Tập tục thờ cúng tổ tiên của người Hàn Quốc, hay còn được biết đến với tên gọi là “Jesa” (제사), là một trong những nghi lễ truyền thống lâu đời và thiêng liêng nhất trong văn hóa xứ sở Kim Chi. Đây không chỉ đơn thuần là một nghi thức mang tính tôn giáo mà còn là biểu tượng sâu sắc của lòng biết ơn, sự tưởng nhớ và mối liên hệ huyết thống giữa các thế hệ. Phong tục này đã ăn sâu vào tiềm thức của người dân Hàn Quốc trong nhiều thế kỷ, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của mỗi gia đình. Dù xã hội hiện đại đã có nhiều thay đổi, nhưng giá trị cốt lõi của việc thờ cúng tổ tiên vẫn được gìn giữ và bảo tồn một cách nghiêm cẩn.
Đối với người Hàn Quốc, việc chuẩn bị cho một buổi lễ Jesea không chỉ là trách nhiệm mà còn là một cách để thể hiện sự thành kính và hiếu thảo với ông bà, cha mẹ đã khuất. Nghi lễ này thường được tổ chức vào những ngày quan trọng như Tết Nguyên Đán (Seollal), Tết Trung Thu (Chuseok) hoặc ngày giỗ của người thân. Qua đó, họ tin rằng linh hồn của tổ tiên sẽ trở về đoàn tụ cùng con cháu, nhận những lời cầu nguyện và sự báo hiếu. Để hiểu rõ hơn về ý nghĩa cũng như cách thức thực hiện phong tục này, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu chi tiết các khía cạnh văn hóa đặc biệt này.
Có thể bạn quan tâm: Cẩm Nang Thờ Cúng Tổ Tiên Ngày Tết: Nghi Lễ, Ý Nghĩa Và Những Gia Tộc Cần Nhớ
Định nghĩa và ý nghĩa văn hóa
Phong tục thờ cúng tổ tiên của người Hàn Quốc mang một ý nghĩa văn hóa vô cùng to lớn, nó là sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại. Trong triết lý Nho giáo, vốn có ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa Hàn Quốc, lòng hiếu thảo (Hyodo) được coi là đức tính tốt đẹp nhất của con người. Thờ cúng tổ tiên chính là biểu hiện cao nhất của lòng hiếu thảo này, không chỉ dành cho cha mẹ khi còn sống mà còn kéo dài cả sau khi họ qua đời.
Ngoài ra, đây còn là cách để những người còn sống nhắc nhở bản thân về nguồn cội, dòng họ của mình. Nó giúp củng cố tinh thần đoàn kết trong gia đình, dòng họ. Khi các thành gia đình cùng nhau chuẩn bị mâm cỗ và tham gia lễ cúng, họ có cơ hội để gần gũi, hàn huyên và nhắc lại những kỷ niệm về người đã khuất. Vì vậy, thờ cúng tổ tiên của người Hàn Quốc không chỉ là một nghi lễ đơn thuần mà còn là hoạt động văn hóa có ý nghĩa giáo dục sâu sắc, giúp duy trì và phát huy truyền thống gia phong quý báu.
Thời gian tổ chức lễ cúng
Có thể bạn quan tâm: Thờ Cúng Tổ Nghề Là Gì? Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Nghi Thức Cúng Chuẩn Nhất
Việc xác định thời gian tổ chức lễ cúng là một phần quan trọng trong phong tục thờ cúng tổ tiên của người Hàn Quốc. Tùy thuộc vào hoàn cảnh và mục đích mà nghi lễ sẽ được tiến hành vào những thời điểm khác nhau, nhưng thường sẽ tập trung vào các ngày lễ lớn trong năm hoặc ngày giỗ chính xác của người đã khuất.
- Tết Nguyên Đán (Seollal): Đây là dịp lễ lớn nhất trong năm, thường kéo dài 3 ngày. Buổi sáng ngày mùng 1 Tết, các gia đình sẽ thức dậy rất sớm để mặc Hanbok (trang phục truyền thống) và thực hiện nghi lễ “Charye” (차례) để cúng tổ tiên. Đây là nghi lễ chào năm mới, cầu mong một năm an lành, thịnh vượng và báo cáo những thành tựu trong năm qua với tổ tiên.
