.
- Nước: Ba chén nước sạch, tượng trưng cho sự thanh tịnh.
- Trái cây: Một đĩa trái cây tươi, thường chọn 5 loại quả theo ngũ hành (ngũ quả). Tại Hà Tĩnh, các loại quả thường dùng là chuối, cam, quýt, bưởi, na (mãng cầu), dứa (dứa)…
- Đèn hoặc nến: Một ngọn đèn hoặc một cây nến để thắp sáng, tượng trưng cho trí tuệ, xua tan bóng tối.
- Mâm cơm chay: Một mâm cơm chay gồm các món ăn chay thanh đạm, tinh khiết. Các món thường có: cơm trắng, canh chay, rau luộc, đậu hũ kho, nem chay, chả chay, xôi chay…
Mâm cúng gia tiên
Mâm cúng gia tiên được bày trí trên bàn thờ gia tiên, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, ông bà, cha mẹ đã khuất. Các lễ vật bao gồm:
- Hương, hoa: Tương tự như mâm cúng Phật.
- Nước, rượu: Ba chén nước và ba chén rượu (hoặc trà nóng).
- Trái cây: Một đĩa ngũ quả tươi.
- Mâm cơm chay: Một mâm cơm chay đầy đủ, có thể thêm một ít muối, gạo, chè (trà) và bánh kẹo.
- Bánh chưng hoặc bánh giầy: Trong một số gia đình tại Hà Tĩnh vẫn giữ tục lệ cúng bánh chưng hoặc bánh giầy vào ngày rằm tháng 7, dù là cúng chay. Bánh chưng tượng trưng cho đất, bánh giầy tượng trưng cho trời, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên.
- Giấy tiền vàng mã: Một ít giấy tiền, vàng mã (nếu cúng chay thì dùng loại vàng mã chay, không có hình thức thịt cá).
Mâm cúng thí thực (cúng cho vong hồn)
Mâm cúng thí thực được đặt ở ngoài sân, dưới gốc cây hoặc ở nơi thoáng đãng, không đặt trong nhà. Đây là mâm cúng dành cho những vong hồn lang thang, không nơi nương tựa. Các lễ vật bao gồm:
- Cơm trắng: Một bát cơm trắng.
- Muối, gạo: Một nắm muối và một nắm gạo.
- Nước: Một chén nước.
- Cháo loãng: Một bát cháo trắng hoặc cháo đậu xanh.
- Bánh kẹo: Một ít bánh kẹo đơn giản.
- Trái cây: Một ít trái cây cắt nhỏ.
- Giấy tiền vàng mã: Một ít vàng mã dành cho vong hồn (có thể dùng loại vàng mã chay).
Các món chay truyền thống tại Hà Tĩnh
Hà Tĩnh có nền ẩm thực phong phú, và các món chay cũng mang đậm bản sắc địa phương. Dưới đây là một số món chay truyền thống thường xuất hiện trong mâm cúng rằm tháng 7 tại Hà Tĩnh:
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chuẩn Bị Mâm Cúng Bánh Kẹo Trái Cây Mía Đầy Đủ Và Ý Nghĩa
Nem chay
Nem chay là món ăn quen thuộc trong các bữa cỗ chay tại Hà Tĩnh. Nem được làm từ các nguyên liệu như đậu phụ, nấm mộc nhĩ, hành lá, rau thơm, gói trong bánh tráng và chiên vàng. Nem chay có vị thơm ngon, giòn rụm, là món ăn không thể thiếu trong mâm cúng.
Chả chay
Chả chay được làm từ đậu phụ, nấm, hạt sen, bột năng và các loại gia vị. Chả được hấp hoặc chiên, có vị bùi, thơm, dai dai. Chả chay thường được cắt thành từng miếng vừa ăn, bày trên đĩa.
Canh chay
Canh chay tại Hà Tĩnh thường được nấu từ các loại rau củ như bí đỏ, cà rốt, đậu que, nấm, đậu phụ… Canh có vị ngọt thanh, thanh mát, rất phù hợp với ngày rằm tháng 7.
