Tục lệ cúng ông Công ông Táo từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong nếp sống văn hóa tâm linh của người Việt Nam mỗi khi Tết đến Xuân về. Hằng năm, vào ngày 23 tháng Chạp, các gia đình lại tươm tất chuẩn bị mâm cơm để tiễn đưa vị thần bếp về trời. Tuy nhiên, đằng sau phong tục này ẩn chứa một câu chuyện truyền thuyết đầy cảm động về lòng chung thủy và sự cảm hóa của Ngọc Hoàng. Bài viết này sẽ cùng bạn đọc khám phá chi tiết về nguồn gốc, ý nghĩa và những điều cần biết xoay quanh phong tục truyền thống này.
Có thể bạn quan tâm: Nghệ Thuật Cắm Hoa Cúng Phật: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A-z Cho Người Mới Bắt Đầu
Có thể bạn quan tâm: Nghi Thức Cúng Đèn Đại Bảo Tháp: Ý Nghĩa, Quy Trình Và Những Điểm Cần Nhớ
Sự tích感人 lòng về “Hai ông một bà”
Theo các tài liệu dân gian và lịch sử văn hóa, tục cúng Táo quân có nguồn gốc bắt nguồn từ ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ của Lão giáo Trung Quốc. Tuy nhiên, khi du nhập vào Việt Nam, tín ngưỡng này đã được bản địa hóa thành một câu chuyện riêng, quen thuộc với người Việt với tên gọi “Hai ông một bà”.
Câu chuyện bắt nguồn từ một gia đình nhỏ với đôi vợ chồng trẻ là Thị Nhi và Trọng Cao. Họ sống với nhau rất mặn nồng tha thiết nhưng đáng tiếc là lại hiếm muộn đường con cái. Vì lẽ đó, dần dà Trọng Cao hay sinh buồn phiền, kiếm cớ dằn vặt và thậm chí là đánh đập vợ mình. Một lần nọ, chỉ vì một chuyện nhỏ nhặt mà Cao đã lớn tiếng, đánh Thị Nhi và đuổi cô ra khỏi nhà.
Bỏ nhà ra đi, Thị Nhi lang thang đến một vùng đất khác và tình cờ gặp được Phạm Lang. Hai người nhanh chóng cảm mến nhau và nên duyên chồng vợ. Về phần Trọng Cao, sau khi cơn giận nguôi ngoai, anh ta mới thấy ân hận về hành động của mình và lên đường đi tìm kiếm người vợ thất lạc.
Sau nhiều ngày rong ruổi, hết gạo hết tiền, vì đói khổ mà Trọng Cao phải đi ăn xin dọc đường. Trớ trêu thay, đúng một ngày nọ, anh đến xin ăn tại chính nhà của Thị Nhi lúc này đang ở cùng Phạm Lang. Thị Nhi nhận ra người hành khất chính là người chồng cũ nên đã mời vào nhà, nấu cơm thết đãi.
Đúng lúc đó, Phạm Lang từ ngoài trở về. Vì sợ chồng nghi oan, Thị Nhi đã vội giấu Trọng Cao vào đống rạ sau vườn. Không may, tối hôm đó, Phạm Lang nổi lửa đốt đống rạ để lấy tro bón ruộng. Thấy lửa cháy, Thị Nhi hốt hoảng lao mình vào đống lửa để cứu chồng cũ. Thấy vợ nhảy vào đống lửa, Phạm Lang vì thương vợ cũng nhảy theo khiến cả ba người đều tử nạn trong đám cháy.
Cảm động trước tình nghĩa của ba người, Ngọc Hoàng trên trời đã phong cho họ làm vua bếp. Theo đó, người chồng mới là Thổ Công (ông Táo) sẽ trông coi việc trong bếp, người chồng cũ là Thổ Địa (ông Công) trông coi việc trong nhà, và người vợ là Thổ Kỳ phụ trách việc chợ búa. Đây chính là nguồn gốc của tên gọi “Ông Công Ông Táo” quen thuộc mà chúng ta vẫn gọi hằng ngày.
