Lễ cúng tổ diễn viên, hay còn gọi là cúng tổ nghiệp, là một truyền thống văn hóa lâu đời của giới văn nghệ sĩ. Đây không chỉ là nghi lễ mang tính tâm linh mà còn là cách để các thế hệ nghệ sĩ thể hiện lòng biết ơn, tưởng nhớ đến những người đã có công khai sáng, gìn giữ và phát triển nghệ thuật sân khấu. Vậy ngày cúng tổ diễn viên là ngày nào, ý nghĩa ra sao và cần chuẩn bị những gì? Bài viết này sẽ cung cấp một cách chi tiết và đầy đủ những thông tin bạn cần biết.
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Phong Thủy Của Ngày Cúng Để Mở Cửa Nghề Nối Mi: Những Điều Cần Biết Cho Người Mở Tiệm
Nguồn Gốc và Ý Nghĩa của Lễ Cúng Tổ Diễn Viên
Lễ cúng tổ diễn viên là một nghi lễ quan trọng trong đời sống văn hóa của những người làm nghệ thuật. Nguồn gốc của nó bắt nguồn từ truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc, đặc biệt là trong giới nghệ thuật có những quy tắc, chuẩn mực riêng.
Nguồn Gốc Lịch Sử
Theo các tài liệu lịch sử và truyền thuyết dân gian, nghệ thuật sân khấu Việt Nam có một vị tổ sư khai sáng. Có hai quan niệm chính về vị tổ này:
- Thái sư Trần Hưng Đạo: Một truyền thuyết kể rằng, trong một lần đi chinh phạt, Trần Hưng Đạo đã cho quân lính hóa trang, diễn lại những trận đánh để khích lệ tinh thần binh sĩ. Những màn diễn này được coi là hình thức sân khấu đầu tiên. Sau này, các diễn viên lấy ông làm tổ sư.
- Thánh Cả (thần Trương Hòe): Trong lịch sử Trung Quốc, có một vị quan tên là Trương Hòe, người đã cải cách và phát triển nền ca kịch. Khi sang Việt Nam, tín ngưỡng này cũng được du nhập và hòa quyện với văn hóa bản địa. Nhiều đền, miếu thờ tổ ở miền Bắc thờ vị thần này.
Dù là ai, thì lễ cúng tổ cũng mang ý nghĩa tri ân sâu sắc, là sợi dây tâm linh kết nối các thế hệ nghệ sĩ.
Ý Nghĩa Tâm Linh và Văn Hóa
Lễ cúng tổ diễn viên không chỉ đơn thuần là một nghi thức mà còn mang nhiều ý nghĩa sâu sắc:
- Tưởng nhớ công lao người đi trước: Đây là dịp để các nghệ sĩ, diễn viên thể hiện lòng thành kính, biết ơn đến các vị tổ sư đã đặt nền móng cho nghệ thuật.
- Cầu mong sự nghiệp hanh thông: Các diễn viên tin rằng, việc thành tâm cúng bái sẽ được tổ sư phù hộ, ban cho sức khỏe, tài năng, gặp nhiều may mắn trong sự nghiệp, được khán giả yêu mến.
- Gìn giữ và phát huy truyền thống: Đây là một nét đẹp văn hóa, nhắc nhở các nghệ sĩ phải luôn rèn luyện, giữ gìn đạo đức, không làm tổn hại đến thanh danh của nghề.
- Giao lưu, kết nối cộng đồng: Lễ cúng tổ thường thu hút rất nhiều nghệ sĩ tham gia, là dịp để họ giao lưu, học hỏi, thắt chặt tình đoàn kết trong giới văn nghệ sĩ.
Ngày Cúng Tổ Diễn Viên: Thời Gian và Lễ Vật
Việc xác định ngày cúng và chuẩn bị lễ vật là những bước quan trọng nhất của nghi lễ.
Ngày Cúng Tổ Diễn Viên Là Ngày Nào?
