Lễ cúng tạ tất niên là một nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt, diễn ra vào những ngày cuối cùng của năm cũ. Đây không chỉ là nghi lễ đơn thuần mà còn là dịp để các gia đình thể hiện lòng thành kính, biết ơn đối với tổ tiên, thần linh và cầu mong một năm mới an khang, thịnh vượng. Việc chuẩn bị mâm cúng tạ tất niên đúng chuẩn, đầy đủ sẽ giúp nghi lễ trở nên trang nghiêm và ý nghĩa hơn. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp một hướng dẫn toàn diện về cách sắm lễ cúng tạ tất niên, từ khái niệm, ý nghĩa đến các bước chuẩn bị chi tiết.
Lễ cúng tạ tất niên là một nghi thức quan trọng trong phong tục Tết của người Việt, thường được thực hiện vào ngày 30 Tết (hoặc ngày 29 nếu tháng thiếu). Mâm cúng tạ tất niên không cần quá xa hoa nhưng phải thể hiện được sự thành tâm và lòng biết ơn. Dưới đây là những thông tin tóm lược cần nắm rõ: Lễ vật cúng tạ tất niên thường bao gồm mâm cơm mặn với các món ăn truyền thống như bánh chưng, gà luộc, xôi, canh măng, nem rán…; hoa quả, trầu cau, vàng mã, chè, thuốc lá. Gia chủ cần chuẩn bị bài văn khấn tạ ơn và đọc thành tâm trong lúc cúng. Mâm cúng có thể được lập ở bàn thờ gia tiên hoặc ở sân nhà/góc cửa ra vào tùy theo tập quán từng vùng. Đây là nghi lễ cảm tạ trời đất, thần linh và tổ tiên sau một năm làm ăn, cầu mong những điều tốt đẹp cho năm mới.
Ý nghĩa sâu xa của lễ cúng tạ tất niên
Trước khi đi vào chi tiết cách sắm lễ, cần hiểu rõ tại sao nghi lễ này lại được coi trọng. Lễ cúng tạ tất niên mang ý nghĩa nhân văn và tâm linh sâu sắc, là dịp để con người nhìn lại một năm đã qua và hướng tới năm mới.
Thể hiện lòng biết ơn và tri ân
Đây là ý nghĩa cốt lõi nhất của nghi lễ. “Tạ” trong “tạ tất niên” có nghĩa là cảm tạ, tạ ơn. Gia chủ làm lễ để cảm tạ các đấng thần linh (Thổ công, Táo quân, Ngũ phương, Long mạch…) đã che chở, phù hộ cho gia đình được bình an, làm ăn thuận lợi. Đồng thời, đây cũng là dịp để con cháu tưởng nhớ, tạ ơn tổ tiên đã phù hộ độ trì cho con cháu trong năm qua. Lễ vật dâng lên là tấm lòng thành, là sự báo hiếu, báo công sau một năm lao động và cống hiến.
Tống c旧 nghênh tân (Tiễn năm cũ, đón năm mới)
Lễ cúng tạ tất niên còn có ý nghĩa tống tiễn những điều không may của năm cũ, đón chào những điều may mắn, tốt đẹp của năm mới. Đây là một nghi thức chuyển giao giữa hai năm, giúp gia chủ xóa bỏ những vận xui, đón lộc vào nhà. Vì vậy, sau khi cúng xong, nhiều gia đình thường hóa vàng mã để tiễn các thần linh và ông bà về trời, đồng thời rắc muối gạo để xua đuổi tà ma, rước lộc vào nhà.
Hướng Dẫn Chi Tiết Sắm Lễ Cúng Tạ Tất Niên Chuẩn Phong Tục Việt Nam
Lễ cúng tạ tất niên là một phần không thể thiếu trong văn hóa Tết Việt. Việc chuẩn bị mâm cúng, đọc văn khấn là cách để giáo dục thế hệ trẻ về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Đây cũng là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, cùng nhau chuẩn bị cho một nghi lễ quan trọng, thắt chặt tình cảm gia đình.
