Mở đầu
Phật giáo Tây Tạng, một truyền thống lâu đời với màu sắc huyền bí và sâu sắc, đã và đang thu hút sự quan tâm của hàng triệu người trên khắp thế giới. Vậy Phật giáo Tây Tạng thờ ai? Để hiểu rõ hơn về tín ngưỡng đặc biệt này, bài viết dưới đây của chuaphatanlongthanh.com sẽ đưa bạn vào hành trình khám phá sâu sắc về các vị Phật, Bồ Tát, hệ thống tông phái, lịch sử phát triển và những địa điểm tâm linh nổi bật nhất tại mảnh đất linh thiêng này.
Có thể bạn quan tâm: Phật Giáo Trà Vinh: Truyền Thống, Phát Triển Và Những Đóng Góp Ý Nghĩa
Tổng quan về Phật giáo Tây Tạng
Phật giáo Tây Tạng, còn được biết đến với tên gọi Lạt-ma Giáo, là một nhánh quan trọng của Phật giáo Đại thừa, phát triển mạnh mẽ ở khu vực Tây Tạng và lan tỏa sang các vùng lân cận như Bhutan, Ladakh, Sikkim, cũng như một phần của Trung Á và Mông Cổ. Khác biệt lớn nhất so với các truyền thống Phật giáo khác, Tây Tạng kết hợp sâu sắc giữa Phật giáo Đại thừa và Kim cương thừa (Mật tông), tạo nên một hệ thống tu tập và tín ngưỡng vô cùng phong phú, với nhiều nghi lễ, biểu tượng và hình ảnh tôn giáo đặc sắc.
Các vị Phật và Bồ Tát được tôn thờ trong Phật giáo Tây Tạng
Câu hỏi “Phật giáo Tây Tạng thờ ai?” là một trong những thắc mắc phổ biến nhất. Câu trả lời nằm ở sự đa dạng và phức tạp của hệ thống thần linh trong truyền thống này.
Có thể bạn quan tâm: Phật Giáo Trung Quốc Thời Phong Kiến: Hành Trình Dưới Bóng Râm Hoàng Đế
Các vị Phật chính
- Đức Phật Thích Ca Mâu Ni: Là vị Phật lịch sử, được coi là bậc thầy cao nhất và là nguồn gốc của mọi pháp môn. Ngài là trung tâm của mọi sự sùng kính, giống như trong các truyền thống Phật giáo khác.
- Đức Phật A Di Đà: Vị Phật của ánh sáng vô lượng, ngự tại cõi Cực Lạc. Người dân Tây Tạng tin rằng niệm danh hiệu Ngài sẽ được tái sinh về cõi ấy để tiếp tục tu hành.
- Đức Phật Vairocana (Tỳ Lô Giá Na): Biểu tượng cho trí tuệ tối thượng và ánh sáng thuần khiết. Ngài thường được miêu tả với thân hình trắng ngần, ngồi trong tư thế thiền định, là hiện thân của Pháp thân Phật.
Các vị Bồ Tát quan trọng
- Bồ Tát Quán Thế Âm (Avalokiteśvara): Vị Bồ Tát của lòng từ bi vô hạn, luôn lắng nghe tiếng kêu cứu của chúng sinh. Trong tín ngưỡng Tây Tạng, Đạt Lai Lạt Ma được coi là hiện thân của Bồ Tát này, là vị lãnh tụ tinh thần tối cao.
- Bồ Tát Văn Thù Sư Lợi (Manjushri): Đại diện cho trí tuệ sắc bén, thường được miêu tả tay cầm thanh gươm trí tuệ cắt đứt vô minh.
- Bồ Tát Samantabhadra (Phổ Hiền): Biểu tượng của hạnh nguyện rộng lớn và hành trì kiên định. Ngài thường được thờ cùng với Quán Thế Âm và Văn Thù Sư Lợi, tạo nên bộ Tam Thánh.
