Trong lịch sử chống giặc ngoại xâm, bên cạnh những trận chiến khốc liệt trên chiến trường, dân tộc Việt Nam còn phải gánh chịu những tổn thất tinh thần không thể đo đếm được. Đó chính là tội ác của thực dân Pháp đối với nền văn hóa, tín ngưỡng và di sản hàng nghìn năm tuổi của Việt Nam. Trong số những tổn thất ấy, tội ác của thực dân Pháp đối với Phật giáo là một trong những vết thương sâu đậm nhất, chưa bao giờ thôi ám ảnh người Việt.
Có thể bạn quan tâm: Tội Bất Kính Với Phật Là Gì? Cách Sám Hối Và Tránh Mắc Lỗi
Có thể bạn quan tâm: Tổng Hội Phật Giáo Việt Nam: Hành Trình Thống Nhất Và Phát Triển Phong Trào Chấn Hưng Phật Giáo
Những Ngôi Chùa Bị San Phẳng Dưới Bàn Tay Thực Dân
Chùa Báo Thiên – Biểu Tượng Quốc Gia Bị Xóa Sổ
Chùa Báo Thiên, còn được gọi là Sùng Khánh Báo Thiên Tự, là ngôi quốc tự uy nghi nhất tại Kinh thành Thăng Long. Được xây dựng vào năm 1056 dưới triều đại của Hoàng đế Lý Thành Tông, chùa Báo Thiên không chỉ là trung tâm Phật giáo mà còn là biểu tượng tinh thần và văn hóa của cả dân tộc. Trung tâm của chùa là Tháp Báo Thiên – một công trình kiến trúc đồ sộ, cao tới 40 – 60 mét với 12 tầng, trên đỉnh là một chóp đồng khổng lồ. Tháp Báo Thiên từng được coi là một trong Tứ đại khí của nước Việt (An Nam tứ đại khí), biểu tượng cho sức mạnh, bản sắc và trí tuệ của dân tộc.
Tháp Báo Thiên từng trải qua nhiều biến cố lịch sử. Dù đã bị quân Minh xâm lược lấy mất chóp đồng vào thế kỷ 15, công trình vẫn sừng sững tồn tại suốt 8 thế kỷ, chứng kiến bao thăng trầm của đất nước. Tuy nhiên, vẻ vang và kiêu hãnh ấy đã chấm dứt vào năm 1883, khi thực dân Pháp, dưới cái cớ “khai hóa văn minh”, đã ra lệnh phá hủy hoàn toàn ngôi chùa quốc gia này. Vụ phá hủy Báo Thiên không chỉ là việc san phẳng một công trình kiến trúc, mà là hành động triệt hạ biểu tượng tinh thần, xóa bỏ bản sắc dân tộc một cách có hệ thống. Trên nền đất thiêng liêng ấy, người Pháp đã xây dựng Nhà thờ chính tòa Hà Nội (Nhà thờ Lớn) và Tòa Khâm sứ Bắc Kỳ – những công trình mang đậm bản sắc văn hóa và tôn giáo phương Tây, như một minh chứng cho sự áp đặt quyền lực.
Chùa Khải Tường – Cái Nôi Lịch Sử Bị Xâm Phạm
Nằm tại Sài Gòn, Chùa Khải Tường là một trong những ngôi chùa cổ nhất của miền Nam Việt Nam. Chùa không chỉ là nơi tu hành mà còn gắn liền với lịch sử triều Nguyễn: chính tại đây, Hoàng tử Nguyễn Phúc Đảm (về sau là vua Minh Mạng) đã chào đời trong thời gian chúa Nguyễn Phúc Ánh trốn tránh quân Tây Sơn. Sự gắn bó giữa chùa và triều đại đã khiến nơi đây trở thành một di tích lịch sử thiêng liêng.
Tuy nhiên, năm 1859, khi quân Pháp tấn công Gia Định, Đại úy Thủy quân lục chiến Pháp Barbé đã chiếm giữ chùa Khải Tường. Hành động đầu tiên của Barbé là vứt bỏ tượng Phật và đuổi các sư ra khỏi chùa – một hành động xúc phạm nghiêm trọng đến tín ngưỡng và đạo đức của người Việt. Chùa Khải Tường, từ một trung tâm Phật giáo, bị biến thành một trường học của người Pháp, và đến năm 1880 thì bị tháo dỡ hoàn toàn để nhường chỗ cho các công trình phục vụ cho bộ máy cai trị thuộc địa. Nền chùa bỏ hoang sau đó được dùng để xây dựng một dinh thự cho quan chức Pháp, và sau này trở thành Bảo tàng Chứng tích chiến tranh – một nơi lưu giữ những đau thương, trong đó có chính tội ác mà thực dân Pháp đã gây ra cho ngôi chùa này.