Có thể bạn quan tâm: Tìm Hiểu Về Ngày Cúng Tề Thiên Đại Thánh: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Các Bước Chuẩn Bị
Ngày cúng tổ của giới văn nghệ sĩ được tổ chức vào ngày 12 tháng Giêng âm lịch hằng năm. Đây được coi là ngày “khai hạ”, mở đầu cho một năm làm việc mới. Vào ngày này, các sân khấu, đoàn diễn, và cá nhân nghệ sĩ sẽ tổ chức cúng tế long trọng.
Ngoài ra, vào các ngày mùng 1 và ngày Rằm hàng tháng, nhiều nghệ sĩ cũng sắm lễ nhỏ để cúng tổ tại nhà hoặc tại nơi làm việc.
Lễ Vật Chuẩn Bị
Lễ vật cúng tổ diễn viên không cần quá xa hoa nhưng phải tươm tất, thể hiện lòng thành. Tùy vào điều kiện và tập quán từng vùng miền, lễ vật có thể khác nhau, nhưng thường bao gồm:
- Mâm lễ mặn:
- Gà luộc (luộc nguyên con).
- Xôi (xôi đỗ hoặc xôi gấc).
- Cháo.
- Các món ăn khác như thịt quay, nem rán…
- Hoa quả, trầu cau: Mâm hoa quả tươi (thường có 5 loại quả), trầu cau đã têm sẵn.
- Rượu, nước, trà: 3 chén nước, 3 chén rượu, ấm trà.
- Đồ vàng mã: Quần áo, tiền vàng, hia dép…
- Bàn ghế, bài vị: Tùy vào quy mô, có thể lập bàn thờ với bài vị ghi rõ “Thái sư Trần Hưng Đạo” hoặc “Thánh Cả”.
Lưu ý, trên bàn thờ phải có bộ tam sự (lư hương, hai cây nến) và bát nhang.
Các Bước Tiến Hành Lễ Cúng
Một lễ cúng tổ diễn viên đúng chuẩn cần được tiến hành tuần tự theo các bước sau:
Bước 1: Chuẩn Bị
- Thời gian: Chọn giờ đẹp (thường là sáng sớm) để làm lễ.
- Người cúng: Người cúng phải là người có uy tín trong đoàn, hoặc trưởng đơn vị, hoặc một nghệ sĩ gạo cội. Phải tắm rửa sạch sẽ, mặc trang phục trang nghiêm (áo dài, comple…).
- Sắp xếp bàn thờ: Lau dọn bàn thờ sạch sẽ, sắp xếp lễ vật gọn gàng, đẹp mắt.
Bước 2: Khai Mạc
- Thắp nến, thắp hương.
- Đọc văn khấn để cáo trình với tổ sư.
Bước 3: Cúng Tế
- Nghi lễ cúng bái được tiến hành trang nghiêm, thành tâm.
- Sau khi đọc văn khấn xong, mọi người cùng cúi lạy.
Bước 4: Hóa Vàng Mã
Có thể bạn quan tâm: Các Ngày Cúng Đức Thánh Trần Tại Tphcm Và Những Điều Cần Biết
- Sau khi lễ xong, hóa vàng mã ở nơi an toàn.
- Chia lộc cho mọi người.
Văn Khấn Cúng Tổ Diễn Viên
Văn khấn cúng tổ diễn viên là một phần không thể thiếu. Dưới đây là bài văn khấn phổ biến, bạn có thể tham khảo:
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư phật Bồ tát.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy các ngài Thần linh, Thổ địa, Tôn thần cai quản ở trong khu vực này.Con kính lạy Đức Đệ nhất Tôn sư, Thái sư, Thượng đặng, Hiền tài, Văn hiến, Võ bị, Cung oan, Tế tửu, Khiêm tốn, Khéo léo, Khiêm cung, Tôn kính, Vị tổ khai sơn.
