Phật Tổ Như Lai là ai? Ngài có thật không? Và làm thế nào một Thái Tử sống trong nhung lụa lại có thể từ bỏ tất cả để trở thành vị Phật đầu tiên trên thế gian? Những câu hỏi này không chỉ là mối quan tâm của các Phật tử mà còn là dấu hỏi lớn trong lòng nhiều người khi lần đầu tìm hiểu về Phật giáo. Sự tích Phật Tổ Như Lai không chỉ là câu chuyện lịch sử, mà còn là hành trình đầy cảm hứng về sự giác ngộ, từ một con người bình thường vươn tới cảnh giới tối thượng. Bài viết này sẽ đưa bạn qua từng bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời vĩ đại ấy, để thấu hiểu tại sao hàng ngàn năm qua, lời dạy của Ngài vẫn còn nguyên giá trị.
Có thể bạn quan tâm: Sấm Giảng Phật Trùm: Truyền Thuyết, Nội Dung Và Giá Trị Văn Hóa
Phật Tổ Như Lai là ai? Giải mã danh hiệu và thân thế
Danh hiệu “Như Lai” và mối liên hệ với Phật Thích Ca Mâu Ni
Khi nhắc đến “Phật Tổ Như Lai”, nhiều người thường hình dung về một vị Phật xa xăm, huyền bí. Tuy nhiên, theo các tài liệu kinh điển, Phật Tổ Như Lai chính là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni mà chúng ta thường biết đến. Như Lai là một trong mười danh hiệu cao quý của Phật, được dịch từ chữ “Tathagata” trong tiếng Phạn. Từ này mang nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc: “Như” có nghĩa là như thật, chân thật; “Lai” có nghĩa là đến. Như Lai là vị Phật đã đến từ chân lý, hay nói cách khác, là người đã chứng ngộ chân lý tối thượng.
Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, tên thật là Tất Đạt Đa Cồ Đàm (Siddhartha Gautama), là người đã đạt đến cảnh giới này. Vì vậy, Phật Tổ Như Lai, Phật Thích Ca Mâu Ni, Tất Đạt Đa Cồ Đàm hay đơn giản là “Phật Tổ” đều là cách gọi khác nhau của cùng một con người vĩ đại này. Việc hiểu rõ mối liên hệ này giúp tránh nhầm lẫn với các vị Phật khác trong hệ thống Phật giáo, như Phật A Di Đà hay Phật Dược Sư.
Tiểu sử: Từ Thái Tử Tất Đạt Đa đến bậc giác ngộ
Phật Tổ Như Lai sinh ra vào khoảng năm 624 TCN (một số tài liệu ghi năm 563 TCN) tại vương quốc Sakya, nay thuộc vùng biên giới giữa Nepal và Ấn Độ. Ngài là con trai của vua Tịnh Phạn (Suddhodana) và hoàng hậu Ma Gia (Maya). Gia đình thuộc dòng dõi Thích Ca, một dòng họ danh giá, vì vậy Ngài được gọi là Thích Ca Mâu Ni (Shakyamuni), nghĩa là “Hiền giả của dòng họ Thích Ca”.
Cuộc sống của Thái Tử Tất Đạt Đa từ nhỏ đã được bao bọc trong nhung lụa, cung điện nguy nga, đầy đủ tiện nghi. Tuy nhiên, ngay từ nhỏ, Ngài đã thể hiện sự trầm tư, nhạy cảm và lòng từ bi khác thường. Dù sống trong giàu sang, Ngài lại luôn suy ngẫm về những nỗi khổ đau của kiếp người. Đây là mầm mống cho hành trình tìm kiếm chân lý sau này.
