Mâm cúng tất niên là một nghi thức truyền thống không thể thiếu trong văn hóa người Việt, đánh dấu sự kết thúc của năm cũ và chào đón năm mới. Đây không chỉ là bữa tiệc gia đình đơn thuần mà còn là dịp để các thành viên thể hiện lòng biết ơn, tri ân tổ tiên và cầu mong những điều tốt đẹp cho năm tới. Tuy nhiên, để chuẩn bị một mâm cúng tươm tất, ý nghĩa và phù hợp với phong tục từng vùng miền không phải là điều dễ dàng. Bài viết này sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết, khoa học về các lễ vật cần thiết và cách thức bài trí sao cho trang nghiêm nhất.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Thôi Nôi Cho Bé Trai: Cẩm Nang Chi Tiết Từ A-z Cho Cha Mẹ
Tổng quan về mâm cúng tất niên
Mâm cúng tất niên, hay còn gọi là tiệc tất niên, là một nét đẹp văn hóa lâu đời của người Việt. Đây là bữa tiệc đánh dấu sự kết thúc của năm cũ và để chào đón năm mới với mong ước rằng những điều tốt đẹp, may mắn, hạnh phúc và thành công sẽ đến với chúng ta. Tiệc tất niên còn là dịp để các thành viên trong gia đình có thể gắn bó với nhau hơn, đồng thời cũng là dịp để mọi người bày tỏ lòng biết ơn thành kính tới ông bà tổ tiên đã phù hộ cho cả nhà suốt năm qua.
Lễ cúng tất niên thường được tổ chức vào chiều ngày 30 Tết (hoặc 29 Tết nếu tháng Chạp không đủ 30 ngày). Tuy nhiên, ngày nay, các gia đình có thể sắp xếp tổ chức tiệc tất niên sớm hơn một chút tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể của từng gia đình. Dù thời gian tổ chức linh hoạt, ý nghĩa tâm linh và giá trị tinh thần mà mâm cúng tất niên mang lại vẫn là điều quan trọng nhất.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Rằm Tháng Giêng Đầy Đủ Và Ý Nghĩa Nhất
Những lễ vật không thể thiếu trong mâm cúng tất niên
Để chuẩn bị một mâm cúng tất niên đầy đủ, gia chủ cần lưu ý đến các thành phần cơ bản sau đây. Mỗi món đồ đều mang một ý nghĩa tâm linh riêng, thể hiện sự thành kính và lòng biết ơn.
Hương và đèn: Đại diện cho sự tinh tú
Hương và đèn là hai lễ vật rất quan trọng và không thể thiếu trong cúng tất niên. Hương và đèn là những lễ vật đại diện cho sự tinh tú và là sợi dây gắn kết giữa cõi âm và cõi dương. Các gia đình thường chuẩn bị hai cây đèn đặt hai bên bàn thờ để biểu tượng cho mặt trời và mặt trăng. Bạn cũng có thể thay thế đèn bằng nến cũng được. Ánh sáng từ đèn/nến không chỉ giúp không gian thờ cúng thêm ấm cúng mà còn xua đuổi tà khí, mang lại sự thanh tịnh cho không gian tâm linh.
Mâm ngũ quả: Tinh hoa của đất trời
Mâm ngũ quả cũng là một lễ vật quan trọng khi cúng tất niên vào ngày Tết. Khi làm mâm ngũ quả, bạn nên chọn hoa quả tươi, màu sắc bắt mắt, không bị dập nát hay thối. Đặc biệt, bạn không nên sử dụng hoa quả nhựa để đặt lên mâm cúng tất niên, như vậy sẽ làm giảm đi ý nghĩa của mâm cúng tất niên, đồng thời còn “phạm thượng” tới ông bà tổ tiên nữa, nên các bạn lưu ý điều này nhé.
