Sau Tết Nguyên Đán, người Việt Nam có rất nhiều nghi lễ cúng kiếng diễn ra, không chỉ để tưởng nhớ tổ tiên mà còn để cầu mong một năm mới an lành, thịnh vượng. Câu hỏi “sau tết là cúng gì” phản ánh sự quan tâm sâu sắc đến việc gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống. Các nghi lễ này thường được sắp xếp theo trình tự thời gian nhất định, từ những ngày đầu năm cho đến rằm tháng Giêng, mỗi lễ cúng mang một ý nghĩa riêng biệt, thể hiện lòng thành kính và ước vọng của con người đối với trời đất, thần linh và gia tiên.
Có thể bạn quan tâm: Sat Tác Ứng Cúng Vô Sanh: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Các Lễ Vật Chuẩn
Những nghi lễ cúng kiếng đầu năm theo truyền thống Việt Nam
Để trả lời cho câu hỏi sau tết là cúng gì, chúng ta cần điểm qua các nghi lễ chính được thực hiện sau Tết Nguyên Đán. Đây là những phong tục lâu đời, được lưu truyền qua nhiều thế hệ và vẫn còn được duy trì ở nhiều gia đình hiện nay. Các nghi lễ này không chỉ đơn thuần là hành động tâm linh mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình sum họp, hướng về cội nguồn.
Cúng mùng Một Tết: Khai trương năm mới
Mùng Một Tết là ngày lễ quan trọng nhất trong năm, đánh dấu sự bắt đầu của một chu kỳ thời gian mới. Vào ngày này, nghi lễ cúng Tết được thực hiện với quy mô lớn, bao gồm cúng gia tiên và cúng thần linh.
- Cúng gia tiên: Mâm cúng thường đầy đủ các món ăn truyền thống như bánh chưng, giò lụa, gà luộc, xôi gấc, các món canh hầm… Điều này thể hiện lòng hiếu thảo, mong muốn tổ tiên phù hộ cho con cháu một năm mới mạnh khỏe, làm ăn tấn tới.
- Cúng thần linh, thổ địa: Mâm cúng thường được bày biện ở bàn thờ thần tài, ông địa hoặc trước sân nhà. Người ta thường cúng hoa quả, trầu cau, xôi chè, và đặc biệt là một con gà trống luộc nguyên con để cầu mong tài lộc, bình an cho gia đình.
Ngoài ra, vào ngày mùng Một, nhiều gia đình còn làm lễ “khai trương” đầu năm cho công việc kinh doanh, mở hàng lấy may. Đây là một phong tục đẹp, mang lại không khí vui tươi và hy vọng cho một năm làm ăn phát đạt.
Cúng mùng Hai, mùng Ba Tết: Tiếp tục các nghi lễ quan trọng
Nếu mùng Một Tết là ngày cúng chính thì mùng Hai và mùng Ba Tết vẫn là những ngày diễn ra các nghi lễ quan trọng. Tùy theo tập quán của từng địa phương mà các nghi lễ này có thể khác nhau, nhưng nhìn chung vẫn xoay quanh việc thờ cúng tổ tiên và thần linh.
Có thể bạn quan tâm: Xử Lý Bàn Thờ Cũ Sau Khi Cúng Xả Tang: Những Điều Cần Biết
- Mùng Hai Tết: Nhiều gia đình sẽ cúng “Tết thần tài” (mùng Hai tháng Giêng) để cầu mong tài lộc. Đây là ngày quan trọng đối với những người làm kinh doanh, họ thường sắm sửa mâm cúng thịnh soạn, chuẩn bị vàng mã để cúng thần tài.
- Mùng Ba Tết: Đây là ngày cúng “Tết thần nông” (mùng Ba tháng Giêng), là ngày lễ của những người làm nông nghiệp, cầu mong một mùa màng bội thu.
Bên cạnh đó, những ngày này cũng là thời gian để con cháu đi chúc Tết ông bà, cha mẹ và họ hàng, thể hiện sự đoàn kết, hòa thuận trong gia đình.
Cúng Rằm tháng Giêng: Lễ quan trọng nhất trong năm
Rằm tháng Giêng (ngày 15 tháng Giêng Âm lịch) được coi là ngày rằm lớn nhất năm, còn gọi là “Tết Nguyên Tiêu”. Đây là ngày trăng tròn đầu tiên của năm mới, mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đời sống tâm linh của người Việt.
Theo quan niệm dân gian, “Cúng cả năm không bằng rằm tháng Giêng”. Vào ngày này, người người nô nức đi lễ chùa, đình, đền để cầu xin những điều may mắn, bình an. Tại gia đình, nghi lễ cúng Rằm tháng Giêng cũng được chuẩn bị rất kỹ lưỡng, bao gồm:
- Mâm cúng gia tiên: Tương tự như mùng Một Tết, nhưng có thể linh hoạt hơn tùy vào điều kiện của mỗi gia đình.
- Mâm cúng chay: Nhiều gia đình chọn cúng chay vào ngày Rằm để thể hiện sự thanh tịnh, cầu mong những điều tốt đẹp. Mâm cúng chay thường có các món như xôi chè, bánh kẹo, hoa quả, trà thơm.
- Mâm cúng chúng sinh: Đây là mâm cúng để bố thí cho các vong linh không nơi nương tựa, thể hiện lòng từ bi, bác ái của người Phật tử.
Rằm tháng Giêng cũng là ngày kỷ niệm Phật giáo ra đời, vì vậy đây là ngày mà các phật tử thường đi lễ chùa, nghe kinh và làm từ thiện.
