Phần lớn chúng ta khi bước vào không gian thờ cúng tâm linh của người Việt, đều bắt gặp những cuốn thư được bài trí trang nghiêm. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về tên gọi, công năng cũng như cách sử dụng quyển thư trong thờ cúng sao cho đúng với truyền thống văn hóa. Đây là một trong những pháp khí quan trọng trên bàn thờ, mang ý nghĩa giáo dục, răn dạy con cháu và thể hiện sự thành kính đối với tổ tiên. Việc hiểu rõ về quyển thư không chỉ giúp không gian thờ tự thêm phần trang trọng mà còn giúp gia chủ gìn giữ được những giá trị văn hóa truyền thống lâu đời của dân tộc.
Có thể bạn quan tâm: Quy Vong Nghĩa Khoa Lục Cúng: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Hướng Dẫn Chi Tiết
Tổng quan về quyển thư trong thờ cúng
Quyển thư trong thờ cúng là một pháp khí tâm linh không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên của người Việt, đặc biệt là trong các dòng họ lớn, những gia đình có truyền thống Nho giáo. Khác với các vật phẩm trang trí thông thường, quyển thư mang một sứ mệnh đặc biệt: lưu giữ những lời răn dạy, gia phong, quy tắc ứng xử của cha ông để lại cho con cháu đời sau. Ý nghĩa cốt lõi của nó là để “tọa kinh”, tức là đặt kinh sách, hoặc dùng làm bình phong che chắn cho bàn thờ, tránh những luồng khí không tốt ảnh hưởng đến không gian tâm linh. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi các giá trị truyền thống đang dần bị mai một, việc tìm hiểu và bài trí quyển thư đúng cách giúp con người ta nhớ về nguồn cội, hiểu rõ hơn về truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Quyển thư không chỉ là một món đồ vật, nó còn là một công cụ giáo dục ngầm, nhắc nhở các thành viên trong gia đình về cách sống, cách cư xử sao cho xứng đáng với công lao của tổ tiên.
Lịch sử và nguồn gốc của quyển thư
Nguồn gốc của quyển thư trong thờ cúng bắt nguồn từ văn hóa Á Đông, chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nho giáo, đặc biệt là tại Trung Quốc và Việt Nam. Trong các gia đình quan lại, nho sĩ thời phong kiến, quyển thư là biểu tượng cho tri thức và địa vị. Ban đầu, nó là những cuốn sách thật, chứa các bộ kinh điển như Kinh Thư, Kinh Thi, hoặc những bộ gia huấn ca của dòng họ. Theo thời gian, để tiện cho việc bài trí và phù hợp với không gian thờ tự, người ta đã sáng tạo ra quyển thư giả, được làm bằng các chất liệu như gỗ, đồng, hoặc giấy bản. Tại Việt Nam, quyển thư trở nên phổ biến từ thế kỷ XVII, XVIII, gắn liền với các làng nghề truyền thống như làng mộc Kim Bảng (Hà Nam), nơi nổi tiếng với các sản phẩm đồ thờ cúng tinh xảo. Những cuốn thư cổ thường được chạm khắc công phu với các hoa văn tứ linh (Long, Lân, Quy, Phụng) hoặc các câu đối, chữ Hán mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Việc giữ gìn quyển thư trong gia đình không chỉ là giữ một món đồ cổ mà còn là giữ một phần ký ức lịch sử của dân tộc.
Phân loại quyển thư trong thờ cúng
Có thể bạn quan tâm: Quy Định Về Đồ Thờ Cúng: Những Điều Cần Biết Để Thể Hiện Lòng Thành
Trên thị trường hiện nay, quyển thư trong thờ cúng được chia thành nhiều loại dựa trên chất liệu, kích thước và hình thức thể hiện. Việc phân loại này giúp người dùng có thể lựa chọn sản phẩm phù hợp với không gian thờ tự của gia đình mình.
Phân loại theo chất liệu:
- Quyển thư bằng gỗ: Đây là loại phổ biến nhất. Gỗ được sử dụng thường là các loại gỗ tốt, có độ bền cao và mùi hương tự nhiên như gỗ hương, gỗ gụ, gỗ trắc, hay gỗ sồi. Các nghệ nhân thường chạm khắc tinh xảo các hoa văn trên bìa gỗ.
- Quyển thư bằng đồng: Loại này thường được đúc bằng đồng thau hoặc đồng nguyên chất, sau đó được chạm khảm tam khí, hoặc mạ vàng 24k. Quyển thư bằng đồng có độ bền vĩnh cửu, màu sắc sang trọng, thường thấy trong các đình chùa hoặc gia đình quyền quý.