Bên cạnh đó, bạn không nên để mâm ngũ quả ở chính giữa bàn thờ. Bởi vì, theo quan niệm của ông bà ngày xưa thì mâm ngũ quả đặt ở giữa bàn thờ sẽ che đi trục linh khí chính từ bát hương. Vì vậy, bạn nên để mâm ngũ quả ở bên cạnh bàn thờ (bên trái hoặc phải đều được). Ngoài ra, bạn cũng không nên dùng hoa giả để cúng gia tiên mà hãy chuẩn bị những bó hoa tươi và đẹp mắt nhé.
Mâm cơm cúng tất niên: Ấm cúng và thành kính
Mâm cơm cúng tất niên thường có thể là cúng chay hay cúng mặn… không cần quá cầu kỳ nhưng quan trọng là trước tiên để thể hiện lòng hiếu kính với ông bà tổ tiên, người thân đã khuất trong gia đình, sau là để các thành viên ngồi ôn lại năm qua, động viên nhau trong năm mới, qua đó tạo nên không khí đầm ấm trong gia đình.
Mâm cỗ mặn gồm các món thông dụng, các gia đình có thể tùy ý thay đổi, thêm bớt. Tuy nhiên, mâm cơm tất niên truyền thống của hầu hết các gia đình thường không thể thiếu, bởi mâm cúng là một con gà luộc nguyên con. Lễ vật ngày Tết thông thường cần chuẩn bị: hoa quả, nhang rồng phượng, đèn nến, gạo, muối, trà, rượu, nước lọc, giấy nến, bánh kẹo, trầu cau, lọ hoa, hương và các món ăn địa phương khác như bánh chưng, bánh tét, canh măng khô, rau xào, thịt bò xào nấm, bò lúc lắc, cơm trắng, xôi gấc, canh rau, nem rán.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Chuẩn Bị Mâm Cúng Giao Thừa Trọn Vẹn Ý Nghĩa Ngày Tết
Đặc điểm mâm cúng tất niên theo vùng miền
Mâm cúng tất niên có thể thay đổi tùy theo vùng miền, đặc trưng văn hóa và phong tục ở khu vực đó. Dưới đây là những đặc điểm cơ bản của mâm cúng tại ba miền Bắc, Trung, Nam để bạn tham khảo.
Mâm cơm cúng tất niên của Miền Bắc
Mâm cơm cúng tất niên của người dân miền Bắc thường gồm các món ăn quen thuộc như: Canh móng giò hầm măng, xôi gấc và bánh chưng, giò hoặc chả lụa, gà trống luộc nguyên con (hoặc sử dụng thịt lợn luộc), miến nấu lòng gà. Ngoài ra, bạn cũng có thể bổ sung thêm một số món ăn bình dị khác như dưa hành muối, nộm, thịt đông… Các món ăn này thường mang hương vị ấm áp, phù hợp với không khí se lạnh của miền Bắc vào dịp Tết.
Mâm cơm cúng tất niên Miền Trung
Khác với miền Bắc, mâm cơm cúng tất tiên của người dân miền Trung thường có các món ăn như: Giò lụa Huế, miến Huế, gà bóp rau răm, măng khô ninh, thịt lợn luộc, ram rán. Ngoài ra, tùy theo bản sắc từng khu vực mà mâm cúng có thể thay đổi hoặc thêm các món ăn khác cho phù hợp. Ẩm thực miền Trung thường có vị cay nồng và đậm đà, thể hiện qua cách chế biến các món ăn trong mâm cúng.
