Phật Thích Ca chết như thế nào? Đây là một câu hỏi không chỉ mang tính tò mò lịch sử mà còn chạm đến những vấn đề sâu xa về triết học, tôn giáo và nhân sinh quan. Cái chết của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni không chỉ là sự kiện kết thúc một đời người mà còn là biểu tượng của sự giác ngộ tối thượng, bài học về tính vô thường và con đường giải thoát. Bài viết này sẽ đưa bạn đến với những ghi chép lịch sử, truyền thuyết, cũng như phân tích ý nghĩa triết học đằng sau cái chết của bậc thầy tâm linh vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại.
Có thể bạn quan tâm: Kinh Trai Giới: Hiểu Rõ Ý Nghĩa & Lợi Ích Của Phật Thuyết Kinh Trai Giới
Cái chết của Đức Phật: Những ghi chép lịch sử và truyền thuyết
Sự kiện Parinirvana theo kinh điển Phật giáo
Cái chết của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni được gọi là Parinirvana (Niết Bàn toàn phần), đánh dấu sự giải thoát hoàn toàn khỏi vòng luân hồi sinh tử. Theo các bộ kinh điển cổ xưa như Kinh Đại Bát Niết Bàn (Mahaparinibbana Sutta) thuộc kinh tạng Pali, sự kiện này xảy ra vào khoảng năm 486 TCN hoặc 400 TCN (tùy theo học giả), khi Đức Phật 80 tuổi.
Đức Phật nhập Niết Bàn tại làng Kushinagar, thuộc vương quốc Malla (nay là bang Uttar Pradesh, Ấn Độ). Trước đó, ngài cùng các đệ tử du hóa khắp các vùng đất, giảng dạy Chánh Pháp cho chúng sinh. Dù tuổi đã cao, ngài vẫn kiên trì đi bộ và truyền bá giáo lý cho đến những ngày cuối cùng.
Hành trình cuối cùng của Đức Phật
Trong vài tháng trước khi nhập diệt, Đức Phật có một hành trình truyền giáo dài. Ngài đi qua nhiều nơi như Vesali (Vệ-xá-li), nơi ngài dùng bữa trưa cuối cùng với một môn đồ tên là Cunda (Thuần-đà), một thợ kim hoàn. Theo kinh điển, Cunda đã dâng cúng Đức Phật và các vị Tỳ kheo một món ăn đặc biệt gọi là “Sukaramaddava”.
Từ “Sukaramaddava” gây nhiều tranh cãi trong giới nghiên cứu. Một số dịch là “thịt heo”, số khác cho rằng đó là một loại nấm hoặc món ăn làm từ mật ong. Dù là gì đi nữa, sau bữa ăn này, Đức Phật bị đau bụng dữ dội và xuất huyết.
Tuy nhiên, theo tinh thần Phật giáo, cái chết của ngài không phải là tai nạn hay bi kịch, mà là một sự lựa chọn có chủ ý. Đức Phật biết rõ thời điểm của Parinirvana đã đến, và ngài chấp nhận nó một cách an nhiên.
Khoảnh khắc nhập Niết Bàn
Khi đến Kushinagar, Đức Phật nằm xuống giữa hai cây Sa-la. Các đệ tử vây quanh, đau buồn vô hạn. Trước khi tịch diệt, ngài có những lời dạy cuối cùng:
“Này các Tỳ kheo, ta khuyên các ông rằng: các pháp hữu vi đều vô thường, hãy tinh cần tu tập để được giải thoát.”
Đức Phật nhập vào các tầng thiền định sâu thẳm, lần lượt trải qua Tứ thiền và Tứ không định, rồi trở về Tứ thiền, từ đó nhập vào Niết Bàn. Kinh điển mô tả rằng khi ngài tịch diệt, mặt đất rung động, hoa trời rơi khắp nơi, và các vị thần đều than khóc.
Những nguyên nhân dẫn đến cái chết của Đức Phật
Nguyên nhân y học: Một cái chết tự nhiên
Xét về mặt y học, cái chết của Đức Phật có thể được lý giải là do nhiễm trùng đường tiêu hóa cấp tính, dẫn đến xuất huyết và suy kiệt. Ở tuổi 80, cơ thể ngài đã mệt mỏi sau hàng chục năm du hóa, đi chân đất qua nhiều vùng khí hậu khác nhau, ăn uống không điều độ.