Hành trình từ giã cung vàng: Những bước ngoặt định mệnh
Điềm báo kỳ diệu và sự ra đời bất thường
Sự ra đời của Phật Tổ Như Lai đã được bao bọc bởi những điềm báo kỳ lạ, thể hiện sự phi thường ngay từ lúc chào đời. Theo truyền thuyết, trước khi sinh, hoàng hậu Ma Gia nằm mộng thấy một con voi trắng sáu ngà (biểu tượng cho sự thanh tịnh và trí tuệ) từ trên trời bay xuống, chui vào hông bà. Khi kể lại giấc mộng này, các thầy bói và đạo sĩ đều khẳng định rằng đứa trẻ sắp sinh ra sẽ là một vĩ nhân, có thể trở thành một vị Chuyển Luân Thánh Vương (vị vua lý tưởng cai trị bằng công lý) hoặc một vị Phật (người giác ngộ).
Điều kỳ diệu tiếp tục xảy ra khi Ngài chào đời. Theo kinh điển, ngay sau khi sinh, Thái Tử Tất Đạt Đa đã tự đứng dậy, bước bảy bước, mỗi bước có một đóa sen trắng nở ra dưới chân. Và khi bước đến bước thứ bảy, Ngài chỉ tay lên trời, chỉ tay xuống đất, nói: “Trên trời dưới đất chỉ có ta là tối thượng”. Đây không phải là lời kiêu ngạo mà là biểu hiện của sự giác ngộ về bản chất tự do, giải thoát của tâm thức con người.
Bốn lần ra bốn cửa thành và nhận thức về khổ đau
Có thể bạn quan tâm: Sự Tích Phật Thích Ca Mâu Ni – Phần 2: Hành Trình Giác Ngộ Và Hoằng Pháp
Mặc dù được cha mẹ che chở, không cho thấy những điều bất hạnh của thế gian, nhưng rồi một ngày nọ, Thái Tử Tất Đạt Đa đã quyết định ra bốn cửa thành để tận mắt chứng kiến cuộc sống bên ngoài cung điện. Đây là bốn lần ra đi đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời Ngài.
Lần đầu, Ngài nhìn thấy một cụ già tóc bạc, lưng còng, mắt mờ, da nhăn nheo. Điều này khiến Ngài sửng sốt vì chưa từng thấy hình ảnh này. Người hầu tâu rằng đó là “già”, một quy luật tất yếu mà ai cũng phải trải qua. Lần thứ hai, Ngài chứng kiến một người bệnh nằm vật vã, rên rỉ trong đau đớn. Lần thứ ba, Ngài nhìn thấy một đoàn người đưa tang, tiếng khóc than vang vọng. Và lần thứ tư, Ngài gặp một vị tu sĩ (Sa môn) với dáng vẻ an nhiên, thanh thản, mặt hướng về phía ánh sáng.
Bốn hình ảnh này đã gieo vào tâm trí Thái Tử bốn nỗi ám ảnh lớn: Già, Bệnh, Chết và Cách thoát. Ngài nhận ra rằng dù là ai, sống trong hoàn cảnh nào, cũng không thể tránh khỏi “Tứ khổ” này. Và hình ảnh vị tu sĩ đã cho Ngài thấy một con đường khác: con đường giải thoát khỏi khổ đau bằng sự tu tập.
Quyết định từ bỏ tất cả
Năm 29 tuổi, một đêm trăng sáng, khi nhìn thấy vợ yêu là công nương Yasodhara và con trai nhỏ Rahula đang say giấc, Thái Tử Tất Đạt Đa đã trải qua một đêm dài trăn trở. Tình yêu thương dành cho gia đình khiến Ngài đau lòng, nhưng nỗi bức bách về việc tìm ra chân lý giải thoát lại quá lớn. Cuối cùng, Ngài quyết định lặng lẽ rời khỏi cung điện, để lại vinh hoa, phú quý, vợ con, để đi tìm con đường giải thoát cho chính mình và cho tất cả chúng sinh.
Sự kiện này được gọi là “Xuất gia”, một bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời của một con người. Ngài đổi lại chiếc áo choàng hoàng gia bằng một tấm áo nâu sẫm của người tu sĩ, trở thành một Sa môn lang thang trên con đường tìm đạo.