Các vị thần và bản thể khác
- Dakini (Không Hành Nữ): Những vị thần nữ có quyền năng phi thường, là biểu tượng của năng lượng linh hoạt và trí tuệ. Họ đóng vai trò hướng dẫn và bảo hộ cho các hành giả tu tập Mật tông.
- Yidam (Bản Tôn): Là những vị thần thiêng liêng được hành giả chọn để chuyên tâm tu tập, mỗi vị Yidam đại diện cho một phương diện khác nhau của giác ngộ.
- Các vị Lạt Ma (Đạo Sư): Những vị thầy có công hạnh vĩ đại, được tôn kính như những vị Phật tái sinh. Việc quy y và tin tưởng tuyệt đối vào vị thầy (Lạt Ma) là nền tảng then chốt trong Phật giáo Tây Tạng.
Lịch sử hình thành và phát triển của Phật giáo Tây Tạng
Giai đoạn tiền truyền (Thế kỷ 7 – 9)
Trước khi Phật giáo du nhập, Tây Tạng thờ phụng Bôn giáo, một tôn giáo bản địa. Vào khoảng thế kỷ 7, dưới triều đại của Vua Tùng Tán Cán Bố, Phật giáo chính thức được du nhập vào Tây Tạng thông qua hai vị hoàng hậu: Công chúa Văn Thành (Trung Hoa) và Công chúa Bhrikuti (Nepal). Vua Tùng Tán Cán Bố đã cho xây dựng Cung điện Potala và hai ngôi chùa nổi tiếng là Đại Chiêu Tự (thờ Phật Thích Ca Mâu Ni) và Tiểu Chiêu Tự.
Có thể bạn quan tâm: Phật Giáo Trung Quốc Ngày Nay: Lịch Sử Hình Thành, Các Tông Phái Và Hiện Trạng Phát Triển
Giai đoạn này đánh dấu sự dung hợp giữa Phật giáo Ấn Độ, Trung Hoa và Nepal, tạo nên một nền tảng văn hóa độc đáo. Tuy nhiên, Phật giáo vẫn phải cạnh tranh gay gắt với Bôn giáo.
Thời kỳ “hậu truyền” và sự trỗi dậy của các tông phái (Thế kỷ 11 – 14)
Sau một thời gian suy tàn dưới triều đại của Vua Langdarma, vào thế kỷ 11, Phật giáo Tây Tạng bắt đầu được phục hưng mạnh mẽ. Giai đoạn này chứng kiến sự du nhập ồ ạt các kinh điển mới từ Ấn Độ và sự xuất hiện của nhiều cao tăng, đặc biệt là Đại sư Atisha, người có công lớn trong việc chỉnh lý và làm trong sạch lại giáo pháp.
Đến thế kỷ 14, Tông Khách Ba (Tsongkhapa) sáng lập ra Phái Cách Lỗ (Gelug), một phái cải cách nhấn mạnh vào giới luật và học tập. Phái này sau này trở thành phái thống trị chính trị và tôn giáo ở Tây Tạng, với hệ thống Đạt Lai Lạt Ma và Ban Thiền Lạt Ma.
Giai đoạn hiện đại (Thế kỷ 17 đến nay)
Từ thế kỷ 17, hệ thống chính giáo hợp nhất được thiết lập, trong đó Đạt Lai Lạt Ma vừa là lãnh tụ tinh thần, vừa là người đứng đầu chính quyền Tây Tạng. Tuy nhiên, từ giữa thế kỷ 20, do những biến động chính trị, Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 đã sống lưu vong ở Ấn Độ, nhưng ảnh hưởng của ngài và truyền thống Phật giáo Tây Tạng vẫn lan tỏa mạnh mẽ trên toàn cầu.
Bốn tông phái lớn của Phật giáo Tây Tạng
1. Phái Ninh Mã (Nyingma)
- Ý nghĩa: “Cổ” hay “Cũ”. Đây là tông phái lâu đời nhất, được coi là “Phái cổ” của Phật giáo Tây Tạng.
