Việc tìm hiểu và học đánh trống cúng không chỉ là học một loại nhạc cụ dân gian mà còn là tiếp thu một nét đẹp văn hóa tâm linh đặc sắc của người Việt. Đối với những người mới bắt đầu, việc tiếp cận kiến thức một cách bài bản qua các tài liệu là vô cùng quan trọng. Các sách dạy đánh trống cúng hiện nay cung cấp hệ thống kiến thức từ lý thuyết âm nhạc, kỹ thuật cầm dùi, đến các nghi thức diễn tấu trong lễ hội. Dựa trên kinh nghiệm tổng hợp từ cộng đồng nghệ thuật dân gian và các tài liệu chuyên ngành, bài viết này sẽ điểm qua những tài liệu tham khảo giá trị, giúp bạn chinh phục bộ môn nghệ thuật này.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Thỉnh Chuông Cúng Gia Tiên Chuẩn Tâm Linh Và Ý Nghĩa Sâu Sắc
Tổng quan về sách dạy đánh trống cúng
Trống cúng (hay còn gọi là trống chầu, trống bồng) là linh hồn của các làn điệu dân ca, hát chầu văn và nghi lễ thờ Mẫu. Sách dạy đánh trống cúng thường được biên soạn dựa trên hai phương pháp chính: phương pháp thực hành trực quan và phương pháp lý thuyết âm nhạc học thuật. Các tài liệu này không chỉ hướng dẫn kỹ thuật gõ mà còn lồng ghép văn hóa, tín ngưỡng để người học hiểu rõ bản chất của từng nhịp trống.
Tài liệu chuyên ngành thường bao gồm các phần chính: lịch sử hình thành loại hình nghệ thuật, cấu tạo và cách bảo quản trống, các thế tay cơ bản (tay trái, tay phải, thế song phi), và các bài tập nhịp từ đơn giản đến phức tạp. Hiện nay, người học có thể tìm thấy các đầu sách do các nghệ nhân nổi tiếng biên soạn hoặc các giáo trình âm nhạc dân tộc được giảng dạy tại các trường văn hóa nghệ thuật.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Dường Trường Hạ: Văn Tác Bạch Chuẩn Nhất Cho Phật Tử
Các đầu sách tham khảo uy tín hiện nay
Dưới đây là danh sách các tài liệu và sách dạy đánh trống cúng được đánh giá cao về mặt chuyên môn và thực tiễn, phù hợp cho từng cấp độ người học.
1. Giáo trình “Bài tập trống chầu – hát văn” của các giảng viên âm nhạc dân tộc
Đây là dạng tài liệu học thuật thường được dùng trong các trường nghệ thuật. Nội dung được hệ thống hóa chuẩn xác về mặt nhạc lý. Sách thường đi sâu vào các làn điệu cụ thể trong nghi lễ thờ Mẫu như: Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Địa.
- Ưu điểm: Cấu trúc bài giảng khoa học, dễ theo dõi. Các ký hiệu nhịp trống được ghi chú rõ ràng (biểu đồ nhịp).
- Đối tượng: Dành cho người học nghiêm túc, muốn theo đuổi chuyên môn sâu.
- Nội dung chính: Các bài tập kỹ thuật cầm dùi (cầm dùi chụm, dùi xòe), các thế đánh (đánh bồi, đánh lót, đánh đuổi), và cách phối hợp với tiếng mõ, tiếng phách.
2. Tài liệu “Kỹ thuật đánh trống cúng – Phương pháp thực hành” (Các tác giả là nghệ nhân)
Các tài liệu do nghệ nhân biên soạn thường mang tính thực hành cao, được đúc kết từ kinh nghiệm biểu diễn thực tế. Các đầu sách này thường tập trung vào việc “cầm – vung – gõ” sao cho âm thanh hay nhất và phù hợp với không khí lễ nghi.
- Ưu điểm: Hướng dẫn rất chi tiết về cách dùng lực ở cổ tay, khuỷu tay và vai. Các ví dụ thực tế về cách xử lý tình huống khi biểu diễn (ví dụ: khi thay đổi bài văn, khi xướng âm).
- Đặc điểm nổi bật: Nhiều sách có đính kèm đĩa CD hoặc mã QR video hướng dẫn, giúp người học dễ hình dung hơn là chỉ đọc lý thuyết.
- Cảnh báo: Người học cần chọn lọc tác giả uy tín để tránh học phải các phương pháp sai lệch về kỹ thuật, gây chấn thương cổ tay về lâu dài.
3. Sách “Hệ thống nhịp trống chầu văn cơ bản” (Tài liệu tham khảo tại các trung tâm văn hóa)
Loại sách này thường tập trung vào các mẫu nhịp (pattern) cơ bản nhất. Nó như một cuốn từ điển nhịp trống cho người mới.
