Trong văn hóa Nhật Bản, nơi mà các giá trị truyền thống và hiện đại giao thoa một cách độc đáo, vai trò của những người thực hiện nghi lễ tâm linh, thường được biết đến với tên gọi “thầy cúng”, có một vị trí đặc biệt. Tuy nhiên, thuật ngữ “thầy cúng” trong tiếng Việt có thể không bao hàm hết được sự tinh tế và đa dạng của các chức danh này tại Nhật. Từ những buổi lễ long trọng tại đền thờ đến các nghi thức riêng tư trong gia đình, các chuyên gia tâm linh này đóng vai trò là cầu nối giữa thế giới hữu hình và vô hình, giữa con người và thần linh. Hiểu rõ về họ không chỉ giúp chúng ta thêm trân trọng văn hóa Nhật mà còn là chìa khóa cho bất kỳ ai muốn tìm hiểu sâu hơn về đời sống tinh thần của quốc gia này.
Thầy cúng Nhật Bản, hay chính xác hơn là các thầy tế, pháp sư, hoặc người chủ trì nghi lễ, không chỉ đơn thuần là người thực hiện các thủ tục theo sách vở. Họ là những người đã dành cả đời để nghiên cứu, tuân thủ các quy tắc nghiêm ngặt và gìn giữ một di sản văn hóa lâu đời. Họ có mặt trong những khoảnh khắc trọng đại nhất của cuộc đời một người Nhật, từ khi lọt lòng cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay, cũng như trong các dịp lễ tết quan trọng của cộng đồng. Việc tìm hiểu về các thầy cúng Nhật Bản là một hành trình khám phá sâu sắc về lịch sử, triết học và tâm linh của một trong những nền văn minh lâu đời nhất thế giới.
Có thể bạn quan tâm: Trang Phục Thầy Cúng Người Dao Tiền: Vẻ Đẹp Tâm Linh Và Nét Văn Hóa Đặc Sắc
Những vai trò chính của thầy cúng tại Nhật Bản
Để hiểu rõ về “thầy cúng Nhật Bản”, trước hết cần phân biệt các chức danh chính mà họ đảm nhận. Mỗi chức danh có những nhiệm vụ và lĩnh vực hoạt động riêng biệt, nhưng nhìn chung đều hướng đến mục đích chung là duy trì sự hài hòa giữa con người và tự nhiên, cũng như cầu mong những điều tốt lành.
Kannushi (神主) – Người cai quản thần điện
Kannushi, đôi khi được gọi là Jinja-shōkan (神社神官), là người phụ trách chính tại các đền thờ Thần Đạo (Shinto). Đây là những người thực hiện các nghi lễ cúng bái các vị thần (kami) tại đền. Kannushi không phải là một chức vụ tu hành mà là một công việc chuyên trách, đòi hỏi kiến thức sâu rộng về nghi thức, lịch sử đền thờ và các truyền thống địa phương.
Nhiệm vụ hàng ngày của một Kannushi bao gồm việc dâng lễ vật (thường là cơm, rượu sake, nước, muối và hoa) lên các vị thần, đọc thần chú (norito) để cầu nguyện cho sự thịnh vượng của cộng đồng, mùa màng bội thu và sự bình an cho mọi người. Họ cũng chính là người thực hiện các nghi lễ quan trọng như:
- Lễ cưới (結婚式 – Kekkonshiki): Thực hiện nghi thức tại đền cho các cặp đôi.
- Lễ đặt tên cho trẻ sơ sinh (お宮参り – Omamemairi): Đưa trẻ đến đền để giới thiệu với thần linh và cầu phúc.
- Lễ trừ tà (お祓い – Oharai): Dùng các nghi thức để tẩy uế, xua đuổi tà khí.
Để trở thành Kannushi, một người cần phải tốt nghiệp chuyên ngành Thần Đạo từ các trường đại học hoặc học viện chuyên môn, và vượt qua các kỳ thi sát hạch nghiêm ngặt.
