Trong cuộc sống hối hả ngày nay, khi mà con người dễ dàng bị cuốn theo những thói quen thoải mái nhưng lại cản trở sự phát triển bản thân, thì lời dạy của Đức Phật về “những điều cần học tập” vẫn vang vọng như một hồi chuông thức tỉnh. Câu chuyện trong kinh điển không chỉ đơn thuần là một bài học cho các vị Tỳ-kheo xuất gia, mà còn là kim chỉ nam cho bất kỳ ai đang trên hành trình tu dưỡng tâm tính, rèn luyện nhân cách và vươn tới một cuộc sống có ý nghĩa.
Có thể bạn quan tâm: Nghe Truyện Phật Đêm Khuya: Lắng Nghe Tâm Linh Trong Im Lặng
Bối cảnh của bài pháp thoại
Một đêm trăng thanh tại Jetavana, khu vườn của ông Anàthapindika ở Sàvatthì, Đức Phật cùng các vị đại đệ tử như Tôn giả Sàriputta, Tôn giả Mahàmoggallàna, Tôn giả Mahàkassapa… tụ họp tại giảng đường. Sau phần lớn thời gian của đêm, Đức Phật quay về tinh xá. Các vị trưởng lão cũng lần lượt trở về chỗ nghỉ của mình.
Thế nhưng, tại nơi ở của các Tỳ-kheo tân học – những người mới xuất gia không bao lâu, không khí lại hoàn toàn khác biệt. Thay vì dành thời gian tu tập, họ đang ngáy và ngủ đến sáng. Trước cảnh tượng này, Đức Phật đã dùng thiên nhãn để quan sát và đưa ra một bài pháp thoại sâu sắc, không chỉ trách phạt mà còn chỉ rõ con đường đúng đắn.
Bài học từ các ví dụ thực tiễn
Vua chúa không thể ngủ quên trên ngai vàng
Đức Phật đã đặt câu hỏi: “Các thầy có thấy hay có nghe rằng một vị vua Sát-đế-ly đã làm lễ quán đảnh, sống chuyên tâm hưởng thọ cho đến thỏa thích lạc về giường nằm, về nằm dài, về ngủ nghỉ, có thể cai trị cả nước cho đến trọn đời, được quốc dân ái mộ và ưa thích?”
Câu trả lời đương nhiên là không. Lịch sử đã chứng minh rằng những vị vua an nhàn hưởng lạc, quên nhiệm vụ trị vì, cuối cùng đều dẫn đến suy vong đất nước. Ngược lại, những vị minh quân luôn cần mẫn, lo lắng cho黎 dân bá tánh mới có thể xây dựng được cơ đồ bền vững.
Bài học rút ra: Dù ở vị trí cao sang đến đâu, nếu chỉ biết hưởng thụ mà không lao động, không cống hiến, thì sớm muộn cũng đánh mất tất cả.
Người lãnh đạo không thể lơ là trách nhiệm
Đức Phật tiếp tục dùng ví dụ về người thôn trưởng, tổ trưởng các tổ hợp. Liệu một vị lãnh đạo có thể trọn đời làm trưởng mà chỉ biết hưởng lạc, ngủ nghỉ, không quan tâm đến công việc và nhân dân?
Có thể bạn quan tâm: Nghe Tụng Kinh Niệm Phật A Di Đà: Lợi Ích, Cách Làm & Những Lưu Ý Cần Biết
Câu trả lời vẫn là không. Một người lãnh đạo, dù ở cấp độ nào, cũng cần phải có trách nhiệm, cần phải lao động, cần phải cống hiến mới có thể赢得 lòng tin yêu và sự kính trọng của quần chúng.
Bài học rút ra: Lãnh đạo là phải đi đầu, là phải hy sinh, là phải cống hiến. Không có chỗ cho sự lười biếng và vô trách nhiệm.
Người tu hành không thể buông lung bản thân
Đức Phật đặt câu hỏi cuối cùng: “Các thầy có thấy hay có nghe rằng một vị Sa-môn hay Bà-la-môn sống chuyên tâm hưởng thọ cho đến thỏa thích lạc về giường nằm, về nằm dài, về ngủ nghỉ, không phòng hộ các căn môn, không tiết độ trong ăn uống, không chú tâm cảnh giác, không quán các thiện pháp, đầu đêm cuối đêm không sống chuyên tâm tu tập các pháp giác chi, do đoạn tận các lậu hoặc, có thể tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú tâm giải thoát, tuệ giải thoát?”
Câu trả lời dĩ nhiên là không. Con đường tu tập là con đường gian nan, đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng, sự tinh tấn và kiên trì.
