Tết Nguyên Đán không chỉ là khoảnh khắc thiêng liêng để các thành viên trong gia đình quây quần sum họp mà còn là thời điểm để chúng ta hướng về nguồn cội, tưởng nhớ ông bà và tạ ơn các vị thần linh. Đây là truyền thống văn hóa sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn và ước vọng về một năm mới an khang, thịnh vượng. Để chuẩn bị đón một năm mới thuận lợi, mỗi gia đình Việt cần hiểu rõ và chuẩn bị chu đáo cho các lễ cúng quan trọng. Dưới đây là tổng hợp chi tiết các lễ cúng cơ bản trong những ngày Tết để bạn đọc có thể tham khảo và thực hiện đúng phong tục.
Có thể bạn quan tâm: Mâm Cúng Heo Quay: Cẩm Nang Chi Tiết Từ A-z Cho Người Mới
Tổng quan về nghi lễ cúng Tết
Nét đẹp trong văn hóa tâm linh của người Việt chính là sự thành kính dâng lên tổ tiên, thần linh những mâm cơm ngày Tết. Các lễ cúng không chỉ đơn thuần là nghi thức mà còn là sợi dây liên kết giữa quá khứ và hiện tại, giữa con người và thế giới tâm linh. Mỗi một mâm cúng đều mang một ý nghĩa riêng, được chuẩn bị kỹ lưỡng từ lễ vật đến bài vị.
Có thể bạn quan tâm: Các Phong Tục Cúng 3 Ngày Tết Quan Trọng Nhất Cần Nhớ
Lễ cúng Ông Công, Ông Táo
Theo quan niệm dân gian, Ông Công, Ông Táo là vị thần được thiên đình cử xuống để cai quản việc bếp núc, nhà cửa. Chẳng những là người “giữ lửa” cho gia đình êm ấm, Ông Táo còn ghi chép lại cái đúng sai, tốt xấu của gia chủ để trình lên Ngọc Hoàng. Vì vậy, việc chuẩn bị mâm cỗ tiễn đưa các Ngài về trời vào ngày 23 tháng Chạp là vô cùng quan trọng, thể hiện sự trân trọng và mong muốn báo cáo những điều tốt đẹp.
Theo phong tục, sau 7 ngày kể từ 23 tháng Chạp, tức là vào ngày 30 tháng Chạp (hoặc 29 tháng Chạp nếu năm thiếu), các gia đình sẽ làm lễ rước Ông Táo về nhà để sum vầy cùng gia đình đón Tết. Thời gian cúng rước thường vào khoảng 23 giờ đến 23 giờ 45 phút ngày 30 Tết. Lễ vật chuẩn bị cho lễ rước về thường được chuẩn bị tươm tất, đầy đủ tương tự như lễ tiễn ông Táo về trời, bao gồm hương hoa, vàng mã, nước uống và các món ăn mặn hoặc chay tùy theo tập quán từng địa phương.
Có thể bạn quan tâm: Phim Thầy Cúng Làng: Giải Mã Phong Tục, Hủ Tục Qua Ngòi Bút Điện Ảnh
Lễ cúng tất niên cuối năm
Trong các lễ cúng ngày Tết, tất niên là một nghi lễ không thể thiếu, đánh dấu việc khép lại một năm cũ đã qua và hướng tới những điều tốt đẹp cho năm mới. Lễ cúng này thường được tổ chức vào trưa hoặc chiều ngày cuối năm, thường là ngày 30 Tết. Đây là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, mời gia tiên, tiền tổ về ăn Tết cùng con cháu.
Mâm cơm cúng tất niên không cần quá xa hoa nhưng phải thể hiện được sự thành tâm và trọn vẹn ý nghĩa của bữa cơm cuối năm. Gia chủ thường chuẩn bị các món ăn truyền thống như bánh chưng, giò, nem, xôi, gà luộc… tùy theo phong tục từng vùng miền. Lễ cúng tất niên diễn ra trong không khí ấm cúng, là khoảnh khắc để mọi người cùng nhau nhìn lại một năm đã qua và cầu mong những điều tốt lành cho gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Top 5 Mẫu Nội Thất Đồ Thờ Cúng Gia Tiên Thanh Hóa Bằng Đồng Cao Cấp, Tinh Xảo
Lễ cúng giao thừa
Lễ cúng giao thừa vào đêm 30 Tết hay còn được gọi là cúng trừ tịch hay “tống cựu nghinh tân” (tiễn cái cũ, đón cái mới). Ý nghĩa của nghi lễ này là bỏ hết những điều xấu của năm cũ, đón chào những điều tốt đẹp của năm mới sắp đến. Đây là một trong những lễ cúng long trọng nhất trong dịp Tết.
