Trong kho tàng văn học Phật giáo Việt Nam, những bài thơ về sự kiện trọng đại “Phật nhập Niết Bàn” luôn mang một sức nặng tâm linh sâu sắc. Đây không chỉ là lời ca ngợi công hạnh của Đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni, mà còn là nguồn cảm hứng bất tận cho hàng triệu Phật tử trên con đường tu học. Bài viết này sẽ cùng bạn khám phá một bài thơ đặc sắc về chủ đề này, đồng thời lý giải những tầng ý nghĩa ẩn chứa bên trong, giúp người đọc thấm nhuần giáo lý, từ đó củng cố niềm tin và tinh tấn tu hành.
Có thể bạn quan tâm: Thơ Nhắc Nhở Người Niệm Phật: Những Lời Răn Dạy Sâu Sắc Cho Người Tu Tâm
Tổng quan về bài thơ “Phật Nhập Niết Bàn”
Bài thơ “Phật Nhập Niết Bàn” được trích dẫn từ trang web Tuvien.com, một thư viện Phật pháp online uy tín. Bài thơ được sáng tác theo thể thơ lục bát truyền thống, thể thơ quen thuộc và dễ đi vào lòng người trong văn học Việt Nam. Với 16 câu thơ, bài thơ đã khái quát trọn vẹn hành trình giác ngộ của Đức Phật từ khi là một Thái tử cho đến khi nhập Niết Bàn, đồng thời thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của người con Phật đối với ân đức của Ngài.
Tóm tắt nội dung bài thơ
- Hai câu đầu: Giới thiệu thời điểm và không gian thiêng liêng của sự kiện (Rằm tháng Hai, dưới bóng cây Ta La).
- Tám câu tiếp theo: Tái hiện lại cuộc đời vĩ đại của Đức Phật, từ việc từ bỏ ngôi vua, tìm đạo, đến thành đạo dưới cội Bồ Đề và độ sanh.
- Tám câu cuối: Là lời nguyện của tác giả, thể hiện quyết tâm noi theo hạnh nguyện của Phật, đoạn trừ phiền não, đáp đền ân đức.
Ý nghĩa sâu xa của từng khổ thơ
Khổ thơ 1: Khởi nguyên của một sự kiện vĩ đại
Rằm tháng Hai
Dưới bóng Ta La ngự cõi nhàn
Hai câu thơ mở đầu đã vẽ nên một bức tranh tĩnh lặng nhưng đầy thiêng liêng. Rằm tháng Hai là thời điểm trăng tròn, biểu tượng cho sự viên mãn, giác ngộ. Cây Ta La (Sala) là loại cây gắn liền với hai sự kiện trọng đại nhất đời Ngài: Đản sinh và Nhập Niết Bàn. Việc dùng từ “ngự cõi nhàn” thay vì “lìa đời”, “nhập diệt” thể hiện quan niệm của Phật giáo: Niết Bàn không phải là sự chấm dứt, mà là trạng thái an nhiên, giải thoát, vượt khỏi vòng sinh tử luân hồi.
Có thể bạn quan tâm: Thơ Phật Giáo Về Nụ Cười: Những Bài Thơ Gợi Mở Niềm Vui Từ Trái Tim
Khổ thơ 2: Hành trình giác ngộ vĩ đại
Tám mươi Thượng Thọ tuổi trần gian
Bỏ ngôi Vương Tử tìm ngôi Phật
Khai Đạo Từ Bi mở Đạo Tràng
Một sáng Bồ Đề thành Chánh Quả
Năm thời chuyển Pháp phóng hào quang
Trên đường giải thoát lìa sanh tử
Độ khắp Nhơn Thiên ngộ Niết Bàn
Đoạn thơ này là một bản tóm tắt đầy cảm xúc về cuộc đời vĩ đại của Đức Phật:
- “Tám mươi Thượng Thọ”: Tuổi thọ của Đức Phật theo truyền thống, thể hiện sự trọn vẹn.
- “Bỏ ngôi Vương Tử tìm ngôi Phật”: Đây là hành động xuất gia, từ bỏ mọi dục lạc, danh vọng để tìm cầu chân lý giải thoát. Câu thơ thể hiện quyết tâm sắt đá và tầm nhìn xa trông rộng của Thái tử Tất Đạt Đa.
- “Khai Đạo Từ Bi”: Sau khi thành đạo, Đức Phật không giữ riêng tri thức cho mình mà mở Đạo Tràng, giảng dạy cho mọi người, thể hiện tinh thần Từ Bi vô lượng.
- “Một sáng Bồ Đề thành Chánh Quả”: Miêu tả khoảnh khắc giác ngộ dưới cội Bồ Đề, khi Ngài chứng ngộ chân lý Tứ Diệu Đế và Thập Nhị Nhân Duyên.
- “Năm thời chuyển Pháp phóng hào quang”: Chỉ 5 thời kỳ giảng pháp của Đức Phật (Hoa Nghiêm, A Hàm, Phương Đẳng, Bát Nhã, Pháp Hoa Niết Bàn), mỗi thời kỳ đều toả ánh sáng trí tuệ, soi sáng thế gian.
- “Độ khắp Nhơn Thiên”: Mục đích cuối cùng của Đức Phật là độ sanh, giúp cho mọi chúng sanh, từ cõi người đến cõi trời, đều có cơ hội giác ngộ.