Osa (宗主) hoặc Shi (司) – Người chủ trì nghi lễ tại đền Phật giáo
Tuy không phải là “thầy cúng” theo nghĩa Thần Đạo, nhưng các nhà sư (Sōryo – 僧侶) tại các ngôi đền Phật giáo cũng đóng vai trò tương tự. Họ được gọi bằng nhiều danh xưng tùy theo tông phái và địa vị, nhưng chung quy lại là người thực hiện nghi lễ Phật giáo.
Nhiệm vụ chính của họ là tụng kinh, cầu nguyện cho linh hồn người đã khuất, và thực hiện các nghi lễ tang ma (葬式 – Sōshiki). Họ cũng chủ trì các nghi lễ cầu an, cúng bái các vị Phật, và các ngày lễ lớn như Obon (lễ hội của linh hồn tổ tiên). Các nhà sư này phải tuân thủ các quy luật tu hành nghiêm ngặt và có kiến thức sâu sắc về kinh điển Phật giáo.
Onmyōji (陰陽師) – Pháp sư của Âm Dương Ngũ Hành
Có thể bạn quan tâm: Top 7 Tiêu Chuẩn Lựa Chọn Thầy Cúng Nhập Trạch Cho Văn Phòng Uy Tín
Trong lịch sử, Onmyōji là một chức danh cực kỳ quan trọng trong triều đình Heian. Họ là những chuyên gia về thuật bói toán, chiêm tinh và ma thuật, dựa trên hệ thống triết học Âm Dương Ngũ Hành (Onmyōdō) được du nhập từ Trung Quốc. Onmyōji có nhiệm vụ dự đoán tương lai, giải mộng, thực hiện các nghi lễ trừ tà, và lập ra các lá bùa để bảo vệ triều đình và người dân.
Một trong những Onmyōji nổi tiếng nhất trong lịch sử và văn hóa đại chúng là Abe no Seimei. Ngày nay, tuy chức danh Onmyōji không còn là một vị trí chính thức trong chính quyền, nhưng các cá nhân và tổ chức vẫn kế thừa và thực hành các nghi thức cổ xưa này, chủ yếu cho mục đích tư vấn phong thủy, xem bói, và thực hiện các nghi lễ trừ tà.
Các loại thầy cúng, pháp sư khác
Bên cạnh các chức danh chính thống, còn có nhiều hình thức “thầy cúng” dân gian khác như:
- Miko (巫女): Nữ tu sĩ tại đền thờ, hỗ trợ các Kannushi trong nghi lễ, thực hiện các điệu múa thiêng và bói toán.
- Itako (いたこ): Pháp sư mù ở vùng Tohoku, được cho là có khả năng giao tiếp với linh hồn người đã khuất thông qua một nghi lễ gọi là “kuchiyose”.
- Pháp sư các tông phái Mật tông (Mikkyō): Thực hiện các nghi lễ phức tạp để trừ tà, cầu an, và khai sáng.
Quy trình và nghi thức mà thầy cúng thực hành
Một trong những điều làm nên sự đặc biệt của các thầy cúng Nhật Bản là sự tuân thủ tuyệt đối vào quy trình và nghi thức. Mỗi hành động, từ cách cầm nắm lễ vật đến bài đọc thần chú, đều có ý nghĩa sâu sắc và được quy định chặt chẽ.
Nghi thức dâng lễ (Taisai)
Đây là nghi lễ cốt lõi tại các đền Thần Đạo. Taisai là một buổi lễ long trọng, thường được thực hiện vào sáng sớm. Thầy cúng (Kannushi) sẽ mặc trang phục truyền thống là jōe (một loại áo choàng trắng) và kanmuri (một loại mũ đen có hình chữ nhật).
Quy trình cơ bản bao gồm:
- Thanh tẩy (Harai): Thầy cúng rửa tay và miệng tại chōzuya (bể nước rửa tay) trước khi vào chính điện.
- Mời thần (Shin-kan): Thầy cúng tiến vào điện thờ, dâng hương và rượu sake, đồng thời đọc thần chú để mời các vị thần hiện xuống.
