Tết Đoan ngọ, hay còn gọi là tết Đoan dương hay Tết diệt sâu bọ, là một ngày lễ truyền thống đặc biệt của người Việt, diễn ra vào mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm. Năm 2024, Tết Đoan ngọ rơi vào thứ Hai, ngày 10/6 dương lịch. Đây là thời điểm giao thoa giữa hai mùa nóng và lạnh, thời tiết thay đổi thất thường, sâu bọ bắt đầu phát triển mạnh mẽ. Vì vậy, người xưa quan niệm rằng đây là dịp để “diệt sâu bọ” trong cơ thể, cầu mong sức khỏe, may mắn và một vụ mùa bội thu. Để thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh, các gia đình Việt sẽ chuẩn bị một mâm cúng tết Đoan ngọ đầy đủ, tươm tất. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện về mâm cúng tết Đoan ngọ, từ ý nghĩa, các lễ vật không thể thiếu cho đến cách bày trí phù hợp với từng vùng miền.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Đầy Đủ: Hướng Dẫn Chuẩn Bị Từ A-z Cho Mọi Dịp Lễ
Tổng quan về mâm cúng tết Đoan ngọ
Mâm cúng tết Đoan ngọ không chỉ đơn thuần là một nghi lễ tâm linh mà còn là một phần quan trọng trong văn hóa ẩm thực và sinh hoạt của người Việt. Đây là dịp để gia đình sum họp, cùng nhau chuẩn bị những món ăn truyền thống, vừa để dâng lên tổ tiên, vừa để thưởng thức, cầu mong sức khỏe dồi dào.
Ý nghĩa của việc cúng tết Đoan ngọ
Theo quan niệm dân gian, ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch là thời điểm mà sâu bọ trong cơ thể con người “bò ra”, gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Vì vậy, việc ăn những món ăn đặc trưng trong ngày này được tin là có thể “giết sâu bọ”, giúp cơ thể thanh lọc, khỏe mạnh. Đồng thời, đây cũng là dịp để cầu mong một vụ mùa bội thu, gia đình mạnh khỏe, bình an.
Đặc điểm của ngày lễ
Tết Đoan ngọ diễn ra vào thời điểm giao mùa, thời tiết thay đổi thất thường. Vì vậy, các món ăn trong mâm cúng thường có tính mát, giải nhiệt, thanh lọc cơ thể. Ngoài ra, đây cũng là thời điểm trái cây bắt đầu vào mùa, vì vậy trái cây tươi cũng là một phần không thể thiếu trong mâm cúng.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Đầy Tuần Cho Bé Trai Gồm Những Gì?
Danh sách các lễ vật không thể thiếu trong mâm cúng tết Đoan ngọ
Trái cây tươi
Trái cây là thành phần quan trọng nhất trong mâm cúng tết Đoan ngọ. Tháng 5 âm lịch là mùa của những loại trái cây đặc trưng như vải, mận, xoài, chôm chôm, dưa hấu. Những loại trái cây này không chỉ ngon mà còn mang nhiều ý nghĩa tốt lành.
- Miền Bắc: Vải thiều, mận, đào là những loại trái cây được ưa chuộng nhất. Vải thiều ngọt lịm, mận chua thanh, đào thơm lừng, tượng trưng cho sự ngọt ngào, may mắn trong cuộc sống.
- Miền Trung: Ngoài vải và mận, người dân miền Trung còn ưa chuộng các loại trái cây khác như dưa hấu, thanh long, cam, quýt. Những loại trái cây này tượng trưng cho sự tròn đầy, sung túc.
- Miền Nam: Xoài, chôm chôm, dưa hấu, vải là những loại trái cây đặc trưng của vùng này. Khi bày cúng và ăn các loại quả này, người dân nơi đây gửi gắm mong ước mùa màng sẽ tươi tốt, mầm bệnh bị tiêu diệt, cây trái sinh sôi nảy nở.