Xôi chay
Xôi chay là món ăn truyền thống, thường được nấu từ gạo nếp, đậu xanh, dừa nạo và đường. Xôi chay có màu vàng óng, vị ngọt bùi, thơm mùi dừa.
Bánh chưng chay
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chuẩn Bị Mâm Cúng Bánh Kẹo Trái Cây Đúng Cách, Đầy Đủ Ý Nghĩa
Bánh chưng chay được làm từ gạo nếp, đậu xanh, và các loại rau củ như đậu phụ, nấm, hạt sen… Bánh được gói bằng lá dong, luộc chín. Bánh chưng chay có vị bùi, thơm, là món ăn truyền thống trong các dịp lễ, Tết.
Hướng dẫn chi tiết cách chuẩn bị mâm cúng chay
Chuẩn bị nguyên liệu
- Chọn nguyên liệu tươi ngon: Các loại rau củ, trái cây, đậu phụ, nấm… cần được chọn kỹ, đảm bảo tươi ngon, không bị dập nát.
- Sơ chế sạch sẽ: Các nguyên liệu cần được rửa sạch, thái nhỏ, ướp gia vị (nếu cần).
- Sử dụng nồi, chảo sạch: Dụng cụ nấu ăn cần được rửa sạch, không để dính dầu mỡ.
Cách nấu các món chay
Nem chay:
- Trộn đều đậu phụ đã vắt ráo nước với nấm mộc nhĩ thái nhỏ, hành lá, rau thơm, gia vị.
- Cuốn hỗn hợp vào bánh tráng, chiên vàng.
- Cắt thành từng miếng vừa ăn.
Chả chay:
- Xay nhuyễn đậu phụ, nấm, hạt sen.
- Trộn đều với bột năng, gia vị.
- Vo viên hoặc ép dẹt, hấp hoặc chiên chín.
Canh chay:
- Nấu nước dùng từ rau củ (cà rốt, củ cải, ngô).
- Cho các loại rau củ, đậu phụ, nấm vào nấu chín.
- Nêm gia vị vừa ăn.
Xôi chay:
- Ngâm gạo nếp, đậu xanh.
- Trộn đều gạo, đậu, dừa nạo, đường.
- Hấp chín.
Bày trí mâm cúng
- Sắp xếp gọn gàng: Các món ăn cần được sắp xếp gọn gàng, đẹp mắt trên mâm.
- Sử dụng đồ gốm sứ: Nên dùng đĩa, bát, chén bằng gốm sứ trắng, sạch sẽ.
- Đặt hoa, hương: Đặt bình hoa, bó nhang ở chính giữa mâm cúng.
- Đọc văn khấn: Trước khi cúng, đọc văn khấn rằm tháng 7, cầu nguyện cho gia đình bình an, sức khỏe, và để tưởng nhớ tổ tiên.
Những lưu ý khi cúng chay rằm tháng 7
- Tâm thành: Điều quan trọng nhất khi cúng chay là tâm thành, sự thành kính với tổ tiên, Phật Tổ.
- Tinh khiết: Các món chay cần được nấu chín, sạch sẽ, không có mùi tanh, dầu mỡ.
- Đúng thời điểm: Cúng vào buổi chiều, từ 15 giờ đến 17 giờ.
- Không lãng phí: Không nên làm mâm cúng quá lớn, gây lãng phí. Chỉ cần chuẩn bị những món đơn giản, tinh khiết là đủ.
- Tôn trọng phong tục: Tôn trọng phong tục, tập quán của địa phương, gia đình.
Kết luận
Chuẩn bị mâm cúng chay rằm tháng 7 tại Hà Tĩnh là một nét đẹp văn hóa, thể hiện lòng hiếu thảo, sự thành kính với tổ tiên, Phật Tổ, và tấm lòng hướng thiện, giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn. Việc chuẩn bị mâm cúng không cần quá cầu kỳ, chỉ cần tâm thành, tinh khiết, và tuân thủ các phong tục truyền thống là đủ để thể hiện lòng thành kính. Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích để chuẩn bị một mâm cúng chay rằm tháng 7 trang trọng, ý nghĩa tại Hà Tĩnh.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 9, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
