Ngày cúng Thánh Mẫu là một trong những nghi lễ tâm linh quan trọng trong đời sống văn hóa của người Việt, đặc biệt là đối với những ai theo đạo Mẫu. Đây là dịp để các con nhang, đệ tử thể hiện lòng thành kính, biết ơn đối với các vị Quan Hoàng, Chầu Bà, và đặc biệt là các Thánh Mẫu (Tứ Phủ). Để chuẩn bị cho một buổi lễ trang nghiêm và đầy đủ, việc tìm hiểu về ý nghĩa, thời gian cũng như các mâm lễ vật là vô cùng cần thiết. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan và chi tiết về ngày cúng Thánh Mẫu, giúp bạn chuẩn bị một cách chu đáo nhất.
Có thể bạn quan tâm: Ngày Cúng Sao Là Ngày Âm Hay Dương? Giải Mã Ý Nghĩa Và Cách Tính Chuẩn Xác
Tổng quan về ngày cúng Thánh Mẫu
Ngày cúng Thánh Mẫu không chỉ là một nghi thức đơn thuần mà còn là sự kết nối tâm linh giữa con người và thế giới thần linh. Trong tín ngưỡng thờ Mẫu, các bà chúa, các quan hoàng được coi là những vị thần cai quản các miền, mang lại sự bình an, may mắn và tài lộc cho con người. Việc sắm lễ và dâng lên các Ngài vào những ngày nhất định là cách để con người cầu xin những điều tốt lành và tạ ơn những gì đã nhận được. Nghi lễ này mang ý nghĩa lớn lao về mặt tinh thần, là sợi dây vô hình gắn kết thế giới hữu hình và vô hình.
Các bước chuẩn bị cơ bản cho lễ cúng
Có thể bạn quan tâm: Ngày Cúng Tam Tai Của Tuổi Ất Tỵ Năm 2026
Để tổ chức một buổi lễ cúng Thánh Mẫu chu đáo, gia chủ cần phải lên kế hoạch từ khâu chuẩn bị mâm lễ, bài văn khấn cho đến không gian thờ tự. Dưới đây là các bước cơ bản mà bạn cần lưu ý:
- Chọn ngày lành tháng tốt: Việc chọn ngày là vô cùng quan trọng. Các ngày thường được chọn để cúng Thánh Mẫu thường là ngày mùng 1, ngày rằm hàng tháng, hoặc các ngày sóc, vọng. Tuy nhiên, đối với các gia đình có người theo đạo Mẫu, họ thường sẽ xem ngày tốt, ngày kỵ để tổ chức các khóa lễ lớn như khai quang, thỉnh sao giải hạn, hay cúng tiến cô chầu.
- Chuẩn bị không gian thờ tự: Bàn thờ phải được lau dọn sạch sẽ, tươm tất. Các lư hương, bát nước, chén nước được sắp xếp ngay ngắn. Nên thắp hương khấn vái trước bàn thờ để trình báo các Ngài về việc gia chủ sẽ làm lễ.
- Sắm sửa mâm lễ vật: Tùy vào điều kiện kinh tế và quy mô buổi lễ (lễ chay hay lễ mặn) mà mâm lễ sẽ được chuẩn bị khác nhau. Điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành của người dâng lễ.
- Chuẩn bị bài văn khấn: Văn khấn phải được viết hoặc in ra rõ ràng, đọc đúng bài, thành tâm khấn vái.
Chi tiết các mâm lễ vật trong ngày cúng Thánh Mẫu
Mâm lễ vật dâng lên các Thánh Mẫu thường được chia làm các mâm chính như sau. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tùy vào từng phủ, từng chầu mà lễ vật có thể có sự khác biệt.
Có thể bạn quan tâm: Tìm Hiểu Ngày Cúng Tam Tai Của Tuổi Kỷ Dậu Năm 2026
Mâm lễ Mặn
Mâm lễ mặn thường được dùng trong các dịp lễ lớn, hoặc đối với những ai đã ra hầu, đã có ban thờ Cô, Cậu. Mâm lễ mặn thể hiện sự thành kính và sự trọn vẹn trong nghi thức. Một mâm lễ mặn thông thường có thể bao gồm:
- Ngũ quả: Tùy theo từng vùng miền và quan điểm của từng người, nhưng thông thường sẽ chọn 5 loại quả có màu sắc sặc sỡ, đẹp mắt, không có khuyết tật. Cần lưu ý tránh các quả có gai nhọn hay tên gọi không hay.
