Lễ cúng tất niên chiều 30 Tết là nghi thức truyền thống để tiễn năm cũ, chuẩn bị đón năm mới của mỗi gia đình Việt. Đây không chỉ là phong tục mà còn là biểu tượng của sự sum vầy, đoàn tụ và cầu mong những điều tốt đẹp cho năm tới. Để chuẩn bị một mâm cỗ tất niên tươm tất, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và thần linh, gia chủ cần hiểu rõ ý nghĩa, thành phần cũng như cách bài trí sao cho hợp lý. Dưới đây là những hướng dẫn chi tiết giúp bạn chuẩn bị mâm cúng chiều 30 Tết một cách trọn vẹn nhất.
Có thể bạn quan tâm: Lễ Cúng Thay Bàn Thờ Thần Tài Mới: Những Điều Cần Biết Và Quy Trình Chuẩn
Tổng quan về mâm cúng tất niên
Mâm cúng tất niên chiều 30 Tết là một phần không thể thiếu trong văn hóa người Việt. Thông thường, một mâm cúng tất niên sẽ bao gồm đầy đủ các hạng mục: mâm ngũ quả, hương hoa, giấy tiền vàng mã, đèn nến, trầu cau, trà, rượu, bánh chưng và đặc biệt là mâm cỗ thức ăn (chay hoặc mặn). Trong đó, mâm ngũ quả và hương hoa thường được đặt trên bàn thờ chính để thờ suốt những ngày Tết. Riêng mâm cỗ mặn (hoặc chay) thường được đặt ở bàn thờ phụ hoặc một chiếc bàn nhỏ thấp hơn đặt trước bàn thờ chính để tạo sự tôn nghiêm và dễ dàng trong việc dâng hương. Ý nghĩa của mâm cỗ này không chỉ nằm ở sự đầy đủ về vật chất mà còn là lời cầu nguyện cho một năm mới no ấm, hạnh phúc, thịnh vượng và phát đạt.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Thần Tài: Nên Cúng Chay Hay Mặn? Cẩm Nang Chuẩn Xác Cho Gia Chủ
Mâm ngũ quả và hương hoa
Mâm ngũ quả là lộc của trời, tượng trưng cho khát khao của con người về sự viên mãn, đầy đủ. Đây là phần bắt buộc phải có trên bàn thờ gia tiên trong những ngày Tết.
Ý nghĩa và cách chọn quả
Việc chọn quả cho mâm ngũ quả không chỉ dựa vào độ ngon, đẹp mà còn dựa vào ý nghĩa phong thủy. Mỗi loại quả mang một ý nghĩa riêng, kết hợp lại tạo nên một thông điệp trọn vẹn cho năm mới.
- Miền Bắc: Khí hậu mát mẻ, các loại quả thường thấy là nải chuối xanh (tượng trưng cho sự che chở, bao bọc), quả bưởi (thể hiện sự tròn trịa, viên mãn), quả cam hoặc quýt (màu vàng tượng trưng cho tài lộc), hồng (màu đỏ tượng trưng cho may mắn) và quất (tượng trưng cho sự cát tường, thịnh vượng).
- Miền Nam: Ưu tiên các loại cây trái quen thuộc với khí hậu nhiệt đới. Mâm ngũ quả thường gồm dừa xiêm, mãng cầu, đu đủ, xoài xanh, nhành sung. Người Nam Bộ thường có câu “Cầu vừa đủ sài” (âm đọc lái theo tên các loại trái cây: Cầu – Mãng cầu, Vừa – Dừa, Đủ – Đu đủ, Sài – Xoài). Điều này thể hiện ước muốn một năm mới đủ đầy nhưng không quá tham lam.
Ngoài ra, tùy vào từng gia đình mà có thể thêm các loại quả khác như thanh long (thuận buồm xuôi gió), dưa hấu (đỏ thắm, mát lành), táo (táo phú quý)… Quan trọng nhất là sự tươm tất và lòng thành.
Hương hoa, đèn nến
Kèm theo mâm ngũ quả là hương hoa tươi (hoa cúc, hoa lay ơn, hoa đồng tiền…) và đèn nến. Hương hoa tượng trưng cho sự tinh khiết, cao quý dâng lên tổ tiên. Đèn nến thắp sáng để dẫn đường cho các cụ về hưởng lộc. Trầu cau là biểu tượng của sự gắn kết keo sơn, thường được xếp ngay ngắn ở góc bàn thờ.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Thần Tài Buổi Chiều Được Không? Giải Đáp Chi Tiết & Lưu Ý Quan Trọng
Mâm cỗ mặn (hoặc chay)
Mâm cỗ mặn là phần thể hiện sự hiếu khách và sự chuẩn bị công phu của gia chủ. Tùy vào điều kiện và tập quán vùng miền, mâm cỗ có thể khác nhau nhưng đều hướng đến sự đầy đặn.
Các món ăn truyền thống
Một mâm cỗ tất niên thường có từ 4 đến 6 món trở lên, tùy thuộc vào sự sung túc của gia đình. Các món ăn này không chỉ ngon mà còn mang ý nghĩa cầu mong may mắn.
- Bánh chưng/bánh tét: Là linh hồn của ngày Tết, tượng trưng cho Trời Đất. Bánh chưng hình vuông (Miền Bắc) hoặc bánh tét hình tròn (Miền Nam) thể hiện sự vuông tròn, viên mãn.
- Thịt kho tàu (hoặc thịt kho trứng): Món ăn này mang ý nghĩa của sự hòa hợp, ngọt bùi. Thịt kho tàu thường được ninh kỹ, màu sắc đẹp, tượng trưng cho sự bền vững, lâu dài.