Hoa tươi
Hoa tươi là một phần không thể thiếu trong mâm cúng tết Đoan ngọ. Hoa không chỉ làm đẹp cho mâm cúng mà còn thể hiện lòng thành kính, sự tinh khiết và thanh cao.
- Hoa sen: Loại hoa được ưa chuộng nhất để chưng trên bàn thờ trong ngày tết Đoan ngọ. Hoa sen có vẻ đẹp thuần khiết, vừa thanh tao vừa e ấp, tượng trưng cho sự thanh cao, tinh khiết.
- Hoa nhài: Hoa nhài trắng tinh, thơm dịu, tượng trưng cho sự tinh khiết, thuần khiết.
- Hoa cau: Hoa cau trắng muốt, thơm nhẹ, tượng trưng cho sự thanh khiết, tinh khiết.
- Hoa mẫu đơn đỏ: Hoa mẫu đơn đỏ rực rỡ, tượng trưng cho sự may mắn, hạnh phúc.
Cơm rượu nếp cái hoặc rượu cẩm
Cơm rượu nếp cái hoặc rượu cẩm là món ăn không thể thiếu trong ngày tết Đoan ngọ. Người dân tin rằng ăn cơm rượu nếp cái hoặc uống rượu cẩm vào ngày này giúp diệt sâu bọ trong cơ thể, thanh lọc cơ thể, mang lại sức khỏe.
- Cách làm: Cơm rượu nếp cái được làm từ gạo nếp trắng hoặc nếp cẩm, đồ thành xôi, để nguội rồi rắc men, ủ trong ba ngày. Thúng xôi ủ được đặt trên một chiếc chậu, hứng lấy nước rượu để khi ăn, trộn với cái, tạo vị ngọt, cay rất dễ chịu.
- Cách dùng: Người dân thường ăn cơm rượu nếp cái ngay khi vừa ngủ dậy. Cơm rượu có thể ăn kèm với đường, mật ong hoặc các loại trái cây.
Bánh gio
Bánh gio là một loại bánh truyền thống của người Việt, được làm từ gạo nếp ngâm trong nước tro được đốt bằng củi các loại cây khô hay rơm và gói trong lá chuối. Bánh có vị ngọt vừa, mềm dẻo, màu trong đặc trưng, dễ ăn, dễ tiêu, mát ruột.
- Cách làm: Gạo nếp được ngâm trong nước tro, sau đó gói trong lá chuối và luộc chín. Nước tro được làm từ tro của các loại cây khô, có tính kiềm, giúp gạo nếp chuyển sang màu nâu vàng đặc trưng.
- Cách dùng: Bánh gio thường được ăn kèm với đường, mật ong hoặc mạch nha.
Thịt vịt
Thịt vịt là món ăn được ưa chuộng trong ngày tết Đoan ngọ, đặc biệt là ở miền Bắc và miền Trung. Người dân quan niệm rằng từ ngày 5/5 trở đi vịt đã bắt đầu vào mùa, béo, nhiều thịt hơn. Vì vậy, hầu hết các gia đình sẽ chọn mua và chế biến các món ngon từ vịt.
- Các món từ vịt: Vịt luộc, vịt quay, vịt tiềm, vịt hầm thuốc bắc… Mỗi món ăn đều có hương vị riêng, nhưng đều mang lại cảm giác ấm áp, bổ dưỡng.
Các loại chè
Chè là một phần không thể thiếu trong mâm cúng tết Đoan ngọ. Hai món chè không thể thiếu trong ngày này là chè hạt sen và chè đậu đen – hai loại chè có tác dụng giải nhiệt tốt.
- Chè hạt sen: Hạt sen thanh mát, có tác dụng an thần, giúp ngủ ngon. Chè hạt sen thường được nấu với đường phèn, tạo nên vị ngọt thanh, dễ chịu.
- Chè đậu đen: Đậu đen có tác dụng giải độc, thanh nhiệt. Chè đậu đen thường được nấu với đường, tạo nên vị ngọt đậm đà.
