Tết Nguyên Đán không chỉ là khoảnh khắc giao mùa, mà còn là thời điểm thiêng liêng để con cháu hướng về nguồn cội, thể hiện lòng biết ơn và hiếu kính với tổ tiên. Trong không khí trang nghiêm của những ngày đầu năm mới, nghi thức cúng gia tiên là một phần không thể thiếu, thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của người Việt. Tuy nhiên, để buổi lễ được trọn vẹn, nhiều người vẫn còn băn khoăn về cách chuẩn bị mâm cúng cũng như bài văn khấn chuẩn xác. Bài viết này sẽ cung cấp một hướng dẫn toàn diện về nghi thức cúng gia tiên vào ngày mùng 1 và mùng 2 Tết, giúp bạn đọc hiểu rõ và thực hiện đúng phong tục.
Có thể bạn quan tâm: Văn Khấn Tam Bảo: Nghi Thức Cúng Dường Đầy Đủ Chuẩn Phong Túc
Những lưu ý quan trọng trước khi chuẩn bị
Trước khi đi vào chi tiết nghi thức, việc hiểu rõ ý nghĩa và chuẩn bị các điều kiện cần thiết là bước đầu tiên không thể bỏ qua. Điều này không chỉ giúp bạn chu toàn lễ vật mà còn thể hiện sự thành tâm.
Chuẩn bị không gian và tâm thế
Điều quan trọng nhất trong bất kỳ lễ cúng nào chính là sự thành tâm. Không gian thờ cúng cần được dọn dẹp sạch sẽ, tươm tất trước khi tiến hành các nghi lễ. Bàn thờ gia tiên phải được lau chùi bụi bẩn, bình hoa tươi được thay nước mới, và bài vị được sắp xếp ngay ngắn. Cần đảm bảo ánh sáng đầy đủ, ấm cúng để tạo nên không khí trang nghiêm.
Bên cạnh đó, con cháu khi đứng thắp hương cũng cần ăn mặc chỉnh tề, nghiêm túc. Đây là cách thể hiện sự tôn trọng đối với các bậc bề trên và cũng là cách giáo dục truyền thống tốt đẹp cho thế hệ sau.
Chuẩn bị mâm cúng gia tiên
Mâm cúng gia tiên ngày Tết thường không cần quá cao sang nhưng phải thể hiện được lòng thành. Tùy theo điều kiện của mỗi gia đình mà mâm cúng có thể khác nhau, nhưng về cơ bản sẽ bao gồm các lễ vật chính:
- Mâm cơm: Gồm các món ăn truyền thống như bánh chưng/xôi, giò, chả, canh măng, nem rán… Tuyệt đối không dùng các món ăn chay nếu gia đình theo đạo Phật hay có điều kiện cấm kỵ.
- Mâm hoa quả: Chọn các loại quả tươi ngon, có màu sắc đẹp, có ý nghĩa như: Bưởi (thể hiện sự viên mãn), Cam/Lê (thể hiện sự sung túc), Quýt (thể hiện sự may mắn),…
- Hương hoa, trầu cau: Gồm lọ hoa tươi (hoa cúc, hoa ly là phổ biến nhất), quả cau, lá trầu không (thể hiện sự sum vầy, đầm ấm).
- Xôi chè, nước uống: Nước trắng, trà hoặc rượu trắng.
- Tiền vàng mã: Tùy theo phong tục tập quán của từng vùng miền.
Lưu ý, mâm cúng gia tiên ngày Tết thường sẽ được chuẩn bị tươm tất hơn ngày thường, nhưng vẫn phải đảm bảo tính trang nghiêm và sạch sẽ.
Có thể bạn quan tâm: Nghi Thức Cúng Cửu Huyền Thất Tổ: Cẩm Nang Chi Tiết Từ A-z
Hướng dẫn chi tiết nghi thức cúng gia tiên mùng 1, mùng 2 Tết
Sau khi đã chuẩn bị đầy đủ lễ vật, gia chủ sẽ tiến hành các nghi lễ theo trình tự. Dưới đây là chi tiết các bước và bài văn khấn chuẩn được nhiều người sử dụng.
Bài văn khấn gia tiên ngày mùng 1, mùng 2 Tết
Khi đã sắp xếp lễ vật xong xuôi, người đại diện (thường là trưởng nam hoặc gia chủ) sẽ thắp nén hương đầu tiên và khấn vái. Dưới đây là bài văn khấn chi tiết, được chia theo từng đoạn để bạn dễ dàng thực hiện. Bạn có thể tham khảo bài văn khấn dưới đây, lưu ý thay đổi các thông tin cho phù hợp với gia đình mình (Họ tên, địa chỉ, ngày mất của người đã khuất…).