Con kính lạy các vị Tôn thần, Hiền hiến, Võ biền, Cung oan, Tế tửu, Khiêm tốn, Khéo léo, Khiêm cung, Tôn kính, Vị tổ khai sơn.Hôm nay là ngày… tháng… năm…
Tên con là… trú tại…
Nay nhân ngày… (ngày cúng tổ, khai trương, khai mạc…)
Con cùng toàn thể anh chị em nghệ sĩ, diễn viên, con cháu trong đoàn (tên đoàn) thành tâm chuẩn bị lễ vật: (trình bày lễ vật), dâng lên trước án, cúng dường Tam bảo, chư Tôn thần, Tôn sư, tấu trình lên các bậc Tôn sư, các vị Tôn thần.Kính xin các ngài chứng minh, phù hộ độ trì cho con cùng toàn thể anh em nghệ sĩ, diễn viên trong đoàn luôn mạnh khỏe, tinh tấn, trí tuệ minh mẫn, tài năng phát triển, diễn xuất xuất thần, được khán giả mến thương, công việc hanh thông, sự nghiệp thành công, gia đình an lạc, tật bệnh tiêu tan, tai qua nạn khỏi, sở cầu như ý, sở tý tòng tâm.
Con cầu xin các ngài gia hộ cho sân khấu, đoàn diễn của chúng con luôn được khai trương tấn tài, tấn lộc, vạn sự cát tường, khán giả nô nức đến xem, tiền tài như nước, danh tiếng lẫy lừng.
Con lạy tạ ơn các ngài.
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Các Điều Kiêng Kỵ và Lưu Ý Quan Trọng
Trong ngày cúng tổ diễn viên, có một số điều kiêng kỵ mà bất kỳ ai trong giới cũng đều phải nhớ:
Có thể bạn quan tâm: Tìm Hiểu Ý Nghĩa Và Các Khung Giờ Cúng Tất Niên Tốt Của Tuổi Thân
- Không được cãi vã, to tiếng: Ngày cúng tổ là ngày trọng đại, mọi người phải giữ hòa khí, tránh tranh cãi, làm mất đi không khí thiêng liêng.
- Người có tang, phụ nữ mang thai: Theo quan niệm dân gian, người đang có tang hoặc phụ nữ mang thai nên hạn chế tham gia lễ cúng, hoặc phải kiêng kị một số nghi lễ để tránh bị ảnh hưởng.
- Phải thành tâm: Lễ cúng quan trọng nhất là lòng thành, không cần quá phô trương, xa hoa.
- Phải giữ gìn đạo đức: Các nghệ sĩ phải luôn giữ mình, không làm những việc trái với luân thường đạo lý, không để danh tiếng của mình bị ảnh hưởng.
- Lễ vật phải tươi ngon: Không được dùng lễ vật ôi thiu, hư hỏng.
Các Câu Hỏi Thường Gặp
1. Nếu không phải là diễn viên thì có được tham gia cúng tổ không?
Có. Các nhân viên trong đoàn như đạo diễn, quay phim, hóa trang, ánh sáng… đều có thể tham gia. Đây là nghi lễ chung của cả một tập thể làm nghệ thuật.
2. Có cần phải cúng vào đúng ngày 12 tháng Giêng không?
Nên cúng vào ngày này vì đây là ngày truyền thống. Tuy nhiên, nếu vì lý do công việc không thể cúng đúng ngày, có thể cúng bù vào một ngày khác gần đó, nhưng phải thành tâm cáo trình.
3. Có thể cúng ở nhà riêng được không?
Được. Nhiều nghệ sĩ lập bàn thờ tổ tại nhà riêng và cúng vào ngày mùng 1, Rằm hàng tháng. Tuy nhiên, vào ngày 12 tháng Giêng, nên tập trung cúng ở nơi làm việc hoặc nơi thờ tự chung của đoàn để tạo không khí tập thể.
Kết Luận
Ngày cúng tổ diễn viên không chỉ là một nghi lễ đơn thuần mà còn là một bản sắc văn hóa đẹp, thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Qua đó, các nghệ sĩ không chỉ tưởng nhớ công lao của các bậc tiền bối mà còn tự nhắc nhở mình phải luôn rèn luyện, giữ gìn đạo đức để xứng đáng với danh hiệu “nghệ sĩ”. Hy vọng những thông tin trong bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa, nghi lễ cũng như những điều cần biết về ngày cúng tổ của giới văn nghệ sĩ.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 12, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