- Chè trôi nước: Những viên chè tròn đầy, đẹp mắt, vị thơm ngọt ngào lại mang nhiều ý nghĩa nên được nhiều đời con cháu dùng để dâng cúng lên đất trời, tổ tiên cầu mong vạn sự may mắn.
- Chè kê: Chè kê được nấu từ hạt kê đã loại bỏ lớp vỏ, ngâm rồi đun sôi đến khi nở mềm. Sau đó người ta thêm nước đường cùng chút gừng vào nồi hạt kê đang sôi là đã hoàn thành. Chè có kết cấu sền sệt, màu vàng ươm, thơm phức và ngọt ngào.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Đầy Tháng Bé Gái Đà Lạt: Hướng Dẫn Chi Tiết, Nghi Lễ Và Dịch Vụ Trọn Gói
Cách bày trí mâm cúng tết Đoan ngọ theo từng vùng miền
Mâm cúng tết Đoan ngọ miền Bắc
Mâm cúng tết Đoan ngọ miền Bắc thường có những đặc điểm sau:
- Trái cây: Vải thiều, mận, đào là những loại trái cây được ưa chuộng nhất.
- Hoa: Hoa sen là loại hoa được ưa chuộng nhất.
- Món ăn: Cơm rượu nếp cái, bánh gio, thịt vịt, chè hạt sen, chè đậu đen.
Mâm cúng tết Đoan ngọ miền Trung
Mâm cúng tết Đoan ngọ miền Trung thường có những đặc điểm sau:
- Trái cây: Vải, mận, dưa hấu, thanh long, cam, quýt.
- Hoa: Hoa sen, hoa nhài, hoa cau.
- Món ăn: Cơm rượu nếp cái, bánh gio, thịt vịt, chè hạt sen, chè đậu đen.
Mâm cúng tết Đoan ngọ miền Nam
Mâm cúng tết Đoan ngọ miền Nam thường có những đặc điểm sau:
- Trái cây: Xoài, chôm chôm, dưa hấu, vải.
- Hoa: Hoa sen, hoa nhài, hoa cau.
- Món ăn: Cơm rượu nếp cái, bánh gio, thịt vịt, chè hạt sen, chè đậu đen.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Đầy Năm Cho Em Bé Gồm Những Gì?
Một số lưu ý khi chuẩn bị mâm cúng tết Đoan ngọ
- Chọn lễ vật tươi ngon: Tất cả các lễ vật trong mâm cúng tết Đoan ngọ đều phải tươi ngon, sạch sẽ. Trái cây phải chín đều, không dập nát. Thịt vịt phải tươi, không có mùi hôi.
- Bày trí đẹp mắt: Mâm cúng tết Đoan ngọ phải được bày trí đẹp mắt, gọn gàng. Các lễ vật nên được sắp xếp theo thứ tự, tạo nên sự hài hòa, cân đối.
- Thành tâm: Khi cúng tết Đoan ngọ, gia chủ phải thành tâm, kính cẩn. Nên thắp hương, khấn vái thành kính, cầu mong tổ tiên, thần linh phù hộ cho gia đình mạnh khỏe, bình an.
Lời kết
Tết Đoan ngọ là một ngày lễ truyền thống đặc biệt của người Việt, mang nhiều ý nghĩa tốt lành. Việc chuẩn bị một mâm cúng tết Đoan ngọ đầy đủ, tươm tất không chỉ thể hiện lòng thành kính với tổ tiên, thần linh mà còn là dịp để gia đình sum họp, cùng nhau thưởng thức những món ăn truyền thống, cầu mong sức khỏe, may mắn. Hy vọng rằng với những chia sẻ trên đây, bạn đã có thêm kiến thức để chuẩn bị một mâm cúng tết Đoan ngọ đầy đủ, ý nghĩa cho gia đình mình.
Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các phong tục, lễ hội truyền thống khác của người Việt, hãy ghé thăm chuaphatanlongthanh.com để khám phá thêm nhiều thông tin hữu ích và thú vị.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 9, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