Con đường tu tập: Khổ hạnh, thất bại và tìm ra “Trung đạo”
5 năm khổ hạnh và sự thất bại
Ban đầu, Thái Tử Tất Đạt Đa tìm đến các vị đạo sư nổi tiếng nhất thời bấy giờ để học đạo. Ngài học và tu tập theo các phương pháp khổ hạnh (asceticism) cực đoan, như nhịn ăn, nhịn uống, ngồi thiền trong tư thế khổ sở, để cho cơ thể suy nhược đến mức chỉ còn da bọc xương. Trong 5 năm ròng rã, Ngài đã thử nghiệm mọi phương pháp khổ hạnh, nhưng càng khổ hạnh, tâm trí Ngài càng mơ hồ, cơ thể càng suy kiệt, không thể nào đạt được giác ngộ.
Đức Phật đã từng nói sau này rằng, Ngài đã từng nhịn ăn đến mức “cái bụng dính vào xương sống, mắt lõm sâu như giếng sâu, da mặt nhăn nheo như vỏ dưa khô”. Điều này cho thấy mức độ cực đoan của những năm tháng khổ hạnh ấy.
Khám phá ra “Trung đạo”
Khi cơ thể đã đến mức cận kề cái chết, Thái Tử Tất Đạt Đa chợt nhận ra rằng con đường khổ hạnh cực đoan này không phải là con đường đúng đắn. Ngài nhớ lại một kỷ niệm thuở nhỏ: khi ngồi thiền dưới gốc cây mận, tâm Ngài thanh thản, đầu óc minh mẫn. Từ đó, Ngài ngộ ra rằng giác ngộ không đến từ việc hành hạ thể xác, mà đến từ sự thanh tịnh của tâm trí.
Ngài quyết định từ bỏ khổ hạnh, ăn uống trở lại để phục hồi sức khỏe. Năm vị đệ tử ban đầu (năm anh em Kiều Trần Như) thấy vậy, tưởng Ngài đã từ bỏ lý tưởng, liền bỏ đi. Tuy nhiên, chính quyết định này đã mở ra con đường mới: Trung đạo (Middle Way) – con đường không cực đoan, không buông thả, mà là sự cân bằng giữa thể chất và tinh thần, giữa khổ hạnh và dục lạc.
Có thể bạn quan tâm: Sử Thượng Đệ Nhất Phật Tu Review: Hành Trình Cứu Ma Tôn Và Cái Kết ‘lửa Gần Rơm Lâu Ngày Cũng Bén’
49 ngày thiền định dưới cội Bồ Đề và Giác Ngộ
Sau khi phục hồi sức khỏe, Thái Tử Tất Đạt Đa tìm đến một nơi thanh vắng bên bờ sông Neranjara (Ni Liên Thiền), dưới một cây Bồ Đề (cây Vô ưu). Ngài trải cỏ làm toạ cụ, ngồi kiết già, và phát nguyện: “Dù thịt da ta có khô héo, dù gân xương ta có tan nát, ta quyết không đứng dậy cho đến khi chứng ngộ được chân lý”.
Trong suốt 49 ngày đêm thiền định, Ngài đã trải qua vô vàn thử thách. Ma vương Mara, tức là biểu tượng cho dục vọng, sợ hãi, sân hận và si mê, đã sai các con gái mình là ái dục, tham lam và giận dữ hóa thành những cô gái tuyệt sắc để quyến rũ Ngài, nhưng Ngài đã không hề động tâm. Ma vương lại giáng xuống những trận bão tố, sấm chớp, quái vật khủng khiếp, nhưng Ngài vẫn an nhiên như không. Đây là biểu tượng cho sự chiến thắng của trí tuệ và từ bi trước mọi cám dỗ và sợ hãi.
Vào một đêm trăng tròn tháng 4 (theo lịch Ấn Độ), khi nhìn lên bầu trời, Ngài chứng kiến một ngôi sao sáng (ngôi sao Mai), và trong khoảnh khắc đó, Ngài đã chứng ngộ. Tâm thức Ngài bừng sáng, thấu suốt được bản chất của mọi hiện tượng: Nhân quả (luật nhân quả), Vô ngã (bản chất không có “cái tôi” cố định), Vô thường (mọi thứ đều thay đổi) và Khổ (nguồn gốc của khổ đau). Từ đó, Ngài trở thành Phật – người giác ngộ hoàn toàn.