Khổ thơ 3: Lòng biết ơn và lời nguyện thiết tha
Từ đây ở cõi Ta Bà
Chúng sanh nối bước Phật Đà từ bi
Thắp lên ngọn đuốc cùng đi
Trên đường giải thoát viễn ly vọng tình
Đoạn trừ phiền não vô minh
Đáp đền ơn Phật tử sanh chẳng màng
Gội nhuần ánh sáng Từ quang
Thực thi Pháp yếu lời vàng Như Lai
Dầu cho gian khổ không nài
Trải thân nguyện đáp ơn dày Bổn Sư.
Đây là phần cảm xúc sâu sắc nhất của bài thơ, thể hiện lòng biết ơn vô hạn của người con Phật đối với ân đức của Đức Phật. Tác giả không chỉ biết ơn mà còn nguyện “nối bước” theo con đường mà Phật đã vạch ra:
- “Thắp lên ngọn đuốc”: Mỗi người con Phật đều có trách nhiệm thắp sáng ngọn đuốc trí tuệ, tiếp nối ánh sáng mà Phật đã để lại.
- “Viễn ly vọng tình”, “Đoạn trừ phiền não vô minh”: Là những hành động cụ thể để tu tập, đoạn trừ những chướng ngại trên đường giải thoát.
- “Dầu cho gian khổ không nài”: Thể hiện tinh thần kiên trì, bất khuất, sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn để tu học.
- “Trải thân nguyện đáp ơn dày Bổn Sư”: Đây là lời nguyện cao cả nhất, thể hiện sự dấn thân toàn bộ thân mạng để đền đáp ân đức của Đức Phật.
Những giá trị giáo dục và tinh thần mà bài thơ mang lại
Có thể bạn quan tâm: Thơ Phật Giáo Về Cái Chết: Những Vần Thơ Sâu Sắc Về Bản Chất Vô Thường
1. Củng cố niềm tin vào tam bảo
Bài thơ nhắc nhở người đọc về công hạnh vĩ đại của Đức Bổn Sư, từ đó củng cố niềm tin vào Phật Bảo. Khi hiểu rõ về cuộc đời và giáo pháp của Đức Phật, người con Phật sẽ có niềm tin vững chắc hơn, kiên định hơn trên con đường tu học.
2. Khơi dậy tinh thần tu học
Hành trình giác ngộ của Đức Phật là tấm gương sáng để người con Phật noi theo. Bài thơ khơi dậy tinh thần tu học, khát vọng giác ngộ, giải thoát khỏi khổ đau. Nó nhắc nhở rằng con đường tu học tuy gian nan nhưng không phải là điều không thể.
3. Gieo trồng lòng biết ơn
Lòng biết ơn là một trong những đức tính quan trọng trong đạo Phật. Bài thơ “Phật Nhập Niết Bàn” là một bài học lớn về lòng biết ơn đối với ân đức của Đức Phật. Biết ơn không chỉ là cảm xúc nhất thời mà phải được thể hiện qua hành động, qua việc tu học, thực hành theo lời Phật dạy.
Có thể bạn quan tâm: 10 Bài Thơ Phật Di Lặc: Khơi Nguồn Hạnh Phúc & An Lạc Trong Tâm Hồn
4. Góp phần phổ biến văn hóa Phật giáo
Bài thơ là một phần của văn hóa Phật giáo Việt Nam. Việc phổ biến, lưu truyền những bài thơ như thế này góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học Phật giáo, đồng thời là phương tiện hiệu quả để truyền bá giáo lý đến với đại chúng.
Ứng dụng bài thơ trong đời sống tu học
- Sử dụng trong các buổi lễ: Bài thơ có thể được đọc trong các buổi lễ tưởng niệm Đức Phật nhập Niết Bàn, hoặc các buổi lễ tưởng niệm Tổ sư, nhằm nhắc nhở về ân đức và công hạnh của chư Phật, chư Tổ.
- Làm tư liệu giảng dạy: Các giảng sư, các bậc thầy có thể dùng bài thơ này như một tư liệu giảng dạy, giúp người nghe, người học hiểu rõ hơn về cuộc đời và giáo pháp của Đức Phật.
- Thiền quán: Người tu có thể lấy bài thơ làm đề tài thiền quán, suy ngẫm về từng câu, từng chữ, từ đó thấm nhuần giáo lý và phát triển tâm từ bi, trí tuệ.
Kết luận
Bài thơ “Phật Nhập Niết Bàn” là một tác phẩm văn học Phật giáo có giá trị cao, vừa mang tính nghệ thuật, vừa mang tính giáo dục sâu sắc. Qua 16 câu thơ ngắn gọn, tác giả đã khái quát được cả một cuộc đời vĩ đại, đồng thời thể hiện lòng biết ơn và quyết tâm tu học của người con Phật. Việc tìm hiểu, cảm nhận và thực hành theo tinh thần của bài thơ sẽ giúp người đọc củng cố niềm tin, phát triển tâm từ bi, trí tuệ, và tiến gần hơn đến mục tiêu giải thoát. Hãy cùng nhau thắp lên ngọn đuốc trí tuệ, nối bước theo hạnh nguyện của Đức Phật, để ánh sáng từ bi và trí tuệ mãi mãi soi sáng cuộc đời này.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 21, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