- Sáng lập: Được Đại sư Liên Hoa Sanh (Padmasambhava) truyền bá vào thế kỷ 8. Ngài được tôn sùng như một vị Phật thứ hai ở Tây Tạng.
- Đặc điểm: Phái Ninh Mã đặc biệt chú trọng đến Mật tông và các pháp môn thần chú (Mantra). Họ tin rằng có thể đạt được giác ngộ trong một đời thông qua các phương pháp tu tập đặc biệt. Phái này cũng bảo tồn nhiều nghi lễ và truyền thống cổ xưa.
2. Phái Tát Ca (Sakya)
- Sáng lập: Dòng họ Khon, một gia tộc quý tộc lâu đời ở Tây Tạng.
- Đặc điểm: Phái này nổi tiếng với giáo lý “Đạo và Quả” (Lamdre), nhấn mạnh vào việc trực tiếp nhận biết bản chất tâm thức. Phái Tát Ca có truyền thống học giả rất mạnh, coi trọng cả việc nghiên cứu kinh điển lẫn thiền định thực hành. Màu áo tu sĩ đặc trưng của phái này là màu xám.
3. Phái Ca Nhĩ Cư (Kagyu)
- Ý nghĩa: “Truyền thừa lời mật”.
- Đặc điểm: Phái này nổi bật với truyền thống truyền thừa tâm ấn từ thầy sang trò. Họ đặt nặng trải nghiệm thực chứng thông qua thiền định, đặc biệt là pháp môn “Đại thủ ấn” (Mahamudra). Phái Ca Nhĩ Cư có nhiều nhánh nhỏ, trong đó có Đệ tử của Ngài Milarepa, một thiền sư nổi tiếng với cuộc đời tu khổ hạnh.
4. Phái Cách Lỗ (Gelug)
- Ý nghĩa: “Hệ phái Đạt Lợi”.
- Sáng lập: Tông Khách Ba vào đầu thế kỷ 15.
- Đặc điểm: Được mệnh danh là phái cải cách, nhấn mạnh vào giới luật nghiêm ngặt, học tập kinh điển (đặc biệt là triết học Trung quán) và thiền định. Phái này nhanh chóng trở nên hùng mạnh và thiết lập nên chính quyền tại Tây Tạng. Tu sĩ của phái này thường đội mũ vàng, nên còn được gọi là Hoàng Giáo. Hệ thống Đạt Lai Lạt Ma và Ban Thiền Lạt Ma là lãnh tụ tinh thần cao nhất của phái này.
Những địa điểm hành hương và tu viện linh thiêng bậc nhất
Có thể bạn quan tâm: Phật Giáo Tiểu Thừa Thờ Ai? Tìm Hiểu Về Đối Tượng Phụng Thờ Trong Truyền Thống Nguyên Thủy
1. Cung điện Potala
- Vị trí: Lhasa, thủ phủ của Tây Tạng.
- Ý nghĩa: Là biểu tượng của Tây Tạng, từng là nơi ở và làm việc của các vị Đạt Lai Lạt Ma. Cung điện được xây dựng trên đỉnh núi Marpori, với kiến trúc đồ sộ và tráng lệ, là một kỳ quan kiến trúc và tâm linh.
2. Tu viện Jokhang
- Vị trí: Trung tâm Lhasa.
- Ý nghĩa: Được coi là ngôi chùa linh thiêng nhất ở Tây Tạng. Nơi đây lưu giữ tượng Phật Kim Cang Bất Hoại, một trong những bức tượng Phật được tôn kính nhất. Tu viện Jokhang là điểm đến hành hương của hàng triệu Phật tử từ khắp nơi trên thế giới.
3. Tu viện Drepung
- Vị trí: Ngoại ô Lhasa.
- Ý nghĩa: Từng là tu viện lớn nhất thế giới với hàng nghìn tu sĩ. Đây là tu viện chính của phái Cách Lỗ và là nơi tu học của các vị Đạt Lai Lạt Ma trước khi họ chuyển về Cung điện Potala.