Phần khấn nguyện:
“Nam mô Đại Thánh cứu bạt minh đồ Bản Tôn Địa Tạng Vương Bồ Tát (3 lần)
Từ bi quảng đại diệu khó lường
Cứu khổ đường mê Địa Tạng Vương
Tích trượng rung thời khai địa ngục
Thần châu chỗ chiếu hết đau thương
Bi quang cứu tế u minh giới
Pháp lực giương buồm Bát Nhã thuyền
Tiếp dẫn tinh thần cao đuốc tuệ
Đường đường khắp phóng ngọc hào quang.
Nam mô tiếp dẫn Đạo sư Đại Nguyện Địa Tạng Vương Bồ Tát (3 lần)
U minh giáo chủ Địa Tạng Đại Vương
Hoằng khai phương tiện, khắp rộng từ bi
Quá khứ phụng sự chư Phật
Nhân hưng vạn thiện
Hiện tại vì độ quần mê, hóa thân Bồ tát
Từ quang tỏa thấu đường nẻo cửu huyền
Tuệ nhật sáng soi thiết vi u ám
Dẫn chúng sinh vào cửa chính giác
Độ khổ thú lên đường Bồ đề
Hôm nay hiện tiền gia quyến chúng con nhân tấc lòng hiếu, sửa soạn cơm chay, cầu diệu lực chú thần cứu đường mê qua hiểm ải. Nguyện Bồ tát tiếp tịnh phách thân nhân, dẫn dẵn từng bước, từng bước quang minh. Nhờ đại hùng lực Phật từ bi, phá vỡ trùng trùng u ám.
Thân vàng rực rỡ tuyệt trần ai
Khắp phóng hào quang chiếu cửu cai
Trệ phách u hồn mong tiếp dẫn
Đường mê nay hóa đóa sen khai.
Nam mô Dẫn Đạo Lộ Đại nguyện Địa Tạng Vương Bồ tát (3 lần)”
Phần triệu thỉnh và cúng dường:
Một người xướng:
“Hương hoa nghênh, hương hoa thỉnh
Nhất tâm triệu thỉnh”
Mõ: “Thức thần phân biệt nên có xoay vần”
“Hơi thở ra liền thành phân cách”
“Tính Phật như như bản lai thường trụ”
“Sinh tử luân hồi, Niết bàn giải thoát”
Một người xướng:
“Nay tại nước Việt Nam, tỉnh…., huyện…., xã……, số nhà…….., chúng con tên:…….thành tâm phụng vì chính tiến chư hương linh…..mất ngày……., Cửu huyền thất tổ, nội ngoại gia tiên cùng đàn tràng đẳng đẳng hải hội nhất thiết chư hương hồn.”
Mõ: “Nguyện nghe mõ chuông , y lời cung thỉnh, giáng phó đạo tràng, an tọa bài vị, thọ nhận cúng dàng” (3 lần)
Phần Chân Ngôn và Niệm Phật:
“Biến thực chân ngôn: Nam mô tát phạ đát tha, nga đá phạ rô chỉ đế. Án tam bạt ra, tam bạt ra hồng (7 lần)
Biến thủy chân ngôn: Nam mô tô rô bà da, đát tha nga đá da, đát điệt tha. Án tô rô tô rô, bát ra tô rô, bát ra tô rô, ta bà ha (7 lần)
Phổ cúng dàng chân ngôn: Án nga nga nẵng tam bà phạ phiệt nhật ra hồng (7 lần)
OM AH HUNG (108 lần)
Cung thỉnh chư hương linh Cửu huyền thất tổ, nội ngoại gia tiên theo chúng con niệm Nam mô A Di Đà Phật và bốn Thánh hiệu để được vãng sinh về nơi An Lạc.”
Một người xướng:
“Quạ bay thỏ chạy chóng như thoi
Than hỡi đời ta được mấy hồi
Chỉ cõi Tây Phương an lạc cảnh
Quay đầu ta kíp niệm đi thôi”
Mõ: “Nam mô A Di Đà Phật (30 lần)”
“Nhà ngọc với kho vàng
Cảnh đến vô thường khó nỗi mang
Chỉ cõi Tây Phương nơi Lạc cảnh
Quán Âm Bồ Tát độ cho sang”
Mõ: “Nam mô Quán Thế Âm Bồ Tát (10 lần)”
“Sống trên bảy chục mấy ai đâu
Trăm tuổi xem như bóng ngựa câu
Chỉ cõi Tây Phương nơi lạc cảnh
Cầu xin Thế Chí độ sang mau”
Mõ: “Nam mô Đại Thế Chí Bồ Tát (10 lần)”
“Giơ tay cất bước tội ngang mày
Địa ngục cao sơn cửa rộng thay
Chỉ cõi Tây phương nơi Lạc cảnh
Cầu xin Địa Tạng độ qua ngay.”
Mõ: “Nam mô Địa Tạng Vương Bồ tát (10 lần)”
“Hàm đan giấc mộng có hay chi?
Cuộc thế lân la mãi làm gì?