Câu chuyện hoằng pháp: Truyền bá chánh pháp cho chúng sinh
Chuyển Pháp Luân: Bài giảng đầu tiên
Sau khi chứng ngộ, Đức Phật đã suy nghĩ: “Liệu có ai đủ căn cơ để hiểu được chân lý này?”. Ngài nhớ đến năm vị đệ tử cũ, những người đã từng tu khổ hạnh cùng Ngài. Ngài đi tìm họ tại vườn Lộc Uyển (Sarnath), gần thành Benares.
Tại đây, Đức Phật đã giảng bài pháp đầu tiên, gọi là Chuyển Pháp Luân (Dhammacakkappavattana Sutta), tức là “Bài giảng về bánh xe Chánh pháp”. Nội dung chính của bài giảng này là Tứ Diệu Đế:
- Khổ Đế: Khổ là bản chất của cuộc sống (sinh, già, bệnh, chết, ái biệt ly, oán tắng hội, cầu bất đắc, ngũ uẩn khổ).
- Tập Đế: Nguyên nhân của khổ là do tham, sân, si (các phiền não).
- Diệt Đế: Có thể diệt trừ khổ đau, đạt đến Niết Bàn (an lạc tuyệt đối).
- Đạo Đế: Con đường đưa đến diệt khổ là Bát Chánh Đạo (chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định).
Năm vị đệ tử nghe pháp, tâm thức khai mở, liền trở thành năm vị Tỳ Kheo (tu sĩ) đầu tiên, đánh dấu sự ra đời của Tăng đoàn (Sangha).
45 năm hoằng pháp: Gieo mầm trí tuệ khắp nơi
Từ đó, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã dành trọn 45 năm cuối đời để hoằng dương chánh pháp. Ngài đi khắp các thành phố, làng mạc, giảng dạy cho mọi tầng lớp: vua chúa, quan lại, thương gia, nông dân, nô lệ, đạo sĩ, và cả những người bị xã hội ruồng bỏ. Ngài không phân biệt đẳng cấp, giới tính, hay xuất thân.
Đức Phật luôn giảng dạy bằng cách “tùy cơ thuyết pháp”, tức là tùy theo trình độ, căn cơ và hoàn cảnh của người nghe để giảng bài pháp phù hợp. Ngài dùng nhiều phương pháp: kể chuyện, ví dụ, đố vui, thậm chí im lặng, để khơi gợi sự suy ngẫm.
Nhiều câu chuyện cảm động về sự hoằng pháp của Ngài được lưu truyền. Một trong những câu chuyện nổi tiếng là Ngài đã giảng pháp cho một người giết bò (người giết mổ), giúp người này nhận ra tội lỗi, từ bỏ nghề nghiệp, và trở thành một người tốt. Điều này cho thấy tâm từ bi vô hạn của Đức Phật, luôn tin vào khả năng chuyển hóa của mỗi con người.
Có thể bạn quan tâm: Sức Mạnh Của Câu Niệm Phật A Di Đà: Những Ý Nghĩa Sâu Sắc Trong Đời Sống Tâm Linh
Sự viên mãn và Niết Bàn
Sau 45 năm truyền bá chánh pháp, giáo lý của Đức Phật đã lan rộng khắp vùng Ấn Độ, thu phục hàng ngàn đệ tử, và xây dựng nên một Tăng đoàn vững mạnh. Khi tuổi đã cao (80 tuổi), Đức Phật cảm nhận được thời gian của mình không còn nhiều.
Ngài quyết định du hóa về thành Câu Thi Na (Kushinagar), một nơi thanh vắng. Trên đường đi, Ngài đã nhận được một bữa ăn do một người thợ kim loại tên Cunda dâng cúng, trong đó có món thịt heo (hoặc nấm, tùy theo bản kinh). Sau bữa ăn, Đức Phật bị bệnh nặng. Ngài vẫn tiếp tục đi, và khi đến khu rừng Sala (cây Sa la), Ngài bảo các đệ tử trải một chiếc giường nằm dưới hai cây Sala.