Chùa Báo Ân – Di Tích Bị Đốt Cháy Và Phá Hủy
Chùa Báo Ân, một công trình kiến trúc độc đáo và lớn bậc nhất ở Hà Nội vào thế kỷ 19, được khánh thành vào khoảng năm 1842 dưới sự quyên góp của Tổng đốc Hà Ninh Nguyễn Đăng Giai. Chùa Báo Ân không chỉ là nơi thờ Phật mà còn là trung tâm văn hóa, giáo dục và tâm linh của người dân Kinh thành.
Sau khi Pháp thiết lập quyền kiểm soát Hà Nội, khu vực quanh hồ Hoàn Kiếm, nơi chùa Báo Ân tọa lạc, bị coi là “khu ổ chuột” cần phải dọn dẹp. Vào đầu năm 1886, Toàn quyền Pháp De Lanessan đã ra lệnh đốt cháy toàn bộ các nhà lá xung quanh hồ Hoàn Kiếm, khiến khu vực quanh chùa Báo Ân chỉ còn là một mảnh đất hoang tàn. Đến năm 1888, người Pháp chính thức phá hủy chùa Báo Ân để xây dựng nhà bưu điện. Hành động này không chỉ xóa sổ một công trình kiến trúc độc đáo mà còn là sự coi thường trắng trợn đối với văn hóa và tâm linh của người Việt. May mắn thay, tháp Hòa Phong – một phần kiến trúc quan trọng của chùa – đã được giữ lại và tồn tại đến ngày nay như một minh chứng cho sự tàn phá của thực dân Pháp.
Chùa Một Cột – Biểu Tượng Hà Nội Bị Phá Hủy
Chùa Một Cột, hay còn gọi là Diên Hựu tự, là một trong những biểu tượng văn hóa nổi tiếng nhất của Hà Nội. Được vua Lý Thái Tông cho xây dựng vào năm 1049, chùa Một Cột là biểu tượng cho lòng hiếu thảo, đức tin và nghệ thuật kiến trúc độc đáo của dân tộc Việt. Với kiến trúc hình bông sen vươn lên từ mặt nước, chùa Một Cột đã trở thành biểu tượng cho sự tinh tế, thanh cao và bản sắc văn hóa Việt.
Thế nhưng, hơn 900 năm sau, vào năm 1954, khi chiến tranh Đông Dương đang bước vào giai đoạn cuối, quân Pháp, trước khi rút khỏi Hà Nội, đã cho đặt mìn để phá hủy chùa Một Cột. Báo Tia Sáng ngày 10/9/1954 đã đăng tải tin tức: “…chùa Một Cột di tích liệt hạng của Hà Thành đã sụp đổ sau một tiếng nổ long trời lở đất…”. Việc phá hủy chùa Một Cột không chỉ là hành động quân sự đơn thuần, mà là một tội ác văn hóa tinh vi, nhằm xóa bỏ biểu tượng tinh thần của người Việt, khiến họ mất đi niềm tự hào và bản sắc dân tộc.
Rất may mắn, sau khi tiếp quản thủ đô, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã quyết định xây dựng lại chùa Một Cột theo kiến trúc cũ. Chùa Một Cột mà chúng ta thấy ngày nay được xây dựng lại vào năm 1955, trở thành biểu tượng cho tinh thần bất khuất, khát vọng bảo vệ và gìn giữ bản sắc dân tộc của người Việt.
Có thể bạn quan tâm: Tổng Quan Về Phật Giáo: Lịch Sử, Giáo Lý Và Ảnh Hưởng Tại Việt Nam
Những Tác Phẩm Nghệ Thuật Bị Phá Hoại
Tượng A Di Đà Chùa Phật Tích – Bị Làm Bia Tập Bắn
Chùa Phật Tích, tọa lạc tại tỉnh Bắc Ninh, là một trong những ngôi chùa cổ kính và linh thiêng nhất của Phật giáo Việt Nam. Tượng A Di Đà tại chùa Phật Tích, được tạo tác vào thời Lý, được các học giả trong và ngoài nước coi là viên ngọc quý nhất của nền điêu khắc Việt Nam thời phong kiến. Tượng được tạc từ một khối đá xanh nguyên khối, cao 1,86 mét (tính cả bệ là 2,69 mét), với thần thái uy nghi, trang nghiêm và được trang trí bằng những họa tiết tinh xảo, thể hiện trình độ điêu khắc đỉnh cao của nghệ nhân thời Lý.