- Xôi: Xôi thường là xôi gấc (màu đỏ thể hiện sự may mắn) hoặc xôi đỗ xanh, xôi vò.
- Chè: Các loại chè được dâng cúng thường là chè sen, chè đậu xanh, chè trôi nước… Tùy vào từng chầu mà sẽ có loại chè đặc trưng (ví dụ chầu Bạch Y dâng chè đậu trắng).
- Rượu và Trà: Rượu trắng (loại ngon) và trà sen (hoặc trà mạn) là hai thứ không thể thiếu.
- Mâm cơm: Mâm cơm thường có các món như gà luộc (hoặc giò), canh măng, xào… Tuyệt đối không dâng các món ăn chế biến từ thịt chó, thịt trâu, thịt voi hay các loài vật có vòi.
- Thuốc lá, trầu cau: Đây là những lễ vật không thể thiếu trong các mâm lễ cúng Cô, Cậu, các quan Hoàng. Bao thuốc lá thường để nguyên bao, trầu cau đã têm sẵn.
Ngoài ra, tùy vào từng chầu mà có những lễ vật đặc trưng như:
- Chầu Bạch Y: Dâng chè đậu trắng, cỗ chay.
- Chầu Đệ Tứ: Dâng chè đỗ đen.
- Quan Bơ: Dâng xôi đỗ xanh.
- Quan Mười: Dâng chè sen.
Mâm lễ Chay
Đối với các gia đình chỉ thờ Mẫu mà không theo hầu đồng, hoặc trong các ngày cúng chay, mâm lễ sẽ đơn giản hơn. Các món chay thường được chuẩn bị tinh khiết, thanh đạm. Các món chay có thể làm từ nấm, đậu phụ, các loại rau củ quả… Tránh các món giả mặn quá giống thịt động vật. Mâm chay vẫn bao gồm xôi, chè, rượu, trà, trầu cau, vàng mã.
Vàng mã
Vàng mã là một phần không thể thiếu trong các lễ cúng tâm linh của người Việt. Với ngày cúng Thánh Mẫu, vàng mã thường bao gồm:
Có thể bạn quan tâm: Ngày Cúng Tam Tai Của Tuổi Canh Tuất Năm 2026: Những Điều Cần Biết
- Quần áo: Các bộ áo của các quan, của các Mẫu (có màu sắc khác nhau tùy theo từng phủ).
- Hòm thư: Dùng để đựng tiền cho các Cô, Cậu.
- Vàng thoi, tiền âm phủ.
- Một số lễ vật khác: Tùy vào từng hoàn cảnh mà có thể sắm thêm ngựa, voi, hoặc các đồ dùng sinh hoạt cho các Cô, Cậu.
Một số lưu ý quan trọng khi cúng Thánh Mẫu
Để buổi lễ được suôn sẻ và linh ứng, người thực hiện cần lưu ý những điểm sau:
- Lòng thành là trên hết: Dù mâm lễ có sang trọng đến đâu mà không có lòng thành thì cũng không được các Ngài chứng giám. Hãy ăn mặc chỉnh tề, nghiêm trang khi hành lễ.
- Bài văn khấn: Cần đọc đúng bài, đọc rõ ràng, thành tâm. Tránh đọc vội vàng, đọc sai tên các vị thần linh.
- Tuyệt đối không được sát sinh ngay tại bàn thờ: Các con vật dùng để cúng phải được làm sẵn, rửa sạch sẽ. Không nên làm việc sát sinh trước ban thờ.
- Thắp hương: Nên thắp hương theo số lẻ (1, 3, 5, 7, 9 nén) tùy theo bàn thờ lớn hay nhỏ. Khi thắp hương phải chắp tay vái lạy 3 lần trước khi cắm hương vào lư.
- Sau khi cúng: Sau khi hương cháy gần hết, gia chủ có thể hóa vàng mã và thụ lộc. Lộc cúng nên chia cho các thành viên trong gia đình để cùng nhận may mắn.
Kết luận
Ngày cúng Thánh Mẫu là một nét đẹp văn hóa tâm linh, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của người Việt. Việc chuẩn bị các mâm lễ vật chu đáo, đúng quy cách không chỉ thể hiện sự thành kính mà còn là cách để con người cầu mong những điều tốt đẹp cho bản thân và gia đình. Hy vọng những thông tin trong bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về ngày cúng Thánh Mẫu và có thể chuẩn bị một buổi lễ trang nghiêm, ấm cúng. Hãy luôn nhớ rằng, thành tâm và hiểu biết là chìa khóa cho mọi nghi lễ tâm linh.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 12, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