- Dâng lễ và cầu nguyện: Các lễ vật được sắp xếp cẩn thận. Thầy cúng đọc bài văn tế dài, ca ngợi công đức của thần linh và cầu mong những điều tốt đẹp.
- Tiễn thần: Sau khi cầu nguyện, thần chú được đọc để tiễn thần linh trở về thế giới của họ.
Mỗi chi tiết trong nghi lễ này đều mang tính biểu tượng cao, thể hiện sự tôn kính và lòng biết ơn của con người đối với thần linh.
Nghi thức tang lễ (Sōgi)
Tang lễ tại Nhật Bản phần lớn được tổ chức theo nghi thức Phật giáo. Thầy cúng (trong trường hợp này là nhà sư) đóng vai trò trung tâm. Quy trình tang lễ diễn ra rất tươm tự và có các giai đoạn rõ ràng:
- Lễ khai quan (Kaisan): Nhà sư tụng kinh trước linh cữu, giúp linh hồn người quá cố tịnh hóa và chuẩn bị cho hành trình tiếp theo.
- Lễ truy điệu (Tsuitō): Người thân và bạn bè đến tiễn đưa, nghe nhà sư giảng về nhân quả và triết lý vô thường.
- Lễ hỏa táng (Kasō): Sau khi làm lễ tại nhà tang lễ, thi hài được đưa đến lò hỏa táng. Nhà sư sẽ tụng kinh lần cuối trước khi quan tài được đưa vào lò.
- Lễ an táng (Chokai): Tro cốt được người thân thu gom và đưa về an nghỉ tại nghĩa trang gia đình hoặc chùa chiền.
Ngoài ra, còn có nghi thức Tsuya (通夜), tức là lễ cầu nguyện đêm trước ngày tang lễ, và các nghi lễ cúng cơm hàng ngày cho linh hồn người đã khuất trong 49 ngày đầu (tưởng niệm ngày đầu, thứ bảy, và cuối cùng).
Có thể bạn quan tâm: Thầy Cúng Nhảy Nhạc Phật: Phân Tích Góc Nhìn Văn Hóa, Tâm Linh Và Hiện Đại
Nghi thức trừ tà (Exorcism)
Khi một người hoặc một nơi被认为 có tà khí, họ sẽ tìm đến các pháp sư để làm lễ trừ tà. Quy trình này có thể thay đổi tùy theo trường phái, nhưng thường bao gồm:
- Xác định nguyên nhân: Dựa trên bói toán hoặc các dấu hiệu để tìm ra linh hồn hay thế lực đang gây rối.
- Cầu nguyện và trì chú: Pháp sư sẽ niệm các câu thần chú mạnh mẽ để khuất phục tà ma.
- Sử dụng pháp khí: Các công cụ như gương, kiếm, bùa chú (ofuda) được sử dụng để xua đuổi tà khí.
- Tẩy uế (Oharai): Sử dụng các nhánh cây thiêng (gohei) để quét qua người hoặc không gian, loại bỏ năng lượng tiêu cực.
Các công cụ và trang phục không thể thiếu
Để thực hiện các nghi lễ, thầy cúng Nhật Bản sử dụng nhiều công cụ đặc biệt, mỗi loại đều có ý nghĩa riêng.
Trang phục
- Jōe (浄衣): Áo choàng trắng tinh khiết, символizes sự trong sạch và thánh thiện, được các Kannushi mặc khi làm lễ.
- Sokutai (束帯): Trang phục triều đình cổ đại, được mặc trong các nghi lễ long trọng nhất.
- Hō (法衣): Áo cà sa của nhà sư, có màu sắc và kiểu dáng khác nhau tùy theo tông phái.
Pháp khí
- Gohei (御幣): Một que tre hoặc giấy gấp với các dải giấy trắng, символizes sự hiện diện của thần linh và được dùng để ban phước.