Thế nhưng, vào những năm 1940, khi thực dân Pháp đang cai trị Việt Nam, tượng A Di Đà đã bị quân Pháp đem ra làm bia tập bắn. Đây là một hành động xúc phạm nghiêm trọng đến tín ngưỡng, văn hóa và lòng tự tôn dân tộc của người Việt. Dưới làn đạn của quân Pháp, tượng Phật đã bị đầu gãy rời, vỡ ngực và chi chít vết đạn. Một cụ già trong làng đã liều mình đem đầu tượng về cất giấu, và sau năm 1954, ông đã nộp lại cho chính quyền cách mạng.
Dù đã được phục chế, tượng A Di Đà ngày nay vẫn loang lổ các dấu vết của sự phá hoại, không còn là một khối duy nhất nữa. Những vết thương trên thân tượng là minh chứng sống động cho tội ác của thực dân Pháp, không chỉ đối với Phật giáo mà còn đối với nền văn hóa nghệ thuật của dân tộc Việt Nam. Dù vậy, với giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt, tượng vẫn được công nhận là Bảo vật Quốc gia của Việt Nam, như một lời nhắc nhở về sự tàn bạo của thực dân Pháp và tinh thần bảo vệ di sản của người Việt.
Động Cơ Đằng Sau Những Tội Ác
Xóa Bỏ Bản Sắc Dân Tộc
Một trong những động cơ chính đằng sau tội ác của thực dân Pháp đối với Phật giáo là xóa bỏ bản sắc dân tộc của Việt Nam. Phật giáo không chỉ là một tôn giáo mà còn là nền tảng tinh thần, văn hóa và đạo đức của người Việt trong hàng nghìn năm lịch sử. Các ngôi chùa, tượng Phật, tháp cổ là những biểu tượng cho bản sắc, truyền thống và niềm tự hào dân tộc. Việc phá hủy những biểu tượng này chính là hành động triệt hạ tinh thần, khiến người Việt mất đi niềm tin, mất đi bản sắc và dễ dàng bị đồng hóa.
Áp Đặt Văn Hóa Phương Tây
Song song với việc xóa bỏ bản sắc dân tộc, thực dân Pháp còn muốn áp đặt văn hóa và tôn giáo phương Tây lên đất nước Việt Nam. Việc xây dựng các nhà thờ, dinh thự, công sở trên nền đất của các ngôi chùa bị phá hủy không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Đó là kế hoạch có hệ thống nhằm thay thế các biểu tượng văn hóa, tín ngưỡng truyền thống bằng những biểu tượng mang đậm bản sắc phương Tây. Nhà thờ Lớn Hà Nội, Tòa Khâm sứ Bắc Kỳ, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh… đều là những minh chứng cho sự áp đặt văn hóa này.
Gây Tâm Lý Lo Âu Và Sợ Hãi
Bên cạnh việc phá hủy các công trình vật chất, thực dân Pháp còn muốn gây tâm lý lo âu và sợ hãi trong lòng người dân Việt Nam. Việc vứt bỏ tượng Phật, đuổi các sư, đốt chùa, phá tháp không chỉ là hành động phá hoại mà còn là hành động khủng bố tinh thần. Những người dân Việt Nam vốn coi chùa là nơi linh thiêng, là nơi cầu nguyện, là nơi an ủi tinh thần, thì nay lại chứng kiến cảnh tượng các biểu tượng thiêng liêng bị phá hủy một cách tàn bạo. Điều này không chỉ gây ra sự phẫn nộ mà còn tạo ra một tâm lý bất an, lo sợ và mất niềm tin vào tương lai.