- Gà luộc: Gà là con vật quen thuộc trong mâm cỗ cúng. Gà luộc nguyên con thể hiện sự trọn vẹn, nguyên vẹn. Gà thường được chọn con to, vàng óng, sắp xếp ngay ngắn trên mâm.
- Canh măng (hoặc canh bóng): Canh măng chua ngọt thanh nhẹ, tượng trưng cho sự tươi mới, phát triển. Canh bóng thả (bóng bì, thịt, cua…) là món ăn cầu kỳ, thể hiện sự tinh tế trong ẩm thực ngày Tết.
- Xôi gấc: Màu đỏ của xôi gấc tượng trưng cho sự may mắn, hồng phát. Xôi thường được nấu kỹ, dẻo thơm.
- Nem rán (hoặc chả giò): Nem rán vàng ươm, giòn rụm, tượng trưng cho sự đầy đủ, sum vầy.
Ngoài ra, tùy vào từng vùng miền mà có thể có các món đặc sản như: Giò lụa, nem đông xuân, nộm, dưa hành… Với các gia đình ăn chay, mâm cỗ sẽ thay thế bằng các món chay ngon mắt như: Đậu hũ sốt cà, nem chay, canh nấm, xôi chay…
Mâm cỗ chay
Ngày nay, nhiều gia đình chọn mâm cỗ chay vào ngày tất niên để thể hiện sự thanh tịnh và cầu mong bình an. Mâm cỗ chay cũng đa dạng không kém mâm cỗ mặn, với các món như: Gỏi chay, chả giò chay, canh nấm hương, đậu hũ sốt nấm, xôi chay, bánh chưng chay… Các nguyên liệu chủ yếu là nấm, đậu phụ, rau củ quả tươi ngon.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Sao Kế Đô: Thời Gian, Hướng Cúng Và Cách Hóa Giải Vận Hạn
Văn khấn và thời gian cúng
Thời gian cúng tất niên
Lễ tất niên thường được tiến hành vào chiều 30 Tết. Đây là thời điểm giao thoa giữa năm cũ và năm mới, là khoảnh khắc thiêng liêng nhất. Tuy nhiên, tùy vào điều kiện công việc và thời gian, một số gia đình có thể cúng vào các ngày trước đó như 27, 28, 29 tháng Chạp. Điều quan trọng là lòng thành và sự chuẩn bị tươm tất.
Văn khấn lễ tất niên
Văn khấn là lời cầu nguyện, trình bày với tổ tiên và thần linh về việc sửa soạn lễ vật, tiễn năm cũ và đón năm mới. Dưới đây là bài văn khấn theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam (NXB Văn hóa – Thông tin) mà bạn có thể tham khảo:
Nam Mô A Di Đà Phật! (3 lần)
– Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
– Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
– Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái Tuế chí đức tôn thần.
– Con kính lạy các ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương.
– Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa tôn thần.
– Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ Thổ, Long mạch, Tài thần, Bản gia Táo quân, cùng tất cả các vị thần linh cai quản trong xứ này.
– Con kính lạy chư gia Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Tiên linh nội ngoại họ …
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm …
Tín chủ (chúng) con là: …
Ngụ tại …
Trước án kính cẩn thưa trình: Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới.
Chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, cơm canh thịnh soạn, sửa lễ tất niên, dâng cúng Thiên Địa tôn thần, phụng hiến Tổ tiên, truy niệm chư linh.
Theo như thường lệ tuế trừ cáo tế, cúi xin chư vị tôn thần, liệt vị gia tiên, bản xứ tiền hậu chư vị hương linh giáng lâm án tọa, phủ thùy chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ toàn gia lớn bé trẻ già bình an thịnh vượng, bách sự như ý, vạn sự tốt lành, luôn luôn mạnh khỏe, gia đình hòa thuận.
Thành tâm bái thỉnh, cúi xin chư vị tôn thần và gia tiên nội ngoại chứng giám phù hộ độ trì.
Nam Mô A-di-đà Phật (3 lần, 3 lạy).
Chuẩn bị không gian và tâm thế
Trước khi cúng, gia chủ cần chuẩn bị không gian thật tươm tất. Bàn thờ cần được lau dọn sạch sẽ, không có bụi bẩn. Việc sắp xếp mâm cúng cần theo trật tự: Mâm ngũ quả, hương hoa ở trên bàn thờ chính; mâm cỗ mặn (hoặc chay) ở bàn phụ phía trước; rượu, trà, nước lọc được sắp xếp gọn gàng.
Điều quan trọng không kém là tâm thế của người cúng. Cần phải mặc trang phục lịch sự, tươm tất. Khi dâng hương, cần thành tâm khấn nguyện, không nên vội vàng. Đây cũng là lúc các thành viên trong gia đình sum họp, cùng nhau nhìn lại một năm đã qua và hướng tới năm mới với nhiều hy vọng.
Ngoài ra, theo phong tục, trong thời điểm tất niên, mỗi người cũng nên thu xếp thanh toán hết nợ nần, xóa bỏ những xích mích trong năm cũ để hướng tới một năm mới thuận hòa, vạn sự như ý. Điều này giúp tâm lý gia chủ được nhẹ nhàng, thanh thản hơn khi bước sang năm mới.
Việc chuẩn bị mâm cúng tất niên chiều 30 Tết không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm vui, là cách để thể hiện lòng biết ơn và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Nếu bạn muốn tham khảo thêm nhiều thông tin hữu ích về đời sống, văn hóa hay các mẹo vặt gia đình khác, hãy truy cập chuaphatanlongthanh.com để khám phá thêm nhiều bài viết hay.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