- Shaku (笏): Vật hình chữ nhật, được thầy cúng cầm trên tay khi làm lễ, tượng trưng cho quyền lực và sự tôn nghiêm.
- Hōrai (法螺貝): Ốc biển lớn, được thổi lên để triệu tập thần linh và xua đuổi tà ma.
- Kane (鐘) hoặc Taiko (太鼓): Chuông và trống lớn, dùng để đánh dấu các giai đoạn của nghi lễ và thông báo cho thần linh.
- Ofuda (御札): Bùa chú được làm từ giấy hoặc kim loại, được ban phát cho mọi người để bảo vệ khỏi tà ma và cầu may.
Các nghi lễ quan trọng trong năm mà thầy cúng chủ trì
Người Nhật có nhiều lễ hội trong năm, và các thầy cúng là người không thể thiếu trong mỗi dịp này.
- Oshogatsu (正月 – Tết Nguyên Đán): Đây là lễ hội quan trọng nhất. Người dân đến đền thờ để cầu nguyện cho một năm mới an lành. Thầy cúng sẽ thực hiện các nghi lễ đặc biệt để cầu phúc cho cộng đồng.
- Shunki Reitaisai (春季例大祭 – Lễ hội mùa xuân): Các đền thờ trên khắp Nhật Bản tổ chức các lễ hội lớn để cảm ơn thần linh cho sự播种 và cầu cho mùa màng bội thu.
- Lễ hội Obon (お盆): Vào mùa hè, người Nhật tin rằng linh hồn tổ tiên sẽ trở về nhà. Các nhà sư sẽ tụng kinh để dẫn đường cho linh hồn và cầu nguyện cho họ được siêu thoát.
- Lễ trừ tà năm mới (Toshigoi no Oharai): Vào cuối năm, các Kannushi sẽ thực hiện một nghi lễ lớn để tẩy uế cho năm cũ và chào đón năm mới.
Làm thế nào để tìm một thầy cúng tại Nhật Bản?
Nếu bạn cần tìm một thầy cúng cho một sự kiện đặc biệt như đám cưới, tang lễ, hoặc một nghi lễ cá nhân, có một số cách sau:
- Qua đền thờ hoặc chùa chiền: Đây là cách phổ biến nhất. Bạn có thể liên hệ trực tiếp với đền thờ địa phương nơi bạn muốn tổ chức lễ. Họ sẽ sắp xếp Kannushi hoặc nhà sư phù hợp.
- Qua công ty tổ chức sự kiện: Các công ty chuyên về tang lễ (葬儀社 – Sōgisha) hoặc đám cưới (婚礼場 – Konreijō) thường có mối quan hệ với các thầy cúng và sẽ lo liệu mọi thứ từ A đến Z.
- Tìm kiếm trên internet: Các từ khóa như “thầy cúng tại Tokyo” (神主 東京) hoặc “dịch vụ tang lễ” (葬儀サービス) sẽ cho nhiều kết quả. Tuy nhiên, đối với các nghi lễ quan trọng, sự giới thiệu từ người quen vẫn được đánh giá cao.
Theo thông tin tổng hợp từ chuaphatanlongthanh.com, khi lựa chọn một thầy cúng, điều quan trọng không chỉ là chi phí mà còn là sự thấu hiểu văn hóa và khả năng truyền đạt ý nghĩa của nghi lễ. Một thầy cúng giỏi không chỉ thực hiện đúng quy trình mà còn có thể giải thích cho gia chủ hiểu về từng bước, giúp nghi lễ trở nên ý nghĩa hơn.