Có thể bạn quan tâm: Nghiệp Làm Thầy Cúng: Những Điều Cần Biết Về Quy Trình Và Ý Nghĩa
Ngày cúng ông Công ông Táo năm 2026
Theo truyền thống dân gian, ngày đưa ông Công ông Táo về trời là ngày 23 tháng Chạp hằng năm, tức ngày 23.12 Âm lịch. Đây là ngày quan trọng để tiễn các vị thần bếp lên thiên đình báo cáo mọi việc làm của gia chủ trong suốt một năm qua.
Vào năm 2026, ngày cúng ông Công ông Táo sẽ rơi vào ngày 23 tháng Chạp năm Ất Tỵ (tức ngày 12 tháng 2 năm 2026 Dương lịch). Các gia đình cần chuẩn bị mâm cơm, vàng mã và đặc biệt là cá chép để làm lễ tiễn đưa Táo quân. Cá chép được coi là phương tiện để các vị thần cưỡi về trời, chính vì thế sau khi làm lễ xong, gia chủ sẽ mang cá ra sông, hồ hoặc ao thả.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Đàn: Nét Văn Hóa Tâm Linh Đậm Đà Dân Tộc Việt
Ý nghĩa tâm linh của tục cúng ông Công ông Táo
Phong tục cúng ông Công ông Táo không chỉ là một nghi lễ thông thường mà còn mang ý nghĩa văn hóa và tâm linh sâu sắc đối với người Việt.
Vai trò của Táo Quân:
Ông Táo được coi là vị thần cai quản mọi hoạt động của gia chủ trong gia đình. Vị thần này không chỉ trông coi bếp lửa mà còn là người giám sát, ghi chép lại tất cả những việc làm tốt, việc làm xấu của các thành viên trong gia đình suốt một năm qua. Bên cạnh đó, theo quan niệm dân gian, ông Táo còn có vai trò ngăn cản sự xâm nhập của ma quỷ vào thổ cư, giữ gìn bình yên cho mọi người trong nhà.
Lễ tiễn đưa và báo cáo:
Vào ngày 23 tháng Chạp, Táo quân sẽ cưỡi cá chép hóa rồng để lên Thiên đình trình báo với Ngọc Hoàng về tất cả những gì đã xảy ra trong gia đình. Đây là dịp để các vị thần tâu lên những việc làm tốt, xấu của gia chủ để Thiên đình định đoạt công tội, thưởng phạt phân minh. Vì vậy, người ta thường làm mâm cơm thật tươm tất, thành tâm để mong Táo quân sẽ tâu lên những điều tốt đẹp cho gia đình mình.
Sau khi báo cáo xong, đến đêm Giao thừa thì Táo quân sẽ trở lại hạ giới để tiếp tục công việc trông coi bếp lửa cho gia đình. Do đó, tục cúng này còn mang ý nghĩa chào đón các vị thần trở về sau một chuyến đi dài.
Giá trị văn hóa – gia đình:
Ngày cúng ông Công ông Táo từ lâu đã đi vào tiềm thức của người Việt như một nét đẹp văn hóa. Vào ngày này, các thành viên trong gia đình thường quây quần bên nhau, cùng nhau chuẩn bị mâm cơm cúng. Đây cũng là cơ hội để mọi người trở về nhà sum họp, quây quần sau một năm làm việc vất vả, thể hiện sự hiếu thảo và lòng biết ơn đối với các vị thần đã che chở cho gia đình.
Tục cúng ông Táo là một nét văn hóa đẹp, mang nhiều giá trị tâm linh, hướng tới sự bình an và may mắn cho gia đình. Hy vọng qua những chia sẻ trên, bạn đọc đã có cái nhìn chi tiết hơn về nguồn gốc cúng ông táo cũng như ý nghĩa của phong tục truyền thống này. Hãy cùng giữ gìn và lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc đến thế hệ sau này.
Trong quá trình tìm hiểu thêm về các phong tục tập quán Việt Nam, bạn đọc có thể tham khảo thêm nhiều thông tin hữu ích khác tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