Tuy nhiên, điều quan trọng là Đức Phật không chết vì bệnh tật một cách bị động, mà ngài đã sử dụng trạng thái tâm thức cao độ để chuyển hóa đau đớn và chủ động chọn thời điểm ra đi.
Nguyên nhân tâm linh: Chủ động nhập diệt
Trong Phật giáo, các vị A La Hán và đặc biệt là Đức Phật có khả năng chủ động quyết định thời điểm viên tịch. Kinh điển ghi lại rằng trước đó không lâu, Đức Phật đã ba lần暗示 cho A Nan rằng nếu được thỉnh cầu, ngài có thể ở lại thế gian thêm một kiếp (một khoảng thời gian rất dài) nhờ vào thần thông và tuệ giác. Nhưng A Nan đã không hiểu ý, và cơ hội trôi qua.
Có thể bạn quan tâm: Phật Thuyết Pháp Nhân Quả: Hiểu Sâu Giáo Lý Nền Tảng Của Đạo Phật
Điều này cho thấy cái chết của Đức Phật không phải là điều bất khả kháng, mà là sự lựa chọn của một bậc giác ngộ, người đã hoàn thành sứ mệnh giáo hóa.
Ý nghĩa triết học của cái chết Đức Phật
Bài học về vô thường
Cái chết của Đức Phật là minh chứng sống động nhất cho giáo lý Vô thường (Anicca) – một trong ba dấu ấn của existence (Tam Pháp Ấn). Dù là một vị Phật, ngài cũng phải trải qua sinh – lão – bệnh – tử. Điều này nhắc nhở chúng sinh rằng không có gì là永恒 (vĩnh hằng) trong thế gian này.
Nhiều người tưởng rằng bậc giác ngộ sẽ bất tử hoặc sống rất lâu, nhưng Đức Phật đã dùng chính cuộc đời mình để dạy rằng: ngay cả thân thể của một vị Phật cũng vô thường. Quan trọng không phải là sống bao lâu, mà là sống như thế nào.
Sự giải thoát khỏi luân hồi
Parinirvana không phải là “cái chết” theo nghĩa thông thường, mà là sự giải thoát hoàn toàn khỏi vòng luân hồi (samsara). Những chúng sinh khác chết đi rồi lại tái sinh, nhưng Đức Phật nhập Niết Bàn là chấm dứt hoàn toàn mọi khổ đau và chuỗi nhân quả.
Đây là mục tiêu tối hậu của Phật giáo: không phải cầu mong sống lâu, mà là giải thoát khỏi sinh tử. Cái chết của Đức Phật chính là hình ảnh biểu tượng cho sự thành công trên con đường tu tập.
Tấm gương về sự an nhiên trước cái chết
Trong văn hóa phương Tây và nhiều tôn giáo khác, cái chết thường được nhìn nhận với nỗi sợ hãi, tuyệt vọng. Nhưng hình ảnh Đức Phật nhập Niết Bàn trên giường nằm giữa hai cây Sa-la, trong tư thế “nằm nghiêng bên phải, hai chân duỗi thẳng, niệm tưởng tỉnh giác” (thế “Kim Sơn tự tại” hay “thế nằm Sa-la”) lại toát lên sự an nhiên, tự tại và giải thoát.
Điều này dạy chúng ta rằng: cái chết không đáng sợ nếu ta sống một cuộc đời有意 nghĩa. Khi đã tu tập đủ, cái chết chỉ là một cánh cửa dẫn đến sự an lành.
Cái chết của Đức Phật trong nghệ thuật và văn hóa
Tượng Parinirvana: Biểu tượng của sự an lành
Tại nhiều chùa chiền trên khắp thế giới, đặc biệt là ở Ấn Độ, Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản, ta thường thấy tượng Phật nằm – đó chính là tượng Parinirvana. Tượng thường được tạc với vẻ mặt hiền hòa, nụ cười nhẹ, thể hiện sự giải thoát hoàn toàn.
