Thánh địa Mỹ Sơn, một di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận, không chỉ là một quần thể đền tháp Chăm Pa cổ kính mà còn là một bảo tàng sống về tín ngưỡng tôn giáo của người Chăm xưa. Nhiều du khách khi đến tham quan địa điểm này đều đặt ra câu hỏi: Thánh địa Mỹ Sơn thờ cúng vị thần nào? Câu trả lời không chỉ đơn giản là một tên riêng, mà là một bức tranh tôn giáo phức tạp, nơi các vị thần Hindu giáo được sùng bái và hòa quyện với tín ngưỡng bản địa. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu sâu về các vị thần được tôn thờ tại thánh địa này, ý nghĩa của chúng trong văn hóa Chăm Pa và sự chuyển mình của tín ngưỡng qua các thời kỳ lịch sử.
Có thể bạn quan tâm: Mẫu Thiết Kế Không Gian Thờ Cúng Phòng Khách Chuẩn Phong Thủy Cho Nhà Hiện Đại
Tổng quan về tín ngưỡng tại Thánh địa Mỹ Sơn
Thánh địa Mỹ Sơn được xây dựng chủ yếu dưới thời vua Bhadresvara (thế kỷ 4) và phát triển rực rỡ nhất dưới triều đại của các vua Chăm như Paramesvara (thế kỷ 10). Nơi đây không chỉ là trung tâm tôn giáo mà còn là nơi chôn cất và tế tự các vị vua Chăm Pa đã qua đời.
Tín ngưỡng chính tại Mỹ Sơn là Hindu giáo, được du nhập từ Ấn Độ và bản địa hóa theo cách riêng của người Chăm. Các đền tháp tại đây được xây dựng để thờ các vị thần Hindu giáo, nhưng đặc biệt hơn, chúng còn là nơi thờ các vị vua Chăm đã quá cố, những người được coi là hóa thân của thần Shiva. Điều này tạo nên một sự kết hợp độc đáo giữa quyền lực thế tục và quyền lực tâm linh.
Các đền tháp tại Mỹ Sơn được chia thành nhiều nhóm (A, B, C, D, E, F…) với mỗi nhóm thờ một vị thần hoặc một cặp thần khác nhau. Tuy nhiên, vị thần trung tâm và quan trọng nhất phải kể đến thần Shiva.
Thần Shiva – Vị thần tối cao được tôn thờ tại Mỹ Sơn
Thần Shiva là một trong ba vị thần tối cao của Hindu giáo (Tam thần: Brahma – Sáng thế, Vishnu – Hộ trì, Shiva – Hủy diệt). Tại Mỹ Sơn, Shiva được tôn sùng như một vị thần tối cao, là chủ nhân của thánh địa.
Ý nghĩa của việc thờ phụng thần Shiva
Thần Shiva không chỉ là vị thần của sự hủy diệt mà còn là vị thần của sự tái sinh và sáng tạo. Trong văn hóa Chăm Pa, Shiva còn được gọi là Bhadresvara, một danh hiệu kết hợp giữa tên của vua Bhadresvara (người sáng lập thánh địa) và tên của thần Shiva. Điều này thể hiện quan niệm “vua là thần” của người Chăm, nơi các vị vua sau khi mất được tôn sùng như các hóa thân của Shiva.
Tại các đền tháp chính ở Mỹ Sơn, đặc biệt là tháp chính (tháp A), người ta tìm thấy các linga (biểu tượng âm dương) và yoni (biểu tượng âm) – những biểu tượng thiêng liêng nhất của Shiva. Linga-Yoni là sự kết hợp hoàn hảo giữa năng lượng nam và nữ, tạo ra sự sống và vũ trụ.
Các hóa thân của Shiva tại Mỹ Sơn
Ngoài việc thờ linga-yoni, người Chăm còn thờ các hóa thân khác của Shiva như:
- Nandi (Con bò thiêng): Tượng con bò Nandi thường được đặt trước các đền tháp để canh gác cho Shiva. Tuy nhiên, tại Mỹ Sơn, do điều kiện khí hậu và chiến tranh, số lượng tượng Nandi còn sót lại rất ít.
- Avalokiteshvara: Trong một giai đoạn sau này, khi Phật giáo Mahayana du nhập, người ta thấy sự kết hợp giữa Shiva và Bồ tát Avalokiteshvara trong một số tượng khắc tại Mỹ Sơn.
Việc thờ Shiva tại Mỹ Sơn không chỉ đơn thuần là tôn giáo mà còn là cách để các vị vua Chăm khẳng định quyền lực và sự kế thừa dòng dõi thần thánh.