Có thể bạn quan tâm: Cúng Rằm Cần Bao Nhiêu Chén Chè? Hướng Dẫn Chi Tiết Cho Từng Dịp
- Nội dung: Giới thiệu các nhịp cơ bản như nhịp 4/4, nhịp 2/4, nhịp nhanh (rộn), nhịp chậm (trang trọng). Sách thường minh họa bằng hình ảnh tư liệu các nghệ nhân đang biểu diễn.
- Công dụng: Giúp người học thuộc lòng các vòng nhịp cơ bản để áp dụng ngay vào các bài văn hầu đơn giản.
- Lưu ý: Đây là tài liệu bổ trợ tốt nhất cho các khóa học online hoặc các video tutorial trên mạng.
4. Các tài liệu điện tử (E-book) và video hướng dẫn chuyên sâu
Trong thời đại công nghệ, nhiều nghệ nhân đã xuất bản các sách dạy đánh trống cúng dưới dạng PDF hoặc khóa học video. Các tài liệu này thường được cập nhật liên tục và có tính tương tác cao.
- Ưu điểm: Dễ tiếp cận, hình ảnh sắc nét, có thể xem lại nhiều lần.
- Nội dung: Thường bao gồm các bài tập khởi động tay, các thế đánh từ cơ bản đến nâng cao, và các lưu ý về văn hóa tâm linh khi hành lễ.
- Khuyến nghị: Nên kết hợp giữa tài liệu điện tử và sách giấy để có cái nhìn toàn diện nhất.
Có thể bạn quan tâm: Bài Cúng Rằm Tháng 4 Ngoài Sân Chuẩn Nhất: Văn Khấn Chi Tiết Và Những Điều Cần Biết
Kỹ thuật cơ bản cần nắm vững từ sách
Khi tiếp cận các tài liệu trên, người học cần tập trung vào 3 kỹ thuật chính được hướng dẫn hầu hết trong mọi sách dạy đánh trống cúng:
Thế cầm dùi và tư thế đứng
Sách luôn nhấn mạnh tư thế đứng thoải mái, hai chân rộng bằng vai. Thế cầm dùi thường là cầm chắc nhưng không rigid (cứng nhắc). Nghệ nhân thường hướng dẫn cách giữ dùi bằng ngón trỏ và ngón cái, tạo lực ở cổ tay linh hoạt.
- Lưu ý: Các sách kỹ thuật cảnh báo tránh dùng lực từ cánh tay quá nhiều dẫn đến mau mệt và âm thanh đanh nhưng thiếu độ vang.
Các thế đánh cơ bản
- Thế song phi: Hai tay đánh đều nhau, tạo nhịp điệu nền.
- Thế đơn: Tạo điểm nhấn, thường dùng khi hát xướng hoặc thay đổi giai điệu.
- Thế luyến láy: Các kỹ thuật đánh lướt, đánh rền tạo sự uyển chuyển cho bài diễn.
Kỹ thuật nghe và phối hợp
Sách dạy đánh trống không chỉ dạy gõ mà còn dạy “nghe”. Người học phải biết lắng nghe tiếng mõ (tiếng phách) và lời hát để đánh sao cho trống làm nền, không lấn át lời văn. Đây là kỹ năng khó nhất và thường được các tác giả sách dành nhiều trang để phân tích.
Lời khuyên khi chọn sách và phương pháp học
Để việc học đạt hiệu quả cao, bạn nên tham khảo các tiêu chí sau khi chọn tài liệu:
- Xác định mục tiêu: Nếu bạn chỉ học để hiểu biết văn hóa, hãy chọn sách hướng dẫn cơ bản, dễ hiểu. Nếu bạn muốn đi biểu diễn chuyên nghiệp, hãy chọn giáo trình học thuật.
- Ưu tiên sách có minh họa thực tế: Âm thanh trống cúng rất khó diễn tả bằng chữ. Sách cần có hình ảnh rõ nét về tư thế tay, hoặc tốt nhất là có video hướng dẫn đi kèm.
- Tìm hiểu tác giả: Các tài liệu do các nghệ nhân thuộc các dòng họ truyền thống (như dòng họ Đào, dòng họ Nguyễn…) biên soạn thường có giá trị tham khảo cao về mặt kỹ thuật.
- Thực hành song song: Đọc sách là lý thuyết, bạn cần thực hành ngay trên trống. Hãy tập trung vào các bài tập tay khô (không trống) trước khi chuyển sang trống thật để tránh gây tổn thương cơ tay.
Việc học đánh trống cúng là một hành trình đòi hỏi sự kiên nhẫn và lòng thành. Các sách dạy đánh trống cúng là kim chỉ nam quan trọng, nhưng chìa khóa thành công nằm ở sự rèn luyện thường xuyên và sự thấu hiểu về văn hóa tâm linh đằng sau mỗi nhịp trống. Bạn có thể tìm kiếm thêm các tài liệu tham khảo và thông tin văn hóa nghệ thuật tổng hợp tại chuaphatanlongthanh.com để hành trình chinh phục bộ môn này được trọn vẹn hơn.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 16, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