Tại Kushinagar ngày nay, có một ngôi chùa lớn (Mahaparinirvana Temple) cùng tượng Phật nằm khổng lồ dài hơn 6 mét, là điểm hành hương quan trọng của Phật tử toàn cầu.
Cái chết của Đức Phật trong thi ca và văn học
Nhiều nhà thơ, văn sĩ đã lấy cảm hứng từ Parinirvana để sáng tác. Trong thơ thiền, hình ảnh Đức Phật nhập diệt thường được dùng để gợi lên sự buông xả, sự thanh thản, và cái đẹp của sự kết thúc.
Ví dụ, thiền sư Bạch Cư Dị (Trung Hoa) từng viết:
“Bồ đề bản vô thọ
Minh kính diệc phi đài
Bản lai vô nhất vật
Hà xứ nhạ trần ai”
Dù không nhắc trực tiếp đến cái chết, nhưng bài thơ thể hiện tinh thần “buông bỏ tất cả”, giống như Đức Phật đã làm khi nhập Niết Bàn.
Có thể bạn quan tâm: Phật Thuyết Lục Tự Đại Minh: Ý Nghĩa Và Lợi Ích Khi Tu Tập
Quan điểm của các truyền thống Phật giáo khác nhau về Parinirvana
Phật giáo Nguyên thủy (Theravada)
Trong Theravada, Parinirvana được xem là sự chấm dứt hoàn toàn của khổ đau. Đức Phật không còn tái sinh, không còn tồn tại dưới bất kỳ hình thức nào. Đây là trạng thái tịch diệt, vượt ngoài ngôn ngữ và tư duy.
Phật giáo Đại thừa (Mahayana)
Đại thừa có cái nhìn tích cực và uyên áo hơn. Theo đó, Đức Phật tuy nhập Niết Bàn nhưng Pháp thân (Dharmakaya) của ngài vẫn hiện hữu khắp vũ trụ. Ngoài ra, các vị Bồ tát vì thương chúng sinh mà chủ động trì hoãn Niết Bàn để tiếp tục cứu độ chúng sinh.
Trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật tiết lộ rằng ngài thực ra đã thành Phật từ vô lượng kiếp trước, và cuộc đời tại Ấn Độ chỉ là một “hóa hiện” để dạy chúng sinh.
Phật giáo Kim Cương thừa (Vajrayana)
Ở Tây Tạng, Parinirvana được lý giải qua khái niệm “Chönyid” (trạng thái trung ấm). Cái chết của Đức Phật là biểu tượng của sự chuyển hóa hoàn toàn từ phàm phu thành Phật. Các hành giả Kim Cương thừa dùng hình ảnh này để thiền tập về sự vô ngã và bản chất giác ngộ.
Những lầm tưởng phổ biến về cái chết của Đức Phật
Lầm tưởng 1: Đức Phật chết vì bị đầu độc
Một số nguồn tin không chính thống cho rằng Đức Phật bị đầu độc bởi Devadatta (Đề Bà Đạt Đa), người em họ muốn hại ngài. Tuy nhiên, theo kinh điển chính thống, Devadatta chết trước Đức Phật, và cái chết của ngài là tự nhiên, không phải bị hại.
Lầm tưởng 2: Đức Phật sợ chết và muốn trốn tránh
Ngược lại hoàn toàn, Đức Phật không sợ chết. Ngài chấp nhận cái chết một cách tỉnh thức. Trong kinh có ghi, khi A Nan khóc lóc, Đức Phật đã nhẹ nhàng an ủi: “Từ ngàn xưa, các bậc Thánh đều phải qua cửa ải này. Ngươi chớ buồn.”
Lầm tưởng 3: Parinirvana là “không còn gì cả”
Đây là quan điểm của những người hiểu sai. Parinirvana không phải là hư vô, mà là sự giải thoát khỏi mọi khổ đau và giới hạn. Nó là trạng thái tịch diệt nhưng diệu hữu, khó có thể diễn tả bằng ngôn ngữ thế gian.
Bài học từ Parinirvana cho người hiện đại
Học cách buông bỏ
Trong xã hội hiện đại, con người thường cầu trường thọ, sợ già, sợ bệnh, sợ chết. Nhưng Parinirvana dạy rằng buông bỏ mới là tự do. Không phải buông bỏ sự sống, mà là buông bỏ sự bám chấp vào sống – chết.