- Tết Trung Thu (Chuseok): Còn gọi là Tết Âm lịch, là dịp để tạ ơn tổ tiên đã ban cho một vụ mùa bội thu. Vào ngày này, các gia đình cũng sẽ chuẩn bị mâm cỗ thịnh soạn để dâng lên bàn thờ. Đây là một trong hai ngày lễ quan trọng nhất trong năm để thực hiện nghi lễ Charye.
- Ngày giỗ (Gijang): Bên cạnh các ngày lễ lớn, ngày giỗ của người thân (thường là cha mẹ hoặc ông bà) cũng là thời điểm không thể thiếu. Nghi lễ này được gọi là “Sije” (제사). Ngày giỗ được tính theo ngày âm lịch, chính xác như ngày người đó qua đời. Gia đình sẽ tập trung tại nhà của người con trưởng (hoặc người được chỉ định) để cùng nhau chuẩn bị và làm lễ.
Chuẩn bị mâm cỗ cúng
Mâm cỗ cúng trong phong tục thờ cúng tổ tiên của người Hàn Quốc có quy tắc rất nghiêm ngặt về thành phần và cách bài trí. Mâm cỗ thường được chuẩn bị rất công phu, thể hiện sự thành kính của con cháu. Một mâm cỗ cơ bản sẽ bao gồm các món ăn đặc trưng, được sắp xếp theo một trật tự nhất định trên bàn thờ.
Thành phần không thể thiếu trong mâm cỗ cúng bao gồm:
- Rượu Soju và rượu Makgeolli: Dùng để rót vào các chén nhỏ dâng lên tổ tiên.
- Cơm trắng (Bap) và canh (Guk): Thường là canh rong biển (Miyeok-guk) hoặc canh xương (Gomguk).
- Món chính (Jang): Gồm các món thịt như thịt lợn (Jeyuk), thịt bò (Soegogi), hoặc gà (Dak).
- Món cuốn (SSam): Các loại rau sống để cuốn thịt, cá.
- Kimchi: Món ăn không thể thiếu trong ẩm thực Hàn.
- Trái cây (Sangwa): Táo, lê, cam, nho…
- Bánh kẹo (Hangwa): Các loại bánh truyền thống.
Cách bài trí trên bàn thờ cũng tuân theo quy tắc “Đông Tây Nam Bắc” và “Nam trước Bắc sau”. Cụ thể, các món ăn sẽ được sắp xếp theo hướng Nam, nơi quay mặt ra ngoài. Mâm cỗ thường được chia làm 3 mâm: mâm chính (dành cho người đã khuất), mâm phụ (dành cho các linh hồn khác) và mâm cho người sống.
Quy trình thực hiện nghi lễ
Quy trình thực hiện thờ cúng tổ tiên của người Hàn Quốc (gọi là Jeja) là một nghi thức trang trọng, diễn ra theo trình tự các bước rõ ràng. Người thực hiện nghi lễ chính thường là người con trưởng hoặc người có vai trò lớn nhất trong gia đình.
Có thể bạn quan tâm: Vai Trò Của Thờ Cúng Trong Kinh Doanh: Tâm Linh Hỗ Trợ Cho Sự Nghiệp
- Bước 1: Chỉnh tề trang phục: Các thành viên gia đình thay Hanbok hoặc trang phục nghiêm túc, đứng thành hàng theo thứ tự cấp bậc (cha mẹ đứng trước, con cái đứng sau).
- Bước 2: Khai mạc (Chumorye): Người dẫn lễ tuyên bố bắt đầu buổi lễ. Gia đình cùng nhau cúi lạy để chào đón linh hồn tổ tiên trở về.
- Bước 3: Rót rượu (Ju): Người con trưởng sẽ rót rượu vào các chén nhỏ trên bàn thờ. Lần rót đầu tiên được gọi là “Ilsoju”, lần thứ hai là “Esoju”. Khi rót phải dùng hai tay.
- Bước 4: Cúng cơm (Beop): Sau khi rót rượu, người thực hiện sẽ cúng cơm và các món ăn khác. Đây là lúc để dâng lên tổ tiên những thành quả lao động của con cháu.
- Bước 5: Cúng trà (Cha): Rót trà vào chén sau khi đã cúng xong rượu và cơm.