Chuẩn bị mâm cúng tạ tất niên đầy đủ và chi tiết
Mâm cúng tạ tất niên thường được chia làm hai loại: mâm cúng gia tiên (bàn thờ) và mâm cúng chúng sinh (dưới đất). Tùy theo phong tục từng vùng miền mà lễ vật có thể khác nhau, nhưng về cơ bản sẽ bao gồm những items sau:
Mâm cúng gia tiên (bàn thờ)
Đây là mâm cúng quan trọng nhất, thể hiện sự thành kính với tổ tiên. Mâm cúng thường bao gồm:
Bánh chưng/bánh tét: Bi tượng cho đất và trời, không thể thiếu trong ngày Tết.
Gà luộc: Gà trống thiêng liêng, thể hiện sự đủ đầy, no ấm. Nên chọn gà trống luộc nguyên con, bày ra đĩa.
Xôi: Xôi gấc (màu đỏ may mắn) hoặc xôi đỗ xanh.
Canh măng: Món ăn truyền thống ngày Tết,象征 cho sự sinh sôi nảy nở.
Nem rán (chả giò): Món ăn cầu kỳ, thể hiện sự khéo léo, sum vầy.
Một số món khác: Tùy theo phong tục từng gia đình có thể thêm giò, chả, nem, nem chua…
Hoa quả: Mâm hoa quả cúng tất niên thường là hoa cúc, hoa lay ơn, hoa đồng tiền… và các loại quả chín, đẹp, tươi ngon như bưởi, cam, chuối, táo, quýt…
Vàng mã: Vàng hoa, tiền âm phủ, quần áo cho tổ tiên, ngựa, long mã… (tùy theo phong tục).
Nước uống: Nước lọc, chè, rượu trắng.
Bài vị: Gia chủ viết bài vị (nếu có) hoặc chỉ cần thắp hương khấn vái.
Mâm cúng chúng sinh (cúng cô hồn, chúng sinh)
Mâm cúng này thường được đặt ở dưới đất, trước cửa nhà hoặc ở sân. Mục đích là để cúng cho các vong linh lang thang, không nơi nương tựa. Lễ vật bao gồm:
Các bước chuẩn bị và tiến hành lễ cúng tạ tất niên
Hướng Dẫn Chi Tiết Sắm Lễ Cúng Tạ Tất Niên Chuẩn Phong Tục Việt Nam
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Sắm Lễ Cúng Rằm Chuẩn Chỉnh Cho Mọi Gia Đình Việt
Để nghi lễ diễn ra suôn sẻ, gia chủ cần chuẩn bị chu đáo từ khâu mua sắm đến khâu bài trí và đọc văn khấn.
Bước 1: Lập danh sách và đi mua sắm
Gia chủ nên lập một danh sách chi tiết các lễ vật cần mua để tránh thiếu sót. Nên mua sắm trước một ngày để có đủ thời gian chuẩn bị. Khi đi mua, cần chọn các loại hoa quả tươi ngon, gà sống khỏe mạnh, bánh chưng còn nguyên vẹn, lá xanh. Đối với vàng mã, cần chọn loại vàng mã đẹp, không bị rách nát.
Bước 2: Sơ chế và nấu nướng
Các món ăn cần được chuẩn bị công phu, sạch sẽ và ngon miệng. Gà luộc cần luộc nguyên con, để ráo nước, sau đó bôi một lớp mỡ cho bóng đẹp. Xôi cần đồ kỹ, không sống, không nát. Bánh chưng cần luộc kỹ, sau khi luộc xong thì để nguội, rửa sạch lá và để ráo. Các món khác như nem rán, canh măng… cũng cần được chế biến cẩn thận.
Bước 3: Bày biện mâm cúng
Mâm cúng gia tiên: Mâm cúng gia tiên thường được bày biện ở bàn thờ gia tiên. Cần lau dọn bàn thờ sạch sẽ, thay nước chưng, thay hoa quả cũ. Mâm cơm cúng được bày ở giữa bàn thờ, xung quanh là hoa quả, trầu cau, vàng mã, chè thuốc. Cần sắp xếp mâm cúng sao cho cân đối, đẹp mắt và trang nghiêm.
Mâm cúng chúng sinh: Mâm cúng chúng sinh thường được đặt ở dưới đất, trước cửa nhà hoặc ở sân. Cần lưu ý không để mâm cúng này cao hơn mâm cúng gia tiên. Mâm cúng được bày biện đơn giản hơn, có thể dùng một cái mâm nhỏ hoặc một cái khay. Các lễ vật được bày ra cho dễ nhìn.