Có thể bạn quan tâm: Phật Thuyết Lee Phú Quý: Những Điều Cần Biết Về Dòng Chữ Tâm Linh Được Tìm Kiếm Nhiều Nhất
Sống tỉnh thức từng khoảnh khắc
Đức Phật đã sống tỉnh thức đến giây phút cuối cùng. Chúng ta cũng nên học theo: ăn thì ăn, ngủ thì ngủ, làm việc thì làm việc, không để tâm trí lang thang vào quá khứ hay tương lai.
Chuẩn bị cho cái chết từ hôm nay
Người phương Tây có câu: “Hãy sống như thể hôm nay là ngày cuối cùng”. Phật giáo dạy tương tự: “Hãy tu tập như thể bạn sẽ chết vào ngày mai”. Cái chết của Đức Phật nhắc nhở chúng ta: đừng trì hoãn việc tu tâm dưỡng tính.
Hành hương về nơi Đức Phật nhập Niết Bàn
Nếu có dịp đến Ấn Độ, Kushinagar là một trong Tứ đại danh sơn của Phật giáo (cùng với Lumbini – đản sinh, Bodh Gaya – thành đạo, Sarnath – chuyển pháp luân). Nơi đây không ồn ào như các thành phố lớn, mà mang một vẻ yên bình, thiêng liêng, rất thích hợp để thiền tọa và chiêm nghiệm về sinh – tử.
Các chùa Việt Nam, Trung Hoa, Thái Lan, Myanmar… đều có chùa xây dựng tại đây, tạo nên một cộng đồng tu tập đa văn hóa. Mỗi năm, hàng nghìn Phật tử từ khắp nơi về đây để tưởng niệm Parinirvana vào ngày Vesak (rằm tháng 4 âm lịch).
Cái chết của Đức Phật trong góc nhìn khoa học hiện đại
Thần kinh học và trạng thái thiền định
Các nhà khoa học hiện đại đang nghiên cứu về trạng thái ý thức của các thiền sư khi lâm chung. Họ phát hiện rằng những người tu tập lâu năm có sóng não khác biệt, ít sợ hãi, và có thể kiểm soát cảm giác đau đớn tốt hơn.
Điều này phần nào lý giải vì sao Đức Phật có thể nhập diệt trong an nhiên, dù cơ thể đau đớn.
Vật lý lượng tử và khái niệm “Niết Bàn”
Một số nhà vật lý cho rằng Niết Bàn có thể được so sánh với trạng thái chân không lượng tử – nơi không có hạt, không có sóng, nhưng lại chứa đựng toàn bộ tiềm năng của vũ trụ. Đây là một cách diễn giải ẩn dụ, không phải là sự đồng nhất.
Kết luận: Cái chết của Đức Phật – Bài học sống mãi muôn đời
Phật Thích Ca chết như thế nào? Ngài chết trong an nhiên, giữa hai cây Sa-la, sau một đời tận tụy vì chúng sinh. Cái chết đó không phải là kết thúc, mà là sự viên mãn.
Từ câu chuyện Parinirvana, mỗi người chúng ta đều có thể rút ra bài học:
- Sống vô thường, hãy trân trọng từng khoảnh khắc.
- Cái chết không đáng sợ nếu ta sống một đời有意 nghĩa.
- Giác ngộ không phải là sống mãi, mà là sống trong tỉnh thức.
Cái chết của Đức Phật không chỉ là sự kiện lịch sử, mà là ánh sáng soi đường cho bao thế hệ người con Phật trên con đường giải thoát. Như một vị thiền sư đã nói: “Sinh tử là việc lớn, vô thường đến bất ngờ. Đừng để phí phạm kiếp người này.”
Theo thông tin tổng hợp từ chuaphatanlongthanh.com, việc tìm hiểu về Parinirvana không chỉ mang lại kiến thức tôn giáo mà còn giúp chúng ta sống chậm lại, suy ngẫm nhiều hơn, và chuẩn bị tâm thế tốt hơn cho hành trình cuối cùng của kiếp người.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 13, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