Theo phong tục, người ta thường chuẩn bị 2 mâm cỗ cúng: một mâm cúng ngoài trời và một mâm cúng trong nhà. Mâm cúng ngoài trời để nghênh đón các vị thần linh, tài lộc và cầu mong một năm mới bình an. Mâm cỗ này thường gồm: 1 bát hương với 3 nén nhang to, đĩa trái cây, hoa tươi, trầu cau, 2 ngọn nến, gà luộc, bánh, mứt, kẹo và trà rượu.
Trong khi đó, mâm cỗ cúng trong nhà được chuẩn bị để cúng tổ tiên và các thần linh cai quản trong nhà. Mâm cỗ này có thể là mâm mặn bao gồm: Bánh, xôi đậu xanh, giò chả hoặc mâm ngọt gồm có bánh, mứt, kẹo, hoa quả. Tùy theo phong tục từng gia đình và vùng miền mà mâm cỗ có thể linh hoạt trong cách bài trí và thành phần.
Lễ cúng tân niên
Lễ cúng Tân niên diễn ra vào ngày mùng 1 Tết, nhằm cầu mong ông bà, tổ tiên và các bậc thần linh ban cho phước lành, may mắn, giúp gia chủ có một năm mới an khang, thắng lợi. Lễ cúng này có thể diễn ra vào buổi trưa hoặc buổi chiều mùng 1, tùy theo tập quán của từng gia đình.
Mâm cỗ cúng tân niên thường được chuẩn bị thịnh soạn, thể hiện sự no ấm, sung túc. Dù điều kiện mỗi gia đình khác nhau nhưng không thể thiếu các món ăn cơ bản ngày Tết như bánh chưng, xôi, gà, giò, thịt lợn… Trong ngày mùng 1, người ta thường kiêng cử sát sinh, nên việc chuẩn bị gà cúng sẽ được tiến hành vào đêm trước (mùng 1 không mổ gà). Sau khi cúng xong, con cháu thụ lộc tổ tiên rồi mới đi chúc Tết, thăm hỏi họ hàng, bạn bè. Lộc cúng thường là bánh kẹo, trà quả, hoặc phong lì xì may mắn.
Lễ cúng hóa vàng
Ông bà xưa quan niệm ăn Tết 3 ngày, nên ngày mùng 3 thường là ngày cuối cùng của Tết. Vào ngày này, các gia đình sẽ làm lễ cúng hóa vàng (cúng tiễn) để tiễn ông bà tổ tiên quay trở lại thế giới âm, đồng thời đón thần tài, thần lộc vào nhà cho một năm mới làm ăn phát đạt.
Lễ vật cúng hóa vàng thường bao gồm vàng mã (tiền vàng, quần áo cho các cụ), hoa quả, trà nước, bánh kẹo. Sau khi khấn vái xong, gia chủ sẽ hóa vàng để tiễn đưa các cụ. Đây là nghi lễ cuối cùng trong chuỗi các nghi lễ cúng Tết Nguyên Đán, khép lại những ngày nghỉ lễ và chuẩn bị cho một năm mới làm việc hiệu quả.
Lưu ý khi chuẩn bị mâm cúng ngày Tết
Để các nghi lễ cúng Tết diễn ra trọn vẹn, gia chủ cần lưu ý một số điểm sau:
- Thành tâm là quan trọng nhất: Lễ vật tuy cần thiết nhưng sự thành tâm, tưởng nhớ của con cháu mới là yếu tố được đề cao. Gia chủ không cần quá câu nệ vào sự xa hoa, chỉ cần chuẩn bị mâm cỗ tươm tất, sạch sẽ.
- Chọn lễ vật phù hợp: Tùy theo phong tục từng vùng miền và điều kiện kinh tế của gia đình mà chọn lễ vật cho phù hợp. Tuy nhiên, cần đảm bảo các món ăn cơ bản như bánh chưng, giò, xôi, gà luộc… là không thể thiếu.
- Bài văn khấn: Gia chủ nên chuẩn bị bài văn khấn chuẩn chỉnh theo phong tục của từng lễ cúng (cúng ông Táo, cúng giao thừa, cúng tân niên…). Việc đọc bài văn khấn rõ ràng, thành tâm thể hiện sự tôn trọng đối với tổ tiên và thần linh.
- Thời gian cúng: Cần tuân thủ thời gian cúng đúng theo phong tục (ví dụ: cúng ông Táo rước về trước 12h đêm 30 Tết, cúng giao thừa đúng khoảnh khắc chuyển giao năm mới…).
Phong tục cúng Tết Nguyên Đán là một phần không thể thiếu trong văn hóa tâm linh của người Việt. Để hiểu rõ hơn về các nghi lễ này cũng như tham khảo thêm nhiều thông tin hữu ích về văn hóa, đời sống, bạn đọc có thể truy cập website chuaphatanlongthanh.com. Hy vọng những chia sẻ trên sẽ giúp bạn và gia đình chuẩn bị một cái Tết đầm ấm, sum vầy và trọn vẹn ý nghĩa.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 14, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