Bước 4: Tiến hành nghi lễ cúng
Thời gian cúng tạ tất niên thường được tiến hành vào chiều 30 Tết (hoặc sáng 30 Tết, tùy theo từng gia đình). Gia chủ nên tắm rửa sạch sẽ, mặc quần áo chỉnh tề, sau đó thắp hương khấn vái.
Bài văn khấn tạ tất niên (mẫu tham khảo):
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ, Long mạch, Táo quân, Ngũ phương, Ngũ nhạc, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy các cụ Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, Bá thúc huynh đệ, nội ngoại tiên linh.
Hướng Dẫn Chi Tiết Sắm Lễ Cúng Tạ Tất Niên Chuẩn Phong Tục Việt Nam
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết: Sắm Lễ Cúng Phật Đúng Cách Cho Người Mới Bắt Đầu
Hôm nay là ngày… tháng… năm…
Tên con là… , tuổi…
Ngụ tại…
Kính thưa các cụ, các vị thần linh, tiên tổ.
Năm cũ sắp qua, năm mới gần đến.
Nay con có chút lễ mọn, lòng thành, xin dâng lên các cụ, các vị thần linh, tiên tổ.
Kính cẩn trình tạ.
Kính xin các cụ, các vị thần linh, tiên tổ phù hộ độ trì cho con cháu trong nhà được mạnh khỏe, bình an, làm ăn tấn tới, của cải dồi dào, gia đình hòa thuận, mọi việc như ý.
Kính xin các cụ, các vị thần linh, tiên tổ chứng giám cho lòng thành của con.
Con lạy tạ, cúi đầu kính tạ.
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Bước 5: Hóa vàng mã và kết thúc lễ
Sau khi hương gần tàn, gia chủ sẽ hóa vàng mã. Vàng mã của gia tiên thì hóa ở bàn thờ, vàng mã của chúng sinh thì hóa ở sân, nơi đặt mâm cúng. Khi hóa vàng, gia chủ nên khấn “Tống c旧 nghênh tân, tiễn thần về trời”. Sau khi hóa vàng xong, rắc muối gạo xung quanh nhà để xua đuổi tà ma, rước lộc vào nhà. Mâm cúng gia tiên thì gia chủ chia lộc cho con cháu, còn mâm cúng chúng sinh thì để ở đó cho đến khi tàn hương thì có thể mang đi.
Những lưu ý quan trọng khi sắm lễ cúng tạ tất niên
Để nghi lễ cúng tạ tất niên được trọn vẹn, gia chủ cần lưu ý một số điểm sau:
Thời gian cúng: Nên cúng vào chiều 30 Tết, đây là thời điểm linh thiêng nhất. Tuy nhiên, một số gia đình có thể cúng vào sáng 30 Tết hoặc mùng 1 Tết, nhưng tốt nhất vẫn là chiều 30.
Lễ vật: Không cần quá xa hoa, nhưng phải tươi ngon, sạch sẽ. Cần tránh các lễ vật ôi thiu, dập nát. Đối với hoa quả, nên chọn các loại hoa quả có ý nghĩa tốt như hoa cúc, hoa lay ơn, hoa đồng tiền… và các loại quả chín, đẹp như bưởi, cam, chuối, táo, quýt…
Văn khấn: Cần đọc văn khấn thành tâm, rõ ràng, không vấp váp. Gia chủ có thể in bài văn khấn ra giấy để đọc cho dễ.
Phong tục tập quán: Tùy theo từng vùng miền mà cách sắm lễ cúng tạ tất niên có thể khác nhau. Cần tìm hiểu kỹ phong tục của địa phương mình để chuẩn bị cho đúng.
Tâm lý: Khi cúng, cần giữ tâm lý thanh tịnh, thành tâm, không nên suy nghĩ lung tung. Đây là nghi lễ thể hiện sự biết ơn, không nên làm qua loa cho có lệ.
Kết luận
Lễ cúng tạ tất niên là một nghi lễ quan trọng, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Việt. Việc chuẩn bị mâm cúng tạ tất niên đúng chuẩn, đầy đủ không chỉ giúp nghi lễ trở nên trang nghiêm mà còn mang lại may mắn, bình an cho gia đình trong năm mới. Hy vọng những chia sẻ trong bài viết trên sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về sắm lễ cúng tạ tất niên và có thể chuẩn bị một mâm cúng tươm tất, ý nghĩa cho gia đình mình. Chúc gia đình bạn một năm mới an khang, thịnh vượng!