Có thể bạn quan tâm: Thầy Cúng Ngọc Hạnh Huế: Đánh Giá Chi Tiết Về Dịch Vụ Tâm Linh Uy Tín
Sự khác biệt giữa Thần Đạo và Phật giáo trong vai trò “thầy cúng”
Một điểm quan trọng cần phân biệt là sự khác biệt giữa các nghi lễ Thần Đạo và Phật giáo, do các thầy cúng thuộc hai hệ thống này đảm nhiệm.
| Đặc điểm | Thần Đạo (Shinto) | Phật giáo (Buddhism) |
|---|---|---|
| Người thực hiện | Kannushi, Miko | Sư (Sōryo), Ni (Sōni) |
| Nơi thực hiện | Đền (Jinja) | Chùa (Otera, Terā) |
| Thiên về | Sự tinh khiết, sự sống, niềm vui, hiện tại | Sự vô thường, cái chết, tang lễ, quá khứ |
| Nghi lễ chính | Cưới hỏi, sinh con, cầu an, tạ ơn | Tang ma, cầu siêu, tưởng niệm |
| Trang phục | Trắng, đen, đỏ | Nâu, xám, vàng |
| Pháp khí | Gohei, Shaku, Mirror | Kinh sách, chuông, mõ |
Thông thường, một gia đình Nhật Bản sẽ tổ chức đám cưới theo Thần Đạo (vì đó là lễ mừng sự sống) và tang lễ theo Phật giáo (vì đó là lễ tiễn đưa người đã khuất). Các thầy cúng của mỗi bên sẽ không can thiệp vào lĩnh vực của nhau.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Một thầy cúng có thể từ chối thực hiện nghi lễ không?
Có. Các thầy cúng có quyền từ chối nếu nghi lễ đó vi phạm các nguyên tắc tâm linh, đạo đức hoặc nếu họ không có đủ kiến thức để thực hiện nghi lễ một cách thành kính.
2. Chi phí cho một nghi lễ là bao nhiêu?
Chi phí rất khác nhau, tùy thuộc vào độ phức tạp của nghi lễ, thời gian, và uy tín của thầy cúng. Đối với tang lễ, chi phí có thể dao động từ vài triệu đến vài chục triệu yên. Đối với các nghi lễ nhỏ hơn tại đền, người dân thường chỉ dâng lễ vật hoặc tiền tùy tâm (osaisen).
3. Phụ nữ có thể trở thành Kannushi không?
Có. Trước đây, chức vụ Kannushi chủ yếu do nam giới đảm nhiệm, nhưng ngày nay, ngày càng có nhiều phụ nữ theo học và hành nghề như một Kannushi chuyên nghiệp.
4. Thầy cúng có nhất thiết phải tuân theo một tôn giáo cụ thể không?
Đối với Kannushi, họ phải tuân thủ các nguyên tắc của Thần Đạo. Đối với nhà sư, họ phải tuân thủ Phật giáo. Tuy nhiên, Onmyōji là một trường hợp đặc biệt, họ kết hợp nhiều yếu tố siêu nhiên và không bị ràng buộc bởi một tôn giáo duy nhất.
5. Tại sao các nghi lễ lại quan trọng đến vậy?
Với người Nhật, các nghi lễ không chỉ là hình thức. Nó là cách để thể hiện sự tôn trọng, lòng biết ơn, và duy trì sự hài hòa giữa con người và thế giới tự nhiên/thần linh. Đây là một phần không thể thiếu trong văn hóa “thuật sống” của họ.
Kết luận
Thầy cúng Nhật Bản, dù là Kannushi tại đền thờ hay nhà sư trong chùa chiền, đều là những người gìn giữ linh hồn của văn hóa Nhật Bản. Họ không chỉ đơn thuần là người thực hiện các nghi thức mà còn là những người nắm giữ kiến thức sâu rộng về lịch sử, triết học và các giá trị đạo đức truyền thống. Từ những buổi lễ long trọng cho đến các nghi thức riêng tư, vai trò của họ là đảm bảo rằng mỗi sự kiện trọng đại trong cuộc đời đều được thực hiện một cách trang nghiêm và ý nghĩa nhất. Việc tìm hiểu về các thầy cúng và các nghi lễ của họ mở ra một cánh cửa để chúng ta có thể hiểu rõ hơn về một nền văn hóa đề cao sự tinh khiết, lòng biết ơn và sự kết nối thiêng liêng giữa con người và thế giới tâm linh.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 13, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