Mâm cơm cúng tất niên của Miền Nam
Mâm cơm cúng tất niên của người dân miền Nam thường có các món ăn đặc trưng như: Bánh tét, củ cải ngâm nước mắm, thịt lợn luộc, gỏi tôm thịt, giò chả, canh măng nấu xương (bạn có thể dùng măng tươi hoặc măng khô), canh khổ qua nhồi thịt (hay còn gọi là canh mướp đắng nhồi thịt), thịt kho tàu (là món thịt heo kho với trứng và nước cốt dừa). Bên cạnh đó, các gia đình có thể thêm bớt các món ăn sao cho phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện gia đình mình. Mâm cúng của miền Nam thường có hương vị ngọt ngào, béo ngậy đặc trưng.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Giao Thừa Năm 2026: Cẩm Nang Chuẩn Xác Cho Đêm Giao Thừa Ấm Cúng
Cách bày mâm cúng tất niên
Mâm cơm cúng tất niên không cần quá cầu kỳ, tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi người. Tuy nhiên, lễ vật cúng Tất niên cơ bản vẫn phải có đầy đủ hương và đèn, các vật phụ khác còn tùy thuộc vào văn hóa ở mỗi vùng miền.
Cách bày đồ trên bàn thờ gia tiên của mỗi gia đình là khác nhau nhưng phải thật trang nghiêm và tôn kính. Thông thường, mâm ngũ quả, hoa tươi, giấy tiền sẽ được được trên bàn thờ và sẽ thờ suốt tết. Mâm cỗ mặn sẽ được bày ở một chiếc bàn con hay bàn thờ phụ, được đặt trước bàn thờ chính. Sau khi hoàn thành mâm cỗ cúng, người lớn trong nhà sẽ thắp hương và đọc văn khấn tất niên để mời thần linh, gia tiên về ăn Tết cùng gia đình. Sau đó các thành viên khác làm lễ vái.
Việc sắp xếp mâm cúng cần tuân thủ nguyên tắc “đông bình tây quả”, tức là bên trái (hướng đông) đặt mâm quả, bên phải (hướng tây) đặt mâm cơm cúng. Điều này giúp không gian bàn thờ trở nên hài hòa và cân đối.
Gợi ý một số mâm cơm cúng tất niên đơn giản, đầy đủ
Để giúp bạn đọc dễ dàng chuẩn bị hơn, dưới đây là một số gợi ý về thực đơn mâm cơm cúng tất niên đơn giản nhưng vẫn đảm bảo đầy đủ ý nghĩa tâm linh.
Một mâm cúng cơ bản có thể bao gồm:
- Mâm ngũ quả: Tùy theo vùng miền (miền Bắc thường có nải chuối, bưởi, cam, lê, táo; miền Nam thường có mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung).
- Mâm hương hoa: Nhang, đèn/cây nến, lọ hoa tươi (hoa cúc, hoa lay ơn), trầu cau, chén nước sạch.
- Mâm cỗ mặn: Một con gà luộc nguyên con (để nguyên tư thế), bánh chưng/bánh tét, giò lụa, xôi gấc, canh măng móng giò, nem rán (hoặc chả giò), đĩa rau xào thập cẩm, đĩa dưa hành muối.
Đối với những gia đình muốn đơn giản hóa, có thể chuẩn bị mâm cúng chay với các món như: Xôi chay, bánh chưng chay, nem chay, rau củ quả xào, canh nấm chay, măng chay. Điều này vẫn đảm bảo được sự thành kính và phù hợp với quan niệm ăn chay đầu năm của nhiều người.
Lời kết
Trên đây là tất cả thông tin về mâm cúng tất niên, các món ăn cần có trong mâm cúng tiệc tất niên và sự khác nhau của mâm cúng tất niên 3 miền Bắc – Trung – Nam. Việc chuẩn bị mâm cúng không chỉ là履行 một nghi thức mà còn là cách để chúng ta thể hiện sự trân trọng với giá trị truyền thống và tình cảm gia đình. Mong rằng bài viết này đã có thể cung cấp thêm cho bạn nhiều thông tin hữu ích, để bạn chuẩn bị một mâm cúng tất niên thật chỉn chu và ý nghĩa nhất cho gia đình của bạn. Bạn có thể tham khảo thêm nhiều bài viết hay khác tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 17, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