- Bước 6: Đọc văn khấn (Chuksa): Đây là phần quan trọng nhất. Người con trưởng sẽ đọc bài văn khấn dài, báo cáo với tổ tiên về tình hình gia đình trong năm qua, những thành tích đã đạt được, cũng như cầu mong cho một năm mới an lành. Văn khấn thường được viết bằng tiếng Hán tự (Hanja) cổ.
- Bước 7: Lạy (Daebaerye): Sau khi đọc văn khấn xong, cả gia đình cùng nhau lạy tạ tổ tiên. Người Hàn Quốc thường lạy 2 lần (tứ bái) hoặc 4 lần (tứ bái) tùy theo tập tục.
- Bước 8: Hủy rượu và cơm (Seongrye): Sau khi kết thúc nghi lễ, người ta sẽ lấy một chút rượu và cơm trộn lại rồi vứt đi (hoặc đốt) để tiễn linh hồn tổ tiên về cõi vĩnh hằng.
- Bước 9: Ăn uống (Sikrye): Gia đình cùng nhau dùng những món ăn đã dâng cúng. Người Hàn Quốc tin rằng khi con cháu ăn những món này sẽ nhận được phước lành từ tổ tiên.
Văn hóa ẩm thực đặc trưng
Văn hóa ẩm thực trong phong tục thờ cúng tổ tiên của người Hàn Quốc rất đa dạng và phong phú, mỗi món ăn đều mang một ý nghĩa đặc biệt. Các món ăn không chỉ ngon mà còn phải đẹp mắt, tươi ngon và được chế biến cẩn thận.
- Thịt lợn (Jeyuk): Thịt lợn quay hoặc luộc là một trong những món không thể thiếu, đặc biệt là vào ngày Chuseok. Món này thường được chọn vì nó dễ chế biến thành nhiều món ngon và có giá trị dinh dưỡng cao.
- Thịt bò (Soegogi): Thịt bò nướng hoặc luộc thường được dùng trong các ngày giỗ lớn. Đây là loại thịt cao cấp, thể hiện sự thành kính của con cháu.
- Gà (Dak): Gà luộc whole (cả con) hoặc gà hầm sâm là món ăn đặc trưng trong ngày Seollal. Gà luộc nguyên con象征sựsum vầy, đủ đầy.
- Cá (Saengseon): Cá là món ăn mang lại may mắn, đặc biệt là cá mòi (Jogi) hoặc cá tráp (Jorang). Cá thường được chiên hoặc hấp.
- Kimchi: Dù là món ăn hàng ngày nhưng Kimchi trong mâm cỗ cúng phải là loại Kimchi ngon nhất, không bị chua và được làm từ loại cải ngon nhất.
- Bánh Tteok: Bánh gạo là món ăn không thể thiếu trong các ngày lễ. Có nhiều loại bánh như bánh gạo nhân đỏ (Songpyeon) vào ngày Chuseok, bánh gạo dài (Tteokguk) vào ngày Seollal.
Những quy tắc cần nhớ khi cúng
Để buổi lễ được suôn sẻ và thể hiện đúng sự thành kính, người thực hiện thờ cúng tổ tiên của người Hàn Quốc cần tuân thủ một số quy tắc sau:
- Trang phục: Phải mặc trang phục nghiêm túc, lịch sự. Hanbok là trang phục lý tưởng nhất. Không nên mặc quần short, áo ba lỗ, dép lê khi làm lễ.
- Thái độ: Phải giữ tâm trạng vui vẻ, tránh tranh cãi, to tiếng hay thể hiện sự mệt mỏi, cáu gắt trước và trong khi làm lễ.
- Nghi thức: Khi rót rượu, rót trà, hay cúng cơm đều phải dùng hai tay. Khi cúi lạy, phải cúi sâu, thành tâm.
- Thời gian: Buổi lễ thường được tiến hành vào sáng sớm. Không nên cúng quá muộn trong ngày.
- Mâm cỗ: Món ăn phải được nấu chín kỹ, tươi ngon. Không nên dùng đồ ăn cũ hay đồ ăn đã qua sử dụng.