- Quyển thư bằng giấy: Là loại nguyên bản nhất, thường là các cuốn kinh thật được viết bằng mực tàu trên giấy dó, nếp xếp theo lối cũ. Loại này ít gặp hơn do dễ hư hỏng và ít được dùng để bài trí thông thường.
Phân loại theo nội dung:
- Quyển thư Kinh Phật: Chứa các bộ kinh quan trọng như Kinh A Di Đà, Kinh Vu Lan, dùng cho bàn thờ Phật.
- Quyển thư Gia phả/Gia huấn: Chứa các quy tắc, điều lệ của dòng họ, hoặc các bài văn khấn, bài học làm người. Loại này thường thấy trên bàn thờ gia tiên.
Vị trí và cách bài trí quyển thư trong thờ cúng
Vị trí đặt quyển thư trong thờ cúng có ý nghĩa phong thủy rất quan trọng. Theo các chuyên gia phong thủy và người am hiểu về văn hóa tâm linh, quyển thư thường được đặt ở vị trí trang trọng nhất trên bàn thờ, thường là ở vị trí cao nhất hoặc ở vị trí trung tâm để làm “tọa kinh” cho các bài vị, long ngai.
Cụ thể, quyển thư thường được đặt ở vị trí sau bát hương và trước các bài vị. Nếu bàn thờ có nhiều cấp (bàn thờ Tam Sư, bàn thờ Ngũ Hựu), quyển thư thường được đặt ở cấp cao nhất, ở vị trí trung tâm. Trong một số gia đình, quyển thư được dùng làm bình phong che chắn phía sau bát hương hoặc ở giữa các khám thờ để phân chia không gian một cách trang nghiêm. Khi bài trí, cần lưu ý quyển thư phải được đặt ngay ngắn, không bị nghiêng ngả. Nếu là quyển thư mở (dạng kinh thật), cần mở đúng trang, không để trang sách bị quăn queo. Việc đặt quyển thư đúng cách không chỉ giúp bàn thờ thêm phần chỉnh tề mà còn tạo ra một trường năng lượng tốt, giúp không khí thờ tự thêm phần linh thiêng.
Các hoa văn và câu đối thường thấy trên quyển thư
Có thể bạn quan tâm: Quy Định Về Lập Ngai Thờ Cúng Tổ Tiên: Ai Được Thờ, Ai Không Và Những Kiêng Kỵ Cần Biết
Một đặc điểm nhận dạng của quyển thư trong thờ cúng chính là các hoa văn, câu đối được khắc chìm hoặc dán trên bìa. Những hình ảnh này không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn chứa đựng những ý nghĩa phong thủy sâu sắc.
- Hoa văn Long, Lân, Quy, Phụng: Tứ linh là những hình ảnh quen thuộc nhất. Rồng biểu tượng cho quyền lực, sự cao quý; Lân biểu tượng cho điềm lành; Rùa biểu tượng cho sự trường thọ và trí tuệ; Phụng (chim phượng) biểu tượng cho sự hòa hợp và vinh quang. Sự kết hợp của tứ linh trên quyển thư mang ý nghĩa cầu mong những điều tốt đẹp, bình an cho gia đình.
- Câu đối Hán Nôm: Các câu đối thường được viết bằng thư pháp Hán tự hoặc Nôm, mang nội dung răn dạy con cháu về đạo làm người, uống nước nhớ nguồn, hoặc ca ngợi công lao của tổ tiên. Ví dụ như “Tiên tổ công lao như núi biển / Con cháu hiếu thảo tựa nước non”.
- Hoa văn Tứ quý (Xuân, Hạ, Thu, Đông): Biểu tượng cho sự luân chuyển của thời gian, vĩnh c cửu.
- Chữ Thọ, Phúc, Lộc: Các chữ này thường được cách điệu, mang ý nghĩa cầu mong phúc lộc tràn đầy, thọ tỷ nam sơn.
Hướng dẫn sử dụng và bảo quản quyển thư
Để bảo quản quyển thư trong thờ cúng được lâu dài và luôn giữ được vẻ trang nghiêm, người dùng cần lưu ý một số điểm sau:
- Vệ sinh định kỳ: Vào các ngày mùng 1, rằm hoặc trước các dịp lễ tết, nên dùng khăn mềm, sạch để lau bụi cho quyển thư. Nếu là quyển thư bằng gỗ, có thể đánh vecni hoặc sáp ong để giữ độ bóng. Tránh dùng các chất tẩy rửa mạnh làm hỏng bề mặt.