Chỉ cõi Tây phương nơi Lạc cảnh
Cầu xin Thanh Tịnh độ quay về”
Mõ: “Nam mô Thanh Tịnh Đại Hải Chúng Bồ tát (10 lần)”
Phần Nguyện cầu và Hồi hướng:
“Nguyện chư hương linh Cửu huyền thất tổ, nội ngoại gia tiên chóng sinh sang Tịnh Độ.
Ngôi Cửu liên là chỗ náu nương
Vô sinh sen nở ngát hương
Chư tôn Bồ tát bên đường tiếp nghinh
Chốn ao báu muôn sen đua nở
Phật Di Đà, Thế Chí, Quan Âm
Tiếp hồn về cảnh vui tâm
Phát lười thệ nguyện dự phần tiêu dao.
Hết thày pháp hữu vi
Như mộng, huyễn, bọt, ảnh
Như sương cũng như chớp,
Nên thường quán như vậy.
HỒI HƯỚNG
Cúng dường công đức thù thắng hạnh
Vô biên胜phước con hồi hướng
Khắp nguyện trầm nịch bao chúng sinh
Sớm về cõi Phật quang vô lượng
Nguyện tiêu 3 chướng, trừ phiền não
Nguyện được trí tuệ chân minh liễu
Khắp nguyện tội chướng đều tiêu trừ
Đời đời thường hành Bồ tát đạo
Nguyện sinh Tây phương cõi Tịnh độ
Chín phẩm hoa sen làm cha mẹ
Hoa nở thấy Phật chứng vô sinh
Bất thoát Bồ tát đồng bạn lữ
Nguyện đem công đức này
Hướng về khắp tất cả
Đệ tử và chúng sinh
Đều trọn thành Phật đạo.”
Các bước thực hiện nghi lễ
Sau khi đã chuẩn bị xong mâm cúng và bài văn khấn, bạn tiến hành các bước sau:
- Thắp hương: Gia chủ thắp 3 hoặc 5 nén hương (tùy theo tập quán), cắm vào lư hương ở bàn thờ gia tiên.
- Đọc văn khấn: Đứng trước bàn thờ, chắp hai tay trước ngực, đọc bài văn khấn một cách trang nghiêm, rõ ràng và thành tâm. Nếu không thuộc lòng, bạn có thể in bài văn khấn ra giấy và đọc theo.
- Lễ tạ: Sau khi đọc xong bài văn khấn, vái 3 vái (hoặc lạy 3 lạy nếu gia đình theo phong tục Phật giáo hoặc có điều kiện). Chờ hương cháy được một nửa thì hóa vàng (đốt tiền vàng).
- Rút quẻ: Sau khi hóa vàng, nhiều gia đình sẽ rút quẻ đầu năm để xem vận mệnh, công việc trong năm mới. Tuy nhiên, đây là nghi thức phụ thuộc vào tín ngưỡng của mỗi gia đình.
- Tiếp khách: Sau khi hoàn tất nghi thức cúng gia tiên, gia chủ có thể mời khách đến chúc Tết và chia sẻ mâm cúng.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Nghi Thức Cúng 49 Ngày: Quy Trình Chuẩn Và Lời Dạy Tâm Linh
Một số lưu ý khi cúng gia tiên ngày Tết
Để nghi thức cúng gia tiên được diễn ra suôn sẻ và tránh những điều không hay, bạn cần lưu ý một số điểm sau:
- Thời gian cúng: Nên cúng vào sáng mùng 1 và mùng 2 Tết, hoặc có thể cúng ngay khi giao thừa xong. Tránh cúng quá muộn trong ngày.
- Lời văn khấn: Khi khấn, cần đọc đúng họ tên, ngày tháng năm sinh, ngày mất của người đã khuất. Điều này rất quan trọng, giúp “người đã khuất” nhận được phần cúng của con cháu.
- Lễ vật: Không nên sử dụng hoa quả giả, hoa quả đã héo úa hay các loại lễ vật không tươi ngon. Nên chọn hoa quả có ý nghĩa tốt như bưởi, cam, quýt, táo…
- Phong tục tập quán: Cần tìm hiểu kỹ phong tục của địa phương và dòng họ mình, vì mỗi vùng miền có những quy định riêng về lễ cúng gia tiên.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Nghi Lễ Cúng Phật Thành Đạo: Hướng Dẫn Chi Tiết Từng Bước
Kết luận
Hy vọng những chia sẻ trên đây đã giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về nghi thức cúng gia tiên vào ngày mùng 1, mùng 2 Tết. Đây không chỉ là một phong tục tập quán mà còn là nét đẹp văn hóa thể hiện lòng biết ơn, hiếu kính của con cháu đối với tổ tiên. Chuẩn bị một mâm cúng tươm tất cùng bài văn khấn thành tâm sẽ giúp gia đình bạn đón một năm mới an khang, thịnh vượng và gặp nhiều may mắn.
Để tìm hiểu thêm về các phong tục Tết khác hoặc những kiến thức đời sống đa dạng, bạn đọc có thể truy cập chuaphatanlongthanh.com để được cập nhật những thông tin bổ ích nhất.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