Sự thay đổi trong xã hội hiện đại
Có thể bạn quan tâm: Thờ Cúng Thành Hoàng: Nguồn Gốc, Ý Nghĩa Và Phong Tục Cốt Lõi
Trong bối cảnh xã hội Hàn Quốc hiện đại, phong tục thờ cúng tổ tiên của người Hàn Quốc cũng đang có những thay đổi nhất định để phù hợp với cuộc sống bận rộn.
- Việc chuẩn bị mâm cỗ: Thay vì tự tay chuẩn bị tất cả các món ăn từ A đến Z như trước đây, nhiều gia đình hiện nay đã chọn mua các bộ cỗ cúng được chế biến sẵn từ các cửa hàng thực phẩm hoặc đặt hàng từ các nhà hàng. Điều này giúp họ tiết kiệm được thời gian và công sức.
- Nghi thức đơn giản hóa: Một số gia đình trẻ hoặc các cặp vợ chồng son có thể rút ngắn các bước trong nghi lễ, chỉ giữ lại những phần quan trọng như rót rượu, cúng cơm và đọc văn khấn ngắn gọn hơn.
- Vấn đề con trai/con gái: Trước đây, chỉ con trai trưởng mới có quyền chủ trì và phải lo liệu mọi việc. Tuy nhiên, khi phụ nữ Hàn Quốc ngày càng khẳng định vị thế của mình, nhiều gia đình đã linh hoạt hơn. Nếu gia đình không có con trai, con gái có thể thay mặt hoặc các anh em có thể cùng nhau chia sẻ trách nhiệm. Thậm chí, đã có những trường hợp các cặp vợ chồng tổ chức cúng chung tại nhà riêng của mình thay vì phải về nhà anh trai cả như trước.
Dù có những thay đổi này, nhưng giá trị cốt lõi của lòng thành kính và sự tưởng nhớ vẫn được giữ nguyên. Giới trẻ Hàn Quốc hiện nay vẫn rất coi trọng ngày giỗ và các ngày lễ lớn, họ coi đây là cơ hội để được ở bên gia đình, sum vầy sau những ngày làm việc vất vả.
Lưu ý cho người nước ngoài khi tham dự
Nếu bạn là người nước ngoài và may mắn được mời tham dự một buổi lễ thờ cúng tổ tiên của người Hàn Quốc, đây là một cơ hội tuyệt vời để hiểu thêm về văn hóa bản địa. Tuy nhiên, bạn cũng cần lưu ý một vài điểm:
- Quà tặng: Khi đến tham dự, bạn có thể mang theo một ít hoa quả hoặc rượu vang như một món quà. Tuy nhiên, không nên mang hoa màu đỏ vì màu này thường gắn liền với điềm xấu trong tang lễ. Hoa màu vàng hoặc trắng thường được ưa chuộng hơn.
- Trang phục: Nên mặc trang phục lịch sự, tốt nhất là trang phục công sở hoặc trang phục có phần trang trọng.
- Thái độ: Trong quá trình diễn ra nghi lễ, nên giữ im lặng, không nói chuyện riêng. Khi mọi người cùng cúi lạy, bạn có thể cúi đầu nhẹ nhàng theo để thể hiện sự tôn trọng.
- Sau khi lễ xong: Sau khi nghi lễ hoàn tất và mọi người cùng nhau dùng bữa, bạn có thể tham gia trò chuyện, ăn uống vui vẻ. Đây là lúc để giao lưu và hiểu thêm về gia đình của người bạn.
Phong tục thờ cúng tổ tiên của người Hàn Quốc là một phần không thể thiếu trong văn hóa xứ Kim Chi. Đây là một nghi lễ mang đậm dấu ấn của truyền thống Nho giáo, thể hiện lòng biết ơn và sự hiếu thảo của con cháu đối với tổ tiên. Dù xã hội có phát triển đến đâu, giá trị nhân văn sâu sắc của phong tục này vẫn sẽ được gìn giữ và bảo tồn. Qua bài viết này, hy vọng bạn đọc đã có cái nhìn tổng quan và chi tiết hơn về tập tục đặc biệt này. Nếu có cơ hội đến Hàn Quốc vào các ngày lễ lớn, hãy thử một lần được chứng kiến và cảm nhận không khí thiêng liêng của buổi lễ Jesea tại chuaphatanlongthanh.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 15, 2026 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