- Tránh để ở nơi ẩm ướt: Đồ gỗ hay đồ đồng đều kỵ ẩm. Cần đặt quyển thư ở nơi khô ráo, tránh nước mưa hắt vào. Nếu là quyển thư bằng giấy, cần cất trong hộp kính kín.
- Không để các vật phẩm khác đè lên: Quyển thư là pháp khí linh thiêng, không nên để các vật phẩm khác như tiền vàng, đồ cúng… đè lên trên.
- Tuyệt đối không được vứt bỏ: Nếu quyển thư bị cũ, hỏng, không thể sử dụng được nữa, gia chủ không nên vứt vào thùng rác. Cách tốt nhất là nên mang ra đình, chùa hoặc đốt hóa (nếu là loại bằng giấy) một cách thành tâm.
Các lưu ý về phong thủy khi chọn mua quyển thư
Khi chọn mua quyển thư trong thờ cúng, gia chủ cần lưu ý đến kích thước, chất liệu và hướng đặt để hợp với phong thủy của gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Quy Định Tiếp Nhận Đồ Thờ Cúng: Những Điều Bạn Cần Biết
- Kích thước: Kích thước quyển thư phải phù hợp với kích thước bàn thờ. Không nên chọn quyển thư quá to so với bàn thờ sẽ gây cảm giác chật chội, hoặc quá nhỏ sẽ bị lọt thỏm. Cần đo đạc kỹ lưỡng trước khi đặt mua.
- Chất liệu: Nên chọn chất liệu gỗ tự nhiên (hương, gụ…) vì mang lại cảm giác ấm cúng, gần gũi. Nếu gia chủ mệnh Kim hoặc Thổ, có thể chọn quyển thư bằng đồng.
- Hướng đặt: Theo phong thủy, nên đặt quyển thư ở các hướng tốt như hướng Tây Bắc (Thiên Cát), hướng Đông Nam (Tài Lộc) tùy theo mệnh của gia chủ. Tuy nhiên, quan trọng nhất vẫn là vị trí trang trọng trên bàn thờ.
- Màu sắc: Nên chọn màu sắc hài hòa với màu sơn tường và màu bàn thờ. Gam màu nâu, vàng, đỏ là những màu truyền thống được ưa chuộng.
Mua quyển thư ở đâu uy tín?
Hiện nay, có rất nhiều cơ sở cung cấp quyển thư trong thờ cúng trên toàn quốc. Tuy nhiên, để đảm bảo về chất lượng và sự tinh tế trong từng đường nét, người mua nên tìm đến các làng nghề truyền thống hoặc các cửa hàng đồ thờ cúng lớn, có uy tín.
Tại Hà Nội, bạn có thể tham khảo các cơ sở tại làng mộc Kim Bảng (Hà Nam) hoặc các cửa hàng trên phố Hàng Bạc, Hàng Đào. Tại TP.HCM, các cửa hàng ở khu vực Chợ Lớn, đường An Dương Vương hay các xưởng mộc tại Củ Chi cũng là những địa chỉ quen thuộc. Khi mua hàng, cần kiểm tra kỹ chất lượng gỗ, độ tinh xảo của đường nét chạm khắc và uy tín của người bán. Một địa chỉ tham khảo mà bạn có thể tìm hiểu thêm là chuaphatanlongthanh.com, nơi cung cấp các sản phẩm tâm linh với chất lượng được đảm bảo. Việc chọn mua đúng nơi không chỉ giúp bạn có được sản phẩm ưng ý mà còn thể hiện được sự thành tâm của mình đối với công việc thờ cúng.
Kết luận
Quyển thư trong thờ cúng thực sự là một bảo vật văn hóa, một sợi dây liên kết giữa quá khứ và hiện tại. Nó không chỉ là vật trang trí mà còn là phương tiện để lưu giữ những giá trị đạo đức, nhân văn của dân tộc. Việc hiểu rõ về ý nghĩa, lịch sử, cách bài trí và bảo quản quyển thư sẽ giúp mỗi gia đình Việt Nam gìn giữ được không gian thờ tự trang nghiêm, đồng thời giáo dục được ý thức trách nhiệm với cội nguồn cho các thế hệ sau này. Hy vọng rằng những thông tin trong bài viết này đã giúp bạn có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về pháp khí tâm linh đặc biệt này.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 12, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