Có thể bạn quan tâm: Thánh Ăn Gì Em Cúng? Giải Đáp Ý Nghĩa Phong Thủy Và Văn Hóa
Các vị thần Hindu giáo khác được tôn thờ
Bên cạnh thần Shiva, các đền tháp tại Mỹ Sơn cũng thờ nhiều vị thần Hindu giáo khác, tạo nên một hệ thống thần linh phong phú.
Thần Vishnu và các hóa thân
Thần Vishnu (vị thần bảo vệ) cũng được tôn thờ tại một số đền tháp tại Mỹ Sơn, đặc biệt là vào thời kỳ sau này khi sự giao thoa văn hóa ngày càng rõ rệt. Các hóa thân của Vishnu như Krishna, Rama hay Narasimha (nửa người nửa sư tử) đều được tìm thấy qua các phù điêu và tượng nhỏ còn sót lại.
Một trong những hóa thân quan trọng nhất của Vishnu được tôn thờ tại Mỹ Sơn là Krishna. Tượng Krishna thường được thể hiện với tư thế chơi sáo flute, thu hút các cô gái chăn bò (gopis). Các tác phẩm điêu khắc về Krishna tại Mỹ Sơn cho thấy sự tinh xảo và ảnh hưởng sâu sắc của nghệ thuật Ấn Độ.
Thần Surya (Thần mặt trời)
Thần Surya, vị thần mặt trời, cũng là một vị thần quan trọng trong Hindu giáo. Tuy nhiên, tại Mỹ Sơn, các đền thờ Surya không nhiều bằng đền thờ Shiva. Các bức tượng Surya thường được thể hiện với hai tay chấp lại, cưỡi trên cỗ xe do bảy con ngựa kéo.
Các vị thần khác
Một số vị thần khác cũng được tìm thấy trong các di tích tại Mỹ Sơn như:
- Ganesha: Con trai của Shiva, vị thần của sự may mắn và loại bỏ chướng ngại, thường được thể hiện với đầu voi.
- Durga: Vợ của Shiva, vị thần chiến tranh, được thể hiện với nhiều tay, chiến đấu với quỷ dữ.
- Brahma: Vị thần sáng thế, ít được tôn thờ hơn Shiva và Vishnu.
Tín ngưỡng bản địa và sự hòa trộn
Một điểm đặc biệt quan trọng khi nghiên cứu tín ngưỡng tại Mỹ Sơn là sự hòa trộn giữa Hindu giáo và tín ngưỡng bản địa của người Chăm. Người Chăm không chỉ đơn thuần chấp nhận Hindu giáo mà còn biến đổi nó theo cách riêng của mình.
Thờ phụng thần Ponagar
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Cúng Mùng 1 Tháng 7: Mâm Lễ Đầy Đủ, Ý Nghĩa Và Cách Thực Hiện Chuẩn Tâm Linh
Mặc dù không nằm trong quần thể Mỹ Sơn, nhưng thần Ponagar (thần mẹ) là một ví dụ điển hình của sự hòa trộn này. Thần Ponagar là vị thần mẹ tối cao trong tín ngưỡng của người Chăm, có nguồn gốc từ tín ngưỡng nguyên thủy về sự sinh sản và phù hộ cho nông nghiệp. Sau khi Hindu giáo du nhập, Ponagar được đồng nhất với nữ thần Durga hoặc Parvati (vợ của Shiva). Tại Mỹ Sơn, các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy sự hiện diện của các yếu tố tín ngưỡng bản địa trong các biểu tượng và nghi lễ.
Các nghi lễ tế thần
Các nghi lễ tế thần tại Mỹ Sơn không chỉ đơn thuần là Hindu giáo. Các nhà khoa học cho rằng, người Chăm đã kết hợp các nghi lễ Hindu giáo với các nghi lễ bản địa như cầu mưa, cầu mùa màng bội thu. Các đền tháp không chỉ là nơi thờ cúng mà còn là nơi tổ chức các lễ hội lớn của vương quốc Chăm Pa.
Sự suy tàn và chuyển mình của tín ngưỡng
Thời kỳ hưng thịnh của thánh địa Mỹ Sơn kéo dài từ thế kỷ 4 đến thế kỷ 13. Sau đó, do nhiều nguyên nhân (chiến tranh, thiên nhiên, sự suy yếu của vương quốc Chăm Pa), thánh địa dần dần bị bỏ hoang.
Chuyển sang Phật giáo Nam Tông
Vào thế kỷ 17, khi vương quốc Chăm Pa suy yếu và một phần người Chăm theo Hồi giáo, tín ngưỡng tại Mỹ Sơn đã có sự thay đổi. Một số đền tháp đã được người Chăm ở lại cải tạo để thờ Phật giáo Nam Tông. Điều này cho thấy sự linh hoạt trong tín ngưỡng của người Chăm, luôn thích nghi với hoàn cảnh lịch sử.