Bài học rút ra: Muốn đạt được giác ngộ giải thoát, phải trải qua quá trình tu tập nghiêm khắc, không thể có con đường tắt.
Những điều cần học tập
Từ những ví dụ thực tiễn, Đức Phật đã chỉ rõ sáu điều cần thiết mà mỗi người tu học, hay bất kỳ ai muốn phát triển bản thân, đều cần phải thực hiện:
1. Phòng hộ các căn môn
Căn môn là sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Phòng hộ các căn môn có nghĩa là kiểm soát, điều phục các giác quan, không để chúng bị cuốn theo những đối tượng hấp dẫn bên ngoài.
- Mắt: Không nhìn những gì không nên nhìn, tránh các hình ảnh kích thích dục vọng, bạo lực.
- Tai: Không nghe những lời nói xấu, lời nói vô ích, tránh các âm thanh kích động.
- Mũi: Không ngửi những mùi hương quá nồng nàn, quyến rũ.
- Lưỡi: Không thèm muốn các món ăn ngon quá mức, tránh các vị giác kích thích.
- Thân: Không đam mê các cảm giác khoái lạc quá độ.
- Ý: Không để tâm念 nghĩ đến những điều xấu, điều ác.
Lợi ích: Phòng hộ các căn môn giúp tâm được an định, tránh bị cuốn theo các dục vọng, từ đó dễ dàng tu tập.
Có thể bạn quan tâm: Lợi Ích Và Hướng Dẫn Chi Tiết Về Việc Nghe Tụng Kinh Nhà Phật
2. Ăn uống có tiết độ
Ăn uống là nhu cầu thiết yếu để duy trì sự sống, nhưng nếu không biết tiết độ, nó sẽ trở thành nguyên nhân của nhiều bệnh tật và phiền não.
- Không ăn quá no: Ăn quá no khiến cơ thể mệt mỏi, đầu óc u ám, khó khăn cho việc tu tập.
- Không ăn quá đói: Ăn quá đói khiến cơ thể suy nhược, không đủ sức lực để hành trì.
- Chọn thực phẩm thanh đạm: Ưu tiên các thực phẩm lành mạnh, tránh các món ăn nhiều dầu mỡ, cay nóng, kích thích.
Lợi ích: Ăn uống tiết độ giúp cơ thể khỏe mạnh, tinh thần minh mẫn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tu tập.
3. Chuyên tâm cảnh giác
Cảnh giác là luôn tỉnh thức, nhận biết rõ ràng mọi hành động, lời nói, suy nghĩ của bản thân.
- Trong lúc đi đứng nằm ngồi: Biết rõ mình đang đi, đang đứng, đang nằm, đang ngồi.
- Trong lúc ăn uống: Biết rõ mình đang ăn, đang uống, cảm nhận từng miếng ăn, từng ngụm nước.
- Trong lúc nói năng: Biết rõ mình đang nói gì, có phù hợp hay không.
- Trong lúc suy nghĩ: Biết rõ mình đang nghĩ gì, có phải là điều thiện hay không.
Lợi ích: Chuyên tâm cảnh giác giúp tâm không bị tán loạn, dễ dàng nhận ra các niệm xấu để kịp thời điều chỉnh.
4. Quán các thiện pháp
Quán là quán sát, suy ngẫm. Thiện pháp là các pháp lành, các pháp môn tốt đẹp.
- Quán về nhân quả: Hiểu rõ nhân nào quả nấy, từ đó làm các việc thiện, tránh các việc ác.
- Quán về vô thường: Nhận ra mọi sự vật hiện tượng đều vô thường, không ngừng biến đổi, từ đó buông bỏ chấp著.
- Quán về khổ: Nhận ra bản chất của cuộc sống là khổ, từ đó phát tâm xuất ly, cầu giải thoát.
- Quán về vô ngã: Nhận ra bản chất của con người và vạn vật đều vô ngã, không có một cái tôi cố định, từ đó diệt trừ ngã mạn.
Lợi ích: Quán các thiện pháp giúp tâm được thanh tịnh, phát triển trí tuệ, tiến gần hơn đến giác ngộ.
5. Đầu đêm cuối đêm chuyên tâm tu tập
Đầu đêm (buổi tối) và cuối đêm (buổi sáng sớm) là hai thời điểm lý tưởng để tu tập, vì lúc này tâm tương đối yên tĩnh, ít bị干扰.
- Tụng kinh, niệm Phật: Dùng thời gian này để tụng kinh, niệm Phật, sám hối.