Cúng Thanh Minh: Lễ tảo mộ
Thanh Minh là một trong 24 tiết khí của Trung Quốc, thường rơi vào khoảng ngày 4 hoặc 5 tháng 4 Dương lịch. Đây là thời điểm để con cháu tưởng nhớ, báo hiếu tổ tiên thông qua nghi lễ tảo mộ.
Nghi lễ tảo mộ vào ngày Thanh Minh không chỉ đơn thuần là việc dọn dẹp, tu sửa phần mộ của người đã khuất mà còn là dịp để con cháu thể hiện lòng biết ơn, tưởng nhớ công lao của ông bà tổ tiên. Mâm cúng Thanh Minh thường có hoa quả, trầu cau, vàng mã, và đặc biệt không thể thiếu “bánh trôi nước” – một món ăn truyền thống của người Việt trong ngày này.
Có thể bạn quan tâm: Sau Khi Chôn Cất Có Cần Cúng Cơm Không?
Cúng ngày 23 tháng Chạp (Ông Táo về trời) – Dù đã qua Tết nhưng là nghi lễ không thể thiếu trong chu kỳ năm mới
Mặc dù câu hỏi là “sau tết là cúng gì”, nhưng để có một năm mới trọn vẹn, chúng ta không thể không nhắc đến nghi lễ quan trọng ngay trước Tết Nguyên Đán: cúng Táo quân ngày 23 tháng Chạp. Đây là nghi lễ báo cáo công việc với Ngọc Hoàng, tiễn Táo quân về trời để chuẩn bị cho một năm mới.
Tuy nhiên, sau khi Tết qua đi, người ta lại chuẩn bị cho nghi lễ “rước Táo” trở về vào ngày 30 tháng Chạp (hoặc mùng Một Tết) để tiếp tục cai quản bếp núc gia đình.
Ý nghĩa văn hóa của các nghi lễ cúng kiếng đầu năm
Các nghi lễ cúng kiếng đầu năm không chỉ là những tập tục mang tính hình thức mà còn ẩn chứa những giá trị văn hóa, tinh thần sâu sắc. Qua đó, chúng ta có thể thấy được truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Tưởng nhớ công lao tổ tiên, thần linh
Việc cúng kiếng đầu năm là cách để con cháu thể hiện lòng biết ơn đối với công lao sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ, ông bà. Đồng thời, đây cũng là dịp để tạ ơn các vị thần linh, thổ địa đã che chở, bảo vệ cho gia đình một năm qua được bình an, no ấm. Mâm cúng được chuẩn bị chu đáo, thành kính thể hiện sự tôn trọng và lòng hiếu孝 của con cháu đối với bề trên.
Cầu mong những điều tốt đẹp cho năm mới
Có thể bạn quan tâm: Sau 100 Ngày Có Cúng Cơm Không? Những Điều Cần Biết Về Nghi Lễ Cúng Cơm Cho Người Mới Mất
Mọi nghi lễ cúng kiếng đều mang ý nghĩa cầu mong. Con người cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, làm ăn tấn tới, gia đình hòa thuận, con cái học hành tấn tới, sức khỏe dồi dào. Những lời khấn nguyện trong ngày đầu năm là những ước vọng chính đáng, là động lực để mọi người cố gắng hơn trong cuộc sống.
Gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
Các phong tục cúng kiếng đầu năm là một phần không thể thiếu trong kho tàng văn hóa phi vật thể của người Việt. Việc duy trì và gìn giữ những nghi lễ này giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về nguồn cội, về những giá trị truyền thống tốt đẹp của cha ông. Đây cũng là cách để chúng ta giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập và phát triển hiện nay.
Các lưu ý khi chuẩn bị mâm cúng đầu năm
Để các nghi lễ cúng kiếng diễn ra trọn vẹn, người chuẩn bị cần lưu ý một số điểm sau:
- Chuẩn bị mâm cúng đầy đủ, thành tâm: Tùy theo từng nghi lễ mà mâm cúng sẽ có sự khác nhau, nhưng quan trọng nhất vẫn là lòng thành. Không cần quá phô trương, nhưng mâm cúng phải sạch sẽ, tươm tất.
- Thực hiện nghi lễ đúng giờ, đúng hướng: Các nghi lễ cúng kiếng thường được thực hiện vào buổi sáng hoặc chiều, khi trời còn sáng. Gia chủ cần chọn hướng phù hợp (thường là hướng ra cửa chính hoặc hướng hợp với gia chủ) để khấn nguyện.
- Lời khấn thành khẩn: Lời khấn là phần quan trọng nhất trong mỗi nghi lễ. Cần đọc rõ ràng, thành tâm, nêu rõ tên tuổi, địa chỉ của gia chủ và những điều muốn cầu xin.
- Tuyệt đối không được cúng kiếng qua quýt: Đây là điều cấm kỵ, thể hiện sự bất kính đối với thần linh và tổ tiên. Cần chuẩn bị mọi thứ một cách chu đáo, cẩn thận.
Kết luận
Như vậy, câu hỏi “sau tết là cúng gì” đã được giải đáp thông qua các nghi lễ cúng kiếng quan trọng như cúng mùng Một Tết, cúng Rằm tháng Giêng, cúng Thanh Minh… Mỗi nghi lễ đều mang một ý nghĩa riêng, nhưng tựu chung lại đều thể hiện lòng thành kính, biết ơn và ước vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn. Việc gìn giữ và thực hiện các phong tục này không chỉ giúp con người chúng ta có được sự an tâm, phong thủy tốt mà còn là cách để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, giáo dục lòng biết ơn cho các thế hệ mai sau. Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về các nghi lễ cúng kiếng đầu năm và chuẩn bị cho gia đình một năm mới trọn vẹn, ấm cúng.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 12, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