Hậu Quả Của Những Tội Ác
Mất Mát Về Di Sản Văn Hóa
Có thể bạn quan tâm: Tổng Hợp Những Lời Phật Dạy Thấm Đẫm Trí Tuệ Cho Cuộc Sống An Nhiên
Tội ác của thực dân Pháp đã để lại những tổn thất to lớn về di sản văn hóa của Việt Nam. Hàng trăm ngôi chùa cổ, hàng ngàn bức tượng Phật, hàng chục tháp cổ đã bị phá hủy, đốt cháy hoặc biến dạng. Những công trình kiến trúc độc đáo, những tác phẩm điêu khắc tinh xảo, những giá trị nghệ thuật và lịch sử vô giá đã bị xóa sổ. Những gì còn sót lại ngày nay chỉ là những mảnh vỡ, những tàn tích, những dấu vết của sự tàn phá.
Tổn Thương Về Tinh Thần
Bên cạnh những tổn thất vật chất, tội ác của thực dân Pháp còn để lại những tổn thương sâu sắc về tinh thần cho người dân Việt Nam. Phật giáo là một phần không thể tách rời trong đời sống tâm linh của người Việt. Việc phá hủy các biểu tượng Phật giáo không chỉ là hành động phá hoại mà còn là hành động xúc phạm, coi thường và đe dọa niềm tin, đạo đức và bản sắc của người Việt. Những tổn thương này không thể đo đếm bằng tiền bạc hay vật chất, mà là những vết thương trong tâm hồn, trong ký ức và trong lịch sử dân tộc.
Bài Học Về Bảo Vệ Di Sản
Tuy tội ác của thực dân Pháp đã qua đi, nhưng nó để lại những bài học sâu sắc về bảo vệ di sản văn hóa và bảo vệ bản sắc dân tộc. Những di tích, những ngôi chùa, những tượng Phật, những tháp cổ không chỉ là những công trình kiến trúc mà còn là báu vật tinh thần, là niềm tự hào và là nền tảng cho sự phát triển bền vững của dân tộc. Việc bảo vệ, gìn giữ và phát huy giá trị của những di sản này là trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam.
Tinh Thần Phục Hồi Và Khát Vọng Gìn Giữ
Phục Hồi Chùa Một Cột – Biểu Tượng Của Sự Bất Khuất
Sau khi tội ác phá hủy chùa Một Cột được thực hiện, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã nhanh chóng khôi phục lại chùa theo đúng kiến trúc ban đầu. Việc phục hồi chùa Một Cột không chỉ là việc xây dựng lại một công trình kiến trúc, mà là hành động khẳng định tinh thần bất khuất, khát vọng bảo vệ bản sắc dân tộc và niềm tự hào văn hóa của người Việt. Chùa Một Cột ngày nay không chỉ là một di tích lịch sử, mà còn là biểu tượng cho tinh thần phục hồi, khát vọng gìn giữ và niềm tin vào tương lai của dân tộc Việt Nam.
Bảo Tồn Và Phát Huy Giá Trị Di Sản
Ngày nay, tội ác của thực dân Pháp đã trở thành một phần của lịch sử, nhưng nó vẫn là một lời nhắc nhở về tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Chính phủ và nhân dân Việt Nam đã và đang nỗ lực bảo tồn, phục hồi và phát huy giá trị của các di tích, các ngôi chùa, các tượng Phật và các công trình kiến trúc cổ. Những nỗ lực này không chỉ nhằm gìn giữ di sản mà còn nhằm khẳng định bản sắc dân tộc, duy trì niềm tự hào và truyền cảm hứng cho các thế hệ tương lai.
Lời Kêu Gọi Hành Động
Tội ác của thực dân Pháp đối với Phật giáo và di sản văn hóa Việt Nam là một trang sử đau thương, nhưng nó cũng là một lời nhắc nhở về trách nhiệm bảo vệ di sản và bảo vệ bản sắc dân tộc của mỗi người dân Việt Nam. Chúng ta cần:
- Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của di sản văn hóa và bản sắc dân tộc.
- Tham gia tích cực vào các hoạt động bảo tồn, phục hồi và phát huy giá trị di sản.
- Tuyên truyền và giáo dục thế hệ trẻ về giá trị của di sản và ý nghĩa của việc bảo vệ di sản.
- Ủng hộ các chính sách, chương trình và dự án nhằm bảo vệ di sản văn hóa và bản sắc dân tộc.
Chúng ta hãy cùng nhau gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa, tín ngưỡng và di sản của dân tộc, để tội ác của thực dân Pháp không bao giờ được lặp lại, và để niềm tự hào dân tộc luôn được vun đắp, phát triển.
chuaphatanlongthanh.com – Nơi lưu giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa, lịch sử và tinh thần dân tộc.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 28, 2025 by Đội Ngũ Chùa Phật Ân