- Thiền định: Thực hành thiền định để tâm được an định, phát triển định lực.
- Học pháp: Đọc sách, nghe pháp, suy ngẫm về giáo lý.
Lợi ích: Tu tập vào hai thời điểm này giúp tâm được tịnh hóa, tăng trưởng công đức, tích lũy phước báo.
Có thể bạn quan tâm: Lợi Ích Của Việc Nghe Tụng Kinh A Di Đà Phật: Từ Tâm Linh Đến Khoa Học
6. Tu tập các pháp giác chi
Pháp giác chi là bảy chi phần của giác ngộ:
- Niệm giác chi: Chánh niệm, nhớ nghĩ đến các pháp.
- Trạch pháp giác chi: Phân biệt, lựa chọn pháp chân thật.
- Tinh tấn giác chi: Nỗ lực, cố gắng tu tập.
- Hỷ giác chi: Hoan hỷ trong pháp, vui vẻ tu tập.
- Khinh an giác chi: Thân tâm nhẹ nhàng, an lạc.
- Định giác chi: Tâm专注于 một điểm, không tán loạn.
- Xả giác chi: Bình đẳng, buông xả, không执着.
Lợi ích: Tu tập các pháp giác chi giúp phát triển trí tuệ, đoạn tận phiền não, đạt được giác ngộ giải thoát.
Ý nghĩa thực tiễn trong đời sống hiện đại
Lời dạy của Đức Phật không chỉ dành riêng cho các vị Tỳ-kheo mà còn có giá trị to lớn đối với mọi người trong xã hội hiện đại:
1. Đối với học sinh, sinh viên
- Phòng hộ căn môn: Hạn chế tiếp xúc với các nội dung xấu trên mạng xã hội, tập trung vào việc học.
- Ăn uống tiết độ: Ăn uống lành mạnh, đúng giờ, tránh đồ ăn nhanh, đồ uống có ga.
- Chuyên tâm cảnh giác: Tập trung trong giờ học, không để tâm bị phân tán.
- Quán các thiện pháp: Suy ngẫm về đạo lý làm người, về ước mơ, hoài bão.
- Đầu đêm cuối đêm tu tập: Dành thời gian buổi tối để ôn bài, buổi sáng để chuẩn bị cho ngày mới.
- Tu tập pháp giác chi: Rèn luyện tính kiên trì, nỗ lực, vui vẻ trong học tập.
2. Đối với người đi làm
- Phòng hộ căn môn: Không bị cuốn theo các cám dỗ trong công việc, giữ gìn đạo đức nghề nghiệp.
- Ăn uống tiết độ: Ăn uống điều độ, giữ gìn sức khỏe.
- Chuyên tâm cảnh giác: Làm việc tập trung, tránh sai sót.
- Quán các thiện pháp: Suy ngẫm về mục tiêu, giá trị của công việc.
- Đầu đêm cuối đêm tu tập: Dành thời gian để nghỉ ngơi, thư giãn, cân bằng cuộc sống.
- Tu tập pháp giác chi: Phát triển các kỹ năng, nâng cao hiệu quả công việc.
3. Đối với người làm công việc thiện nguyện
- Phòng hộ căn môn: Không bị danh lợi làm mờ mắt, luôn giữ tâm thanh tịnh.
- Ăn uống tiết độ: Sống giản dị, tiết kiệm.
- Chuyên tâm cảnh giác: Luôn tỉnh thức trong việc làm thiện.
- Quán các thiện pháp: Suy ngẫm về nhân quả, về lòng từ bi.
- Đầu đêm cuối đêm tu tập: Dành thời gian để tu dưỡng tâm tính.
- Tu tập pháp giác chi: Phát triển tâm Bồ-đề, nguyện cứu độ chúng sinh.
Kết luận
Bài học “những điều cần học tập” của Đức Phật là một bài học toàn diện về cách sống, cách tu tập và cách phát triển bản thân. Nó không chỉ giúp các vị Tỳ-kheo tu tập thành công mà còn là kim chỉ nam cho mọi người trong cuộc sống hiện đại.
Tóm lại, để có một cuộc sống有意 nghĩa và hạnh phúc, chúng ta cần:
- Kiểm soát các giác quan
- Ăn uống điều độ
- Luôn tỉnh thức
- Suy ngẫm điều thiện
- Nỗ lực tu tập
- Phát triển trí tuệ
Hãy lấy bài học này làm kim chỉ nam cho hành động của mình, chắc chắn chúng ta sẽ tiến gần hơn đến mục tiêu của cuộc đời: giác ngộ và giải thoát.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 18, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