Tín ngưỡng hiện tại
Ngày nay, khi tham quan Mỹ Sơn, du khách vẫn có thể thấy các du khách Chăm đến cầu nguyện, đặc biệt là vào các ngày lễ lớn. Họ vẫn giữ truyền thống thờ cúng tổ tiên và các vị thần của mình, dù đã có sự thay đổi theo thời gian. Đây là minh chứng cho sự trường tồn của văn hóa và tín ngưỡng Chăm Pa.
Câu hỏi thường gặp
1. Thánh địa Mỹ Sơn có phải là nơi thờ cúng duy nhất của người Chăm không?
Không, thánh địa Mỹ Sơn là nơi thờ cúng quan trọng nhất nhưng không phải duy nhất. Người Chăm còn có các trung tâm tôn giáo khác như đền Tháp Po Nagar ở Nha Trang, đền Tháp Dương Long ở Bình Định…
Có thể bạn quan tâm: Nét Đẹp Cúng Dường: Khi Người Dân Bangkok Thành Kính Đón Tiếp Tăng Đoàn Khất Thực
2. Có bao nhiêu đền tháp tại Mỹ Sơn?
Hiện tại, tại Mỹ Sơn còn sót lại khoảng 70 đền tháp với nhiều kích cỡ khác nhau, chia thành nhiều nhóm từ A đến K.
3. Thần Shiva có phải là vị thần duy nhất được tôn thờ tại Mỹ Sơn?
Thần Shiva là vị thần tối cao và được tôn thờ nhiều nhất, nhưng không phải là duy nhất. Các vị thần Hindu giáo khác như Vishnu, Krishna, Durga… cũng được thờ phụng.
4. Tại sao các đền tháp tại Mỹ Sơn lại hướng về phía Đông?
Theo quan niệm Hindu giáo, phía Đông là hướng của mặt trời mọc, biểu tượng cho sự sống và ánh sáng. Các đền tháp hướng về phía Đông để đón nhận ánh sáng và phước lành từ các vị thần.
5. Linga-Yoni là gì và ý nghĩa của nó?
Linga-Yoni là biểu tượng của thần Shiva, trong đó Linga (hình trục đứng) tượng trưng cho năng lượng nam tính và Yoni (hình đế vuông có lỗ) tượng trưng cho năng lượng nữ tính. Sự kết hợp này tạo ra sự sống và vũ trụ.
6. Có sự khác biệt gì giữa các nhóm đền tháp tại Mỹ Sơn?
Mỗi nhóm đền tháp tại Mỹ Sơn được xây dựng để thờ một vị thần hoặc một cặp thần khác nhau, hoặc để tưởng niệm các vị vua khác nhau. Ví dụ, nhóm đền A là nhóm quan trọng nhất, thờ thần Shiva (Bhadresvara).
7. Người Chăm hiện nay còn thờ cúng tại Mỹ Sơn không?
Có, vào các ngày lễ lớn của người Chăm như Kate, Ramưvan, người Chăm vẫn đến đây để cầu nguyện và tổ chức các nghi lễ truyền thống.
8. Thánh địa Mỹ Sơn có liên quan gì đến Angkor Wat?
Cả hai đều là những di sản văn hóa thế giới, được xây dựng bởi các vương quốc Hindu giáo ở Đông Nam Á cổ đại. Angkor Wat do đế chế Khmer xây dựng, còn Mỹ Sơn do vương quốc Chăm Pa xây dựng. Cả hai đều thờ thần Shiva và có kiến trúc tháp Chăm đặc trưng.
9. Tôi có thể tìm thấy những gì khi tham quan Mỹ Sơn?
Bạn sẽ được chiêm ngưỡng các đền tháp bằng gạch đỏ, các phù điêu tinh xảo, tìm hiểu về lịch sử và văn hóa Chăm Pa, và tham dự các buổi biểu diễn văn hóa cồng chiêng.
10. Thánh địa Mỹ Sơn có bị ảnh hưởng bởi văn hóa Trung Quốc không?
Trong giai đoạn cuối của vương quốc Chăm Pa, có một số ảnh hưởng từ văn hóa Trung Quốc, nhưng nhìn chung, kiến trúc và tín ngưỡng tại Mỹ Sơn vẫn mang đậm dấu ấn Hindu giáo và bản địa.
Tóm lại, câu trả lời cho “Thánh địa Mỹ Sơn thờ cúng vị thần nào?” không chỉ đơn giản là tên của một vị thần mà là một câu chuyện văn hóa, lịch sử và tôn giáo phong phú. Nơi đây là nơi thờ cúng thần Shiva và các vị thần Hindu giáo khác, đồng thời là nơi ghi dấu ấn của các vị vua Chăm Pa, tạo nên một di sản văn hóa độc đáo và quý giá của dân tộc Việt Nam.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