4. Tu viện Sera
- Vị trí: Ngoại ô Lhasa.
- Ý nghĩa: Nổi tiếng với truyền thống tranh luận kinh Phật của các nhà sư vào mỗi buổi chiều. Đây là một hình thức học tập đặc biệt, giúp các tu sĩ củng cố kiến thức và rèn luyện tư duy biện chứng.
5. Tu viện Rongbuk
- Vị trí: Dưới chân núi Everest (Chomolungma).
- Ý nghĩa: Là tu viện cao nhất thế giới, là nơi dừng chân của các đoàn leo núi và là điểm cầu nguyện cho sự an toàn khi chinh phục đỉnh cao nhất hành tinh.
6. Tu viện Tashilhunpo
- Vị trí: Shigatse, thành phố lớn thứ hai của Tây Tạng.
- Ý nghĩa: Là tu viện chính của Ban Thiền Lạt Ma, vị trí thứ hai trong hệ thống lãnh đạo tinh thần của Tây Tạng.
Giải đáp những câu hỏi thường gặp
1. Phật giáo Tây Tạng thờ ai ngoài Đức Phật Thích Ca?
Ngoài Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, phật giáo Tây Tạng còn thờ nhiều vị Bồ Tát như Quán Thế Âm, Samantabhadra, các vị thần bản địa như Dakini, Yidam và các đại thành tựu giả.
2. Phật Tây Tạng có gì khác biệt so với phật giáo các nước khác?
Phật giáo Tây Tạng kết hợp giữa Phật giáo Đại thừa và Kim cương thừa (Vajrayana), có nhiều nghi lễ mật tông, thờ các vị thần hộ pháp và nhấn mạnh sự tái sinh của các Lạt Ma, đặc biệt là Đức Đạt Lai Lạt Ma.
3. Vai trò của Đức Đạt Lai Lạt Ma trong phật giáo Tây Tạng là gì?
Đạt Lai Lạt Ma được coi là hiện thân của Bồ Tát Quán Thế Âm, lãnh tụ tinh thần và chính trị tối cao của Tây Tạng, có vai trò hướng dẫn và bảo vệ tín đồ phật giáo.
4. Có thể đến Tây Tạng tham gia lễ hội phật giáo không?
Có, Tây Tạng tổ chức nhiều lễ hội Phật giáo đặc sắc như lễ hội Shoton, lễ cầu mưa, lễ kora hành hương quanh các tu viện, thu hút đông đảo tín đồ và khách du lịch tâm linh từ khắp nơi.
5. Những tu viện nào là điểm đến nổi bật để tìm hiểu về Phật giáo Tây Tạng?
Tu viện Potala, Jokhang, Drepung, Sera, và các tu viện như Rongbuk, Yerpa, Kumbum là những điểm đến tâm linh quan trọng nhất, nơi lưu giữ nhiều giá trị lịch sử và giáo lý Phật giáo Tây Tạng.
Kết luận
Từ việc trả lời câu hỏi “Phật giáo Tây Tạng thờ ai?”, chúng ta có thể thấy rằng tín ngưỡng này không chỉ đơn thuần là sự sùng bái một vị thần, mà là một hệ thống giáo lý sâu sắc, phức tạp và vô cùng phong phú. Từ các vị Phật, Bồ Tát đến các vị Lạt Ma, Dakini, Yidam… tất cả đều là biểu tượng cho những phẩm chất tâm linh mà con người hướng tới: từ bi, trí tuệ, dũng mãnh và giác ngộ.
chuaphatanlongthanh.com hy vọng rằng qua bài viết này, bạn đã có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về Phật giáo Tây Tạng, từ đó có thể trân trọng và hiểu được vẻ đẹp tâm linh độc đáo của một trong những truyền thống tôn giáo vĩ đại nhất thế giới. Nếu có cơ hội, hãy một lần đặt chân đến mảnh đất linh thiêng này để trực tiếp cảm nhận không khí huyền bí và thanh tịnh nơi đây.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 12, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