Đức Phật nằm nghiêng bên phải, đầu quay về hướng Bắc, chân duỗi thẳng, trong tư thế “Kim Cang Thiền”. Ngài dặn dò các đệ tử lần cuối: “Tất cả các pháp hữu vi đều vô thường, hãy tinh tấn tu tập, chớ có buông lung”. Nói xong, Đức Phật nhập Niết Bàn (Parinirvana) – sự an nghỉ tối hậu, vĩnh viễn thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử.
Di sản vĩnh hằng: Những bài học từ sự tích Phật Tổ Như Lai
Giá trị nhân văn sâu sắc
Sự tích Phật Tổ Như Lai không phải là một câu chuyện thần thoại, mà là một biểu tượng cho hành trình tìm kiếm chân lý của con người. Dù là một Thái Tử sống trong nhung lụa, Ngài vẫn không bằng lòng với sự sung sướng bề ngoài, mà luôn khao khát tìm hiểu bản chất của cuộc sống. Điều này dạy cho chúng ta rằng sự bất mãn với hiện trạng là động lực cho sự tiến bộ.
Hành trình của Ngài cũng là minh chứng cho sức mạnh của lòng từ bi. Ngài không chỉ tìm cách giải thoát cho bản thân, mà còn dành cả cuộc đời để giúp đỡ mọi chúng sinh. Lòng từ bi vô điều kiện này là nền tảng của Phật giáo.
Những bài học thực tiễn cho cuộc sống hiện đại
- Trung đạo trong cuộc sống: Trong xã hội hiện đại, con người thường chạy theo hai cực: một là buông thả, chạy theo dục vọng, vật chất; hai là cực đoan, ép bản thân vào những khuôn mẫu khắc nghiệt. Trung đạo dạy chúng ta sống cân bằng, biết kiểm soát cảm xúc, biết hưởng thụ nhưng không buông thả, biết nỗ lực nhưng không hành hạ bản thân.
- Sự giác ngộ bắt đầu từ nhận thức: Giống như bốn lần ra bốn cửa thành của Thái Tử, chúng ta cần “ra khỏi cung điện” của sự vô minh, nhìn thẳng vào thực tế của cuộc sống: khổ đau, bất công, bệnh tật, cái chết. Chỉ khi dám đối diện, chúng ta mới có thể tìm ra giải pháp.
- Tâm trí là chìa khóa: Năm năm khổ hạnh cho thấy rằng hành hạ thể xác không giải quyết được vấn đề. Giải pháp nằm ở việc rèn luyện tâm trí, học cách sống tỉnh thức, chánh niệm, và buông bỏ những tư duy tiêu cực.
- Không ai bị bỏ lại phía sau: Đức Phật giảng pháp cho mọi tầng lớp, từ vua chúa đến nô lệ. Điều này dạy chúng ta về sự bình đẳng, lòng bao dung và niềm tin vào khả năng thay đổi của mỗi con người.
Niềm tin và sự thờ phụng
Hàng ngàn năm qua, hình ảnh Phật Tổ Như Lai vẫn hiện diện khắp nơi: trong các ngôi chùa, trên bàn thờ gia đình, trong tranh ảnh, và cả trong tâm trí của hàng triệu người. Việc thờ phụng Phật Tổ không phải là để cầu xin, mà là để tưởng nhớ công đức, học theo gương sáng, và niệm danh hiệu để nhắc nhở bản thân về những giá trị như từ bi, trí tuệ, và buông xả.
chuaphatanlongthanh.com luôn mong muốn chia sẻ những câu chuyện, tri thức Phật giáo một cách chính xác, sâu sắc và gần gũi với đời sống. Hy vọng bài viết này đã giúp bạn có cái nhìn toàn diện hơn về sự tích Phật Tổ Như Lai, một con người vĩ đại đã từ bỏ tất cả để mang ánh sáng trí tuệ đến cho nhân loại.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 29, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
